نقش قدمگاه‌های رضوی در گسترش باورهای شیعی در ایران

۱۳۹۷/۱۰/۱۱ - ۲۰:۳۶
امام رضا(ع) در جریان هجرت تاریخ ساز خود از مدینه به مرو پس از گذر از عربستان، کویت و عراق وارد خاک ایران شدند و خیر و برکات فراوانی را برای این سرزمین به ارمغان آوردند؛ چنان‌که با قدم نهادن به هر وادی و آبادی، به یمن قدوم مبارک آن حضرت، قدمگاهی ایجاد شد و شوری عظیم در دل‌های مشتاقان خاندان پیامبر(ص) پدید آمد.
در محل بسیاری از قدمگاه‌های حضرت رضا(ع) زیارتگاهی ساخته شده که امروز میعادگاه عاشقان و دلدادگان حضرت رضا(ع) به شمار می‌آیند و از نظر فرهنگی و مذهبی به ویژه تعمیق باورهای شیعی اهمیت زیادی دارند. در بخش اول این گزارش مسیر جاده ولایت و سندیت قدمگاه‌های این مسیر بررسی شد. در بخش دوم به تاثیر قدمگاه‌های رضوی در گسترش تشیع در ایران و اهمیت این قدمگاه‌ها در جهت معرفی فرهنگ و معارف رضوی در عصر حاضر می‌پردازیم.

قدمگاه رضوی و گسترش تشیع
بنابر اسناد تاریخی، امام رضا(ع) در طول مسیر هجرت خود به مرو، به هر جا که می رسیدند مردم به دور ایشان حلقه زده و از چشمه وجود ایشان بهرمند می‌شدند؛ روشنگری‌های امام نقش مهمی در گسترش آیین تشیع در ایران داشت.
دکتر محمدحسین رجبی دوانی کارشناس تاریخ اسلام و عضو هیئت علمی دانشگاه امام حسین(ع) با اشاره به اینکه نمی‌توان آمار دقیقی از دین و مذهب رسمی ایرانیان در دوران امام رضا(ع)به دست داد، اما نیمی از مردم، مسلمان و پیرو مذهب حاکمان اهل تسنن بودند و با این حال به خاندان پیامبر(ص) ارادت زیادی داشتند، می‌گوید: در زمان ورود امام رضا(ع)، تنها قم، کاشان و آوه (شهری در نزدیک ساوه که اثری از آن نیست) شهرهای شیعه‌نشین ایران به حساب می‌آمدند و شهرهای ری و خراسان نیز به‌صورت محدود و معدود، شیعه‌نشین بودند، لذا مأمون سفارش کرده بود که کاروان امام(ع) از شهرهای شیعه‌نشین عبور نکند.
وی با بیان اینکه زمانی که امام رضا(ع) وارد ایران شد، مردمی که تا آن زمان هیچ معصومی را ندیده بودند، استقبال باشکوهی از ایشان داشتند و مسائل و مشکلات دینی خود را از ایشان می‌پرسیدند می‌افزاید: رجاء بن ضحاک درباره  رفتار امام در طول راه می‌گوید:«امام برمی خواست و به مردم می پرداخت؛ آنان را حدیث می‌کرد و تا نزدیک زوال ظهر موعظه و پند می‌داد و آن حضرت در هیچ شهری قدم نمی‌گذاشت جز اینکه اهالی آن سامان به دیدنش آمده از وی مسائل و مشکلات دینی خود را می پرسیدند. و بسیار برای آنان از پدرش و آبای گرامیش حدیث می‌کرد.»
حجت‌الاسلام والمسلمین رسول جعفریان استاد گروه تاریخ دانشگاه تهران و رئیس کتابخانه تخصصی تاریخ اسلام و ایران نیز با تاکید بر اینکه در مسیری كه امام به مرو آورده شد ارتباط امام با كسانی كه از دوستان اهل بیت ـ علیهم السلام ـ بودند برقرار گردید می‌گوید: در نیشابور یكی از پرجمعیت‌ترین اجتماعات برای استقبال از امام برپا شد و ایشان به بیان حدیث سلسلة الذهب پرداختند و  پذیرش امامت و گردن نهادن به ولایت امامان را پس از توحید، شرط رهائی و فلاح دانستند.
وی خاطرنشان می‌کند: این تلاش از آن جهت صورت گرفت كه امام(ع)، در صدد بودند محبت مردم را نسبت به علویان، جهت دار کرده و تشیع ناشی از دوستی اهل بیت را تبدیل به یك تشیع اعتقادی اصیل كنند. بعد از آن، وجود امام در خراسان، سبب شد تا شخصیت آن حضرت به عنوان امام شیعه برای مردم بیشتر شناخته شود؛ لذا هواداران شیعه هر روز بیشتر و بیشتر می‌شدند.