.

گنبد

گنبد ساختمانی تقریباً به‌شکل نیم‌کره است که از خشت، آجر، گچ، ... بر فراز عمارتی ساخته می‌شود و مترادف است با قُبّه.

1391/12/6 يكشنبه

گنبد، تجلی مفهوم آسمان است. آسمان به طور نمادین به فضای مسقّف مساجد متصل می‌شد. اتصال گنبد به فضای مربع زیرین، نمادی از اتصال آسمان به زمین و ناسوت به لاهوت است و نیز بیان معمارانه‌ی این امر است که در اسلام، عالم ماده و معنی با هم و در اتصال با همند.
از آن‌جا که گنبد نماد آسمان است، گنبد معابد، مقابر، مساجد بزرگ، تالارهای غسل تعمید، تالارهای مجالس ترحیم و قُبه‌های کوچک اغلب به صورت تصاویر آسمان، فرشتگان، ستاره‌ها و پرندگان، ارابه‌ی خورشید و غیره، مرصع یا زینت می‌شوند. این تزئینات بنا را به صورت آسمانی در کل کائنات عرضه می‌کنند. گنبد که اغلب بر پایه‌ای مربع قرار می‌گیرد، خطوط منحنی و خطوط مستقیم پایه را به هم می‌آمیزد و نماد وحدت آسمان و زمین است.
در حرم مطهر امام رضا(ع) پنج گنبد به اشکال و ابعاد گوناگون وجود دارد که چشم هر بیننده‌ای را متوجه خود می‌کند. گنبد طلا که سابقه‌ی ساخت آن به دوره‌ی سلجوقیان می‌رسد، گنبد فیروزه‌ایِ مسجد گوهرشاد ، گنبد مِسی الله‌وردی‌خان در کنار گنبد طلا و دو گنبدِ مدرسه‌ی دو درب (دارالقرآن کریم) که از سمت صحن جمهوری می‌توان آن‌ها را دید.
حرم مطهر امام رضا(ع) تا عصر سلجوقیان گنبد نداشت و تنها دارای قبّه‌ای بود. به روایت تاریخ در حوادث قرن چهارم خراسان مانند حمله‌ی سبکتکین، قبّه آسیب دید و پس از آن، سلطان محمود غزنوی به بازسازی آن اقدام نمود و از آن زمان تا عصر سلجوقیان، حرم مطهر با همان قبّه باقی مانده بود تا این‌که در اوایل قرن ششم، شرف‌الدین ابوطاهر قمی وزیر سلطان سنجر که مردی خیراندیش بود، اقدام به احداث گنبد بر فراز قبّه نمود.
گنبد، نمادی ویژه در شهرها و سرزمین‌های کهن و مذهبی و نشان‌گر علاقه و ارادت مردم به پیشوایان دینی و اولیای خداست. گنبد زراندود امام رضا(ع) یکی از زیباترین جلوه‌های مذهبی است که با درخشندگی خشت‌های طلایی خود، همواره مورد احترام بینندگان بوده و هست. گنبد منور از نظر ساختمان و ارتفاع در نهایت زیبایی و هنرمندی طراحی شده و دارای دو پوشش است. پوشش اولِ گنبد، سقف حرم است که از زیر مشاهده می‌شود و دارای مقرنس آینه و شیشه‌های رنگی است و به آن قبّه گفته می‌شود. پوششِ دوم که بر فراز آن وجود دارد، گنبد طلا و بین این دو پوشش، فضایی خالی به ارتفاع حدود 13متر وجود دارد. سنگینی گنبد بر دیواره‌ی تالار -حرم مطهر- است که ضخامت آن به حدود 90/2متر می‌رسد. ارتفاع از کفِ حرم تا زیر قبّه حدود 19متر و از کف حرم تا انتهای گنبد حدود 31متر است. دور گنبد طلا از خارج حدود 10/42 متر و ارتفاع آن از اول طلاکاری تا تیزی گنبد حدود 40/16متر و ارتفاع سر طوق گنبد، 50/3 متر است. از اول طلاکاری تا زیر بازوبندی گنبد و به عبارت دیگر، بلندی ساقه تا ابتدای آجرهای زراندود، حدود 79/4 متر است.
گنبد ابتدا با آجرهای زرد رنگ معمول آن زمان ساخته شد. پس از مدتی با کاشی تزئین یافت و در سال 932ه.ق بدون آن‌که تغییری در اصل بنای گنبد ایجاد شود، شاه طهماسب صفوی اقدام به طلاکاری آن نمود.
دورِ گنبد یک کتیبه‌ی کمربندی به خط ثلث جلی در زمینه‌ای لاجوردی با حروف طلایی وجود دارد که بیان‌کننده‌ی یک جریان تاریخی، یعنی آمدن شاه‌عباس از اصفهان به مشهد و اقدام به طلاکاری مجدد گنبد است. خطاط این کتیبه علیرضا عباسی، خوش‌نویس معروف عصر صفوی است. علاوه بر این، چهار ترنج نیز در قسمت زیرین کتیبه‌ی کمربندی در چهار طرف گنبد به خطاطی محمدرضا امامی که در سال 1086ه.ق در عصر شاه سلیمان صفوی نوشته شده، به چشم می‌خورد و گویای تعمیر و طلاکاری مجدد گنبد است. در سه ترنج آیاتی از قرآن نوشته شده و ترنج چهارم بیان‌گر تعمیر گنبد پس از زلزله‌ی سال 1084ه.ق است.
عکس : گنبد منور علی بن موسی الرضا(ع)

 
امتیاز دهی
 
 

نظر شما
نام
پست الكترونيک
وب سایت
نظر
نسخه قابل چاپ
مطالب مرتبط
پربازدیدترین ها آخرین مطالب
.گزارش روز
.گفت و گوی روز
.
فرهنگی
.

.All right reserved by Astan Quds Razavi

تمام حقوق این وبگاه متعلق به آستان قدس رضوی است.