منتصریه، موقوفه‌ای رایگان برای درمان بیماری‌های پرهزینه

۱۳۹۸/۰۸/۲۲ - ۱۲:۰۱
وقف در هر نوعی سرچشمه حسنات بسیاری است. بعضی از موقوفات و واقف‌های آن‌ها داستان‌های جالبی دارند که شاید ما خیلی از آن‌ها را نشناسیم و ندانیم.

 در بیشتر این وقف‌نامه‌ها که به سال‌های دور برمی‌گردند، مواردی مثل معالجه بیماران فقیر، عزاداری برای ائمه(ع) و کمک به ایتام قید شده است. یکی از این موقوفات که عمری بیش از یک قرن داشته و در طی مدت فعالیت خود توانسته است بار سنگینی را از دوش بیماران بردارد، بیماستان منتصریه است که این بیمارستان در خیابان امام خمینی 25 مشهد قرار دارد.
بررسی هایی که درباره جایگاه وقف در نظام کنونی بهداشت و درمان شده است نشان می‌دهد حدود ده درصد از کل تخت های بیمارستانی کشور یعنی تعداد 11 هزار از 110 هزار تخت فعال بیمارستانی از محل وقف تامین شده است.

 

وصیت نامه ای که حاصل آن ساخت بیمارستان منتصریه بود
محمد حسن میرزا فرزند جعفرقلی میرزا  منتصرالملک از نوادگان خاندان قاجار از ملاکین بزرگ و اشخاص برجسته خراسان در اواخر دوره قاجار بوده که  املاک و مستغلاتی وسیعی در کاشمر و محولات و تربت حیدریه در اختیار داشته است.
سالم حسین زاده شورجانی سرپرست اسناد آستان قدس رضوی در این باره می‌گوید: این فرد در زمان حیات خود کاروانسرایی جدید البنا در کوچه عباسقلی خان وقف کرد و برای آن مصارفی همچون روضه خوانی در مسجد گوهرشاد، حقوق طلاب مدرسه عباسقلی خان، زوار فقیر، حقوق حفاظ مقبره واقف و مقبره پدرش جعفرقلی میرزا و روشنایی و تعمیرات جزئی مسجد واقف در محله پاچنار مقرر کرد و  تولیت موقوفه را به سلطان ابراهیم میرزا سپرد که با نظارت تولیت آستان قدس به فعالیت بپردازد و مشخص کرد که پس از فوت متولی تولیت با متولی آستان قدس رضوی است که سند این مرقومه در مرکز اسناد آستان قدس رضوی موجود است.
رابعه خانم قهرمانی معروف به احترام السلطنه دختر محمد میرزا و همسر محمدحسن میرزا منتصرالملک متولد 1250 شمسی نیز شخصی متمول و روشنفکر و برجسته و آگاه به مشکلات جامعه آن روز ایران بود که خود نیز دارای املاک وسیعی در اطراف تربت حیدریه بوده است.
حسین‌زاده ضمن معرفی این بانوی خیر که بیمارستان منتصریه از موقوفات ایشان به شمار می‌رود، می گوید: مرحوم حاج محمد حسن میرزای منتصرالملک در زمان حیات املاک موسوم به جعفر آبادکاشمر، همت آباد، محولات، مستعلی و فتح آباد در جلگه رخ را به همسر خود بانو رابعه خانم احترام السلطنه قهرمان مصالحه کرده و از وی می خواهد که با فروش قسمتی از املاک فوق نسبت به احداث بیمارستانی در مشهد اقدام کند و قسمتی دیگر از املاک مورد مصالحه را برای اداره و تامین هزینه‌های بیمارستان مذکور وقف کند.

 

هر چه داشت در طبق اخلاص گذاشت
بانو احترام السلطنه در ادامه موقوفات خود به منظور تامین هزینه های بیمارستان به شرح عشر درآمد بابت حق التولیه- و حق النظاره بالمناصفه- و نیم عشر از عایدات برای ذخیره صندوق بیمارستان مزارع جعفراباد و همت اباد را وقف و مقرر کرد زمانی که مخارج مریضخانه بیش از میزان نیاز باشد با نظر متولی و ناظر به مصارف لازمه برسد. و باقی مانده جهت مخارج طبیب و مستخدمین و ادویه و اغذیه و لوازم و ادوات و اثاثیه و سایر مصارف ضروری برسد.
حسین زاده سرپرست اسناد آستان قدس رضوی موقوفات این بانوی خیر را منحصر به این دو ملک ندانسته و ادامه می دهد: احترام السلطنه طی دوقفنامه دیگر منافع شش دانگ مزرعه سنگ سیاه و کلاته نو در بلوک چناران و منافع یازده سهم و ربع از دوازده سهم مزرعه ریوند در بلوک سنگان تربت و پنج سهم از 15 سهم قنات و مزرعه شوراب آقا نعیم و یک سهم مشاع از قنات مذکور و شش دانگ قنات و مزرعه تک سفید از بلوک برکال کاشمر را وقف بر مصارف قسمت زنانه بیمارستان کرد.
بر اساس اسناد وقف نامه ای که از این بانوی خیر در مرکز اسناد آستان قدس رضوی وجود دارد، تولیت بیمارستان و املاک موقوفه ابتدا با ایشان و سپس با متولی وقت آستان قدس رضوی است.
 بانو احترام السلطنه تا پایان زمان حیات خود(سال 1327 شمسی) تولیت بیمارستان را به عهده داشت و رسیدگی به امور محاسبات مالی بیمارستان و موقوفات آن را به جدّ و جهد تمام انجام می داد و طی چند فقره وقفنامه دیگر املاک و اراضی دیگری را وقف بیمارستان منتصریه کرد.
طی مکاتبات محمد ولی اسدی نایب التولیه آستان قدس با وی در این سال پس از تعمیرات لازمه رسما ساختمان بیمارستان در اختیار آستان قدس قرار می گیرد.
وی و منتصرالملک فرزندی نداشتند و پس از فوت ایشان نظارت بیمارستان به برادر و سپس برادرزادگان وی واگذار شده است. این بانوی خیر بعد از وفات در سال 1327 ه شمسی در حرم مطهر رضوی صحن نو روبه روی مدرسه علی نقی میرزا به خاک سپرده شد.

 

بازسازی بیمارستان
بیمارستان منتصریه تا سال 1335 به کار خود ادامه داد؛ ولی ساختمان آن فرسوده و تقریبا غیر قابل استفاده شده بود. در سال 1335 طی کمیسیونی تصمیم بر تخریب کلی و بازسازی ساختمان گرفته می شود، با صرف قریب به یک میلیون تومان از محل درآمد مزارع جعفرآباد و همت آباد و کمک آستان قدس رضوی ساختمان جدیدی طبق اصول فنی و مهندسی طراحی و ساخته می‌شود.
کار بازسازی بیمارستان تا اوایل سال 1343 ادامه داشت و بهره‌برداری از ساختمان جدید در تاریخ تیرماه همان سال طی صورت جلسه‌ای اعلام می‌شود.

 

پرونده‌ای درخشان در درمان بیماران پیوندی
دکتر علي اصغر يارمحمدي متخصص ارولوژي و رئيس بيمارستان منتصریه است که سال‌هاست به صورت رایگان در این بیمارستان به فعالیت مشغول بوده است.
وی با توجه به سابقه طولانی فعالیت خود در این بیمارستان به بازسازی اخیر و گسترش فضای بیمارستان در دوران تولیت فقید مرحوم آیت الله واعظ طبسی اشاره می‌کند که نتیجه این بازسازی گسترش فضای بیمارستان به9200 متر مربع- 3146 متر عرصه در 6 طبقه بوده است.
یارمحمدی می‌گوید: بعد از تجدید بنای کلی در سال 91 این بیمارستان به مرکز تخصصی و فوق تخصصی دیالیز و پیوند اعضا تبدیل شد. با توجه به ظرفیت بیمارستان بنا بر این شد که پیوند کبد و مغز استخوان، قرنیه چشم و پوست در این مکان انجام شود.
از تیرماه سال90 تا کنون در این بیمارستان 76461 دیالیز، 305844ساعت دیالیز، 972 پیوند کلیه، 323 پیوند کبد، 155 پیوند مغز استخوان، 8 پیوند لوزالمعده، 62 پیوند قلب، 3 پیوند ریه، 614 پیوند قرنیه انجام شده و تا کنون 293 کبد از این بیمارستان به شیراز ارسال شده و دو مرکز تحقیقات عوارض پیوند کلیه و سلول های بنیادی در این مرکز نیز ایجاد شده است.

 

درخواست اتباع اروپایی برای درمان در این مرکز
دکتر یارمحمدی با ارائه این گزارش از فعالیت‌های درمانی انجام شده، این بیمارستان را یکی از معتبرترین مراکز درمانی عمل پیوند در سطح کشور عنوان کرد که با توجه به مراقبت‌های پزشکی از بیماران و استفاده از حضور زبده‌ترین پزشکان پیوند دراین مرکز بسیاری از اتباع اروپایی نیز با تقبل هزینه های درمانی درخواست معالجه در این مکان را داشته‌اند.        
وی در خصوص فعالیت‌های برون مرزی این بیمارستان به آموزش17 پزشک افغان اشاره داشت که با هدایت این بیمارستان در 4 مرکز کابل و هرات فعالیت داشته و تا کنون 300 پیوند انجام داده‌اند.

 

ارائه خدمات درمانی رایگان با توجه به نیت واقف
دكتر مهين قربان صباغ فوق تخصص نفرولوژي و كليه، معاون آموزشي و اداري مالي بيمارستان نیز به تلاش پرسنل این بیمارستان در ارائه خدمات مکفی به بیماران اشاره داشته و می¬گوید: همه افرادی که در این بیمارستان فعال هستند تلاش داشته اند مطابق نیت واقف بهترین خدمات را به بیماران ارائه دهند.
وی به سطح عملکرد بیمارستان طی یک سال گذشته اشاره می کند که بالاترین عملکرد را در کشور دارا بوده و امیدوار است با همکاری مسئولان این روند همچنان به سمت رشد و ارائه خدمات بیشتر به بیماران ادامه پیدا کند.
 رضا قلی میرزا برادرزاده احترام السلطنه واقف بیمارستان منتصریه و رقبات آن نیز در گفت‌وگویی ضمن ارائه گزارشی از فعالیت‌های انجام شده برای این بیمارستان به رقبات این موقوفه اشاره داشته و بر استفاده درآمد این رقبات در گسترش فعالیت‌های بیمارستان تاکید دارد.

 

آستان قدس رضوی دارنده کهن ترین سامانه بهداشت جهان اسلام
مطالعات تاریخی نشان می دهد که نظام وقف از پیش از اسلام در ایران حضور داشته و ایرانیان همواره نوع دوستی و چشم پوشی از درآمدهای مالی خود به نفع هم نوعان را مد نظر داشته اند.
می توان گفت سامانه بهداشت و درمان وابسته به آستان قدس رضوی باسابقه ترین سامانه بهداشت و درمان زنده جهان اسلام به شمار می آید که از قبل از دوره صفویان با شربت خانه و بیمارخانه و دارالشفا تاسیس و رشد یافته، و در دوره قاجار با فراز و فرود بسیار و پس از آن با بیمارستان منتصریه و سایر مراکز درمانی تا کنون زنده و پویا به کار خود ادامه داده است.

 

پیوست ها:
منابع:
افزودن دیدگاه جدید

متن ساده

HTML محدود