در گفت‌وگو با متولی موقوفات مرحوم عتیقی عنوان شد؛

متولی بودن در آستان حضرت رضا(ع) افتخاری ارزشمند است

۱۳۹۸/۱۰/۰۹ - ۱۸:۲۵
مبحث تولیت(متولی)، یکی از مباحث بسیار مهم و قابل توجه در موضوع وقف و موقوفات است چرا که حفظ و صیانت موقوفه بستگی به نوع عملکرد و تلاش‌های متولی دارد.

در این بین موقوفات مرحوم عتیق علی بن احمد بن ملک اسماعیل طوسی مشهور به «خواجه عتیق منشی» که از دولت‌مردان و منشیان دربار شاه اسماعیل صفوی و از اعقاب خواجه نصیرالدین طوسی است، از جمله موقوفات بزرگ و قدیمی آستان قدس رضوی به شمار می‌رود که تولیت آن بر عهده یکی از افراد خاندان عتیقی است. این واقف رقباتی را در سال 931 هجری قمری در محدوده مشهد از جمله مزرعه معروف به کنه‌بیست بر آستان قدس رضوی وقف کرده است. ظاهراً این بزرگ‌مرد در جنب مدرسه شاهرخی یا همان مدرسه بالاسر در حرم مطهر امام هشتم(ع) مدفون است. عواید و درآمد این موقوفات در سرفصل‌هایی مانند روشنایی و سوخت حرم مطهر رضوی، تأمین هزینه‌های دارالشفا و بیمارستان‌های وابسته و... صرف می‌شود. در این مجال پای سخن مهدی عتیقی‌مقدم مدرس دانشگاه می‌نشینیم که به تازگی به عنوان متولی موقوفات مرحوم عتیقی معرفی شده است. او متولد 1333 در تهران است، اما اصالتش مشهدی است.

چطور شد که به عنوان متولی موقوفات مرحوم عتیقی انتخاب شدید؟
من به تازگی حکم تولیت این موقوفات را دریافت کردم. پیش از من برادر بزرگم مرحوم محمدرضا عتیقی و قبل از او نیز پدرم، این وظیفه را برعهده داشتند. البته متولی بودن موروثی نیست. مرحوم خواجه عتیق علی در وقف‌نامه خود یکی از اولادش را متولی موقوفات خود قرار داده است که به نمایندگی از سایر اولاد انتخاب می‌شود به عبارتی اولاد خانواده عتیقی دور هم جمع می‌شوند و متولی یا نماینده‌ای را از بین خود انتخاب می‌کنند تا با آستان قدس رضوی در ارتباط باشد و مسائل موقوفات را حل و فصل کند.

آیا متولی باید ویژگی‌های خاصی داشته باشد؟
اولاد عتیقی فردی را انتخاب می‌کنند که شرایط مشخص شده در وقف‌نامه مرحوم عتیقی را داشته باشد. به بیانی دیگر حتماً باید از اولاد ذکور و از نظر جامعه و اولاد این خانواده اصلح باشد. از آنجایی که وقف‌نامه‌ها دستوراتی بسیار حساب‌شده می‌دهند، اگر چند اولاد بزرگ در خانواده وجود داشته باشد عرف است فردی که بزرگ‌تر است، انتخاب شود. البته اگر آن شخص اعلام کند که توانایی قبول این وظیفه را به‌دلیل کهولت سن یا ابتلا به بیماری ندارد، فرد بزرگ‌تر بعدی برای این وظیفه در نظر گرفته می‌شود.
متولی بودن موقوفات بارگاه مطهر امام رضا(ع) چه حال و هوایی دارد؟
متولی بودن یک مسئولیت سنگین شرعی است چراکه او باید پاسخ‌گوی نیت واقف اصلی باشد و نباید تغییری در این نیت به سلیقه خود دهد. البته این مسئولیت افتخاری است که از سوی اولاد خانواده به فرد داده می‌شود و او می‌تواند خادمی آستان مطهر حضرت رضا(ع) را کند.
از مرحوم عتیقی بیشتر بگویید؟
شرح حال مرحوم خواجه عتیق علی منشی در کتاب گلستان هنر ذکر شده است. او منشی شاه اسماعیل صفوی، خوش‌نویس و مخترع طغرای شاهی(منشور شاهی) بود. چنانکه اگر حکمی در آن زمان صادر شده، حتماً این طغرای بر بالای آن نقاشی ‌شده است. او از نظر خوش‌نویسی هم‌دوره میرعلی هروی بود. ملاحسین صحاف‌باشی که صحاف‌باشی آستان قدس رضوی محسوب می‌شود، از اولاد نسل مرحوم خواجه عتیق علی منشی است. پدر من نیز نوه ملاحسین بود.

موقوفات عتیقی چه جایگاهی در موقوفات آستان قدس رضوی دارد؟
موقوفات عتیقی، وسیع‌ترین و قدیمی‌ترین رقبات وقفی این آستان مقدس به شمار می‌رود.

نگاه نسل جدید عتیقی نسبت به وجود چنین موقوفاتی در خانواده‌تان چیست؟
خانواده ما، خانواده‌ای فرهنگی است و اولاد نسل کنونی عتیقی اهل علم و تحصیل هستند. در این بین، مایه خرسندی ماست که توجه کاملاً دقیقی به حفظ و نگهداری این موقوفات توسط تمامی متولیان پس از گذشت حدود 600 سال از زمان وقف آن شده است. همچنین اولاد این خانواده سهم ناچیزی که از این موقوفات دریافت می‌کنند را برکتی در زندگی خود می‌دانند. از طرف دیگر، برای خانواده عتیقی بسیار باارزش است که در آن دوره تاریخی، فردی چنین نیک‌اندیشی داشته تا منافع املاک وسیعش شامل حال مردم شود. بی‌شک دعای خیر مردم نیز پشت سر این خانواده است. البته به نظرم زبان قاصر از بیان ارزش این وقف است.

چه پیشنهادی برای اشاعه وقف در جامعه دارید؟
مردم باید عمق موضوع وقف را بفهمند، بنابراین معتقد هستم باید وقف در کتاب‌های درسی به طور کامل توضیح داده شود و تنها به ذکر نام واقفان بزرگ اکتفا نکرد. موقوفات مانند یک مدرسه همیشه پشتوانه داشتند و درآمد رقبات برای حفظ موقوفات استفاده شده است. از سویی دیگر، تمامی حکومت‌ها در ایران همیشه به وقف احترام ‌گذاشتند و تغییر حکومت‌ها موجب مصادره آن نشده است، چراکه موقوفات عام‌المنفعه است. از این رو، فکر می‌کنم فرزندان ما از طریق آموزش و پرورش باید با موضوع وقف آشنا شوند. بی‌تردید افزایش اطلاعات مردم در زمینه وقف، می‌‌تواند آنان را به مشارکت در این سنت حسنه تشویق کند.

گفت‌وگو: آرزو مستأجر حقیقی

پیوست ها:
منابع:
افزودن دیدگاه جدید

متن ساده

HTML محدود