در گفت‌وگو با کارشناس نشر و تبلیغ مؤسسه کتابخانه و موزه ملی ملک مطرح شد؛

توجه به نیات واقف و غنای گنجینه ملک در نشر آثار

۱۳۹۸/۱۰/۲۱ - ۱۵:۵۹
گنجینه‌ای ارزشمند از آثار متنوعزیر نظر آستان قدس رضوی در کتابخانه و موزه ملی ملک بزرگ‌ترین موقوفه فرهنگی ایران در تهران نگهداری می‌شود.

معرفی منابع این گنجینه در ادوار مختلف مورد توجه حافظان آثار آن بوده و فعالیت‌های ارزشمندی نیز در این راستا انجام شده است. در این بین، کتابخانه و موزه ملی ملک به تازگی پروانه نشر کتاب خود را از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی کشور اخذ کرد تا بار دیگر در حوزه نشر آثار در گستره فرهنگ و تمدن اسلامی- ایرانی فعالیت کند. به این بهانه پای سخن مهتا باصفا کارشناس نشر و تبلیغ این مؤسسه می‌نشینیم تا با پیشینه نشر در کتابخانه و موزه ملی ملک و برنامه‌های آینده این موقوفه فرهنگی در حوزه نشر بیشتر آشنا شویم.

علاقه به اشاعه دانش
بخش انتشارات و تبلیغات، یکی از بخش‌های مهم هر سازمان و مؤسسه فرهنگی است به‌ویژه اگر نوع فعالیت آن مؤسسه، تعاملی و دوطرفه باشد. کارشناس نشر و تبلیغ مؤسسه کتابخانه و موزه ملی ملک می‌گوید: «این مؤسسه نهادی فرهنگی است و با خدمات‌گیرندگان خود در سطح جامعه دارای تعامل دو طرفه است، از این‌رو به این مهم توجه کرده و بخشی مستقل در چارت تشکیلاتی‌ خود به امر نشر و تبلیغ اختصاص داده است. این امر با توجه به پیشینه اقدامات زنده ‌یاد حاج حسین آقا ملک در این حوزه انجام شده است». حاج حسین ملک از دوران کودکی علاقه ویژه‌ای به کتاب داشت تا اینکه در سال 1275 خورشیدی، وقتی به همراه پدرش محمد کاظم ملک‌التجار از سفر سرکشی به املاک‌شان در خراسان باز می‌گشتند با همراهان خود میهمان حاکم نیشابور شدند. او در این شهر نسخه‌ای از دیوان «ابن یمین فریومدی» شاعر سده ششم هجری را می‌بیند و در مدت 15 روز از روی آن می‌نویسد. حسین آقا ملک در این زمان جوانی 28 ساله بود. گویا نخستین علقه‌های فرهنگی‌اش در این سفر شکل می‌گیرد و بنیاد یک کتابخانه بزرگ به ذهنش خطور می‌کند. باصفا ادامه می‌دهد: «حاج حسین آقا ملک کتاب‌هایی را که به‌دلایل مختلف موفق به تهیه و خرید آن‌ها نشده را با وجود مشغله بسیار خود به امانت گرفته و از روی آن‌ها رونویسی کرده است. دیوان بسمل شیرازی، دیوان صفا و مناظره الانشا، از جمله این کتاب‌ها به‌ شمار می‌آید. این امر علاقه او را به اشاعه دانش و نشر علم نشان می‌دهد. همچنین او کتابخانه‌های بسیاری را در جست‌وجوی کتاب‌هایی خاص خریداری کرده و منابع آن‌ها را به کتابخانه خود اضافه کرده است».

چاپ نخستین کتاب‌ها
کتابخانه‌ای که حاج حسین آقا از حدود سال 1278 فراهم می‌آورد ابتدا در مشهد تأسیس می‌شود. او این کتابخانه را در سال 1293 به خانه پدری‌اش در بازار بین‌الحرمین تهران منتقل کرده و آن را در سال 1316 بر بارگاه ملکوتی امام رضا(ع) وقف می‌کند. کارشناس نشر و تبلیغ مؤسسه کتابخانه و موزه ملی ملک با تأکید بر اینکه «نشر کتاب» سومین بخشی در این موقوفه بوده که حاج حسین آقا به آن اهتمام کرده است، بیان می‌کند: «وقف‌نامه این مجموعه به‌ عنوان اولین کتاب منتشر شده در سال 1340 به دو زبان فارسی و انگلیسی چاپ می‌شود. سپس نخستین کتاب این کتابخانه به نام "ظفرنامه؛ دیوان محمدحسین میرزا امیرالشعرای نادری" در سال 1346 منتشر می‌شود. کتاب "مشهد طوس" و نسخه ویرایش شده این دیوان امیرالشعرای نادری نیز در سال 1348چاپ می‌شود». همچنین حاج حسین آقا تصمیم می‌گیرد تا علاوه بر تهیه فهرست ثبتی نسخه‌های خطی کتابخانه ملی ملک، این آثار به صورت تحلیلی و توصیفی فهرست‌نویسی شود. بنابراین تعدادی از نسخه‌شناسان بزرگ را دور هم جمع کرده تا این فهرست‌نویسی انجام شود و ماحصل آن در کتاب "فهرست توصیفی و تحلیلی نسخه‌های خطی حاج حسین آقا ملک" منتشر شود. او می‌افزاید: «اولین جلد فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه و موزه ملی ملک در سال 1352 یعنی پس از درگذشت حاج حسین آقا ملک چاپ می‌شود. پس از پیروزی انقلاب اسلامی تا سال 1381 نیزبه تدریج13 جلد از فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه و موزه ملی ملک منتشر می‌شود. همچنین فهرست مرقعات موجود در گنجینه ملک در سال 1391 چاپ می‌شود. چهاردهمین جلد فهرست نسخه‌های خطی گنجینه کتابخانه ملی ملک نیز با محوریت آثاری که پس از درگذشت حاج حسین آقا ملک از طریق اهدا یا خریداری به منابع این کتابخانه افزوده شده است و همچنین نسخه‌های خطی اهدایی بانو عزت‌ملک ملک دختر این واقف بزرگ معاصر، در سال 1393 چاپ می‌شود. "شرح حدیث بساط" قاضی سعید قمی با موضوع کرامات و معجزات حضرت علی(ع) از دیگر کتاب‌های کتابخانه ملی ملک است که پس از دوران انقلاب اسلامی به چاپ رسیده است».

تعامل با پژوهشگران
کتابخانه و موزه ملی ملک اگرچه در دهه‌های گذشته دارای پروانه نشر بود، اما حدود 10 یا 15 سال فاقد این مجوز بود. باصفا می‌گوید: «فعالیت‌های چاپ و نشر کتاب از اواخر دهه 80 با به کارگیری از توان سایر ناشران در کتابخانه و موزه ملی ملک ادامه یافت، یعنی سایر ناشران در نشر نسخه‌های خطی موجود در گنجینه ملک با این مجموعه همکاری کرده و بدین‌ترتیب متونی به چاپ رسید. این مؤسسه در سال جاری بازکسب پروانه نشر خود را پیگیری کرد و دوباره به جامعه ناشران کشور پیوست. این اقدام در راستای سیاست‌های کلان آستان قدس رضوی و تحقق نیات واقف مجموعه یعنی تعظیم و تکریم شعائر اسلامی، سعادت مملکت ایران، خدمت به جامعه و ترقی معارف که در وقف‌نامه حاج حسین آقا ملک نیز به آن‌ها اشاره شده است، انجام شد. بی‌تردید اخذ مجوز نشر، گامی در راستای تعامل با پژوهشگران به منظور معرفی ظرفیت‌های بالقوه فرهنگی، تاریخی و هنری این گنجینه سرشار از منابع و آثار قدیمی است». کتابخانه ملی ملک یکی از بزرگ‌ترین کتابخانه‌های ایران در حوزه نسخه‌های خطی است که کتاب‌های آن اغلب در گستره علوم انسانی است و آثار بی‌نظیری را در موضوعات دینی، ادبی، تاریخی، هنری، تاریخ علم و پزشکی سنتی در برمی‌گیرد. او ادامه می‌دهد: «در مسیر نشر آثار گنجینه کتابخانه و موزه ملی ملک با بررسی، شناسایی، پژوهش و پردازش محتوای آثار و متون کهن و منابع دست اول به چرخه تولید علم و دانش کمک می‌کنیم تا بتوانیم پاسخگوی نیاز دانشجویان و پژوهشگران باشیم. در این راستا آیین‌نامه کارگروه نشر و تبلیغ مؤسسه کتابخانه و موزه ملی ملک با تصویب هیئت مدیره آن، نظر سازمان فرهنگی آستان قدس رضوی و تأیید تولیت این آستان مقدس تهیه شده است و اعضای این کارگروه سعی می‌کنند تا آنچه که در گستره انتشارات به چاپ می‌رسد به نیات متعالی واقف جامه عمل بپوشاند. به امید خدا یکی از ارکان ترقی و تعالی معارف با همکاری سازمان موقوفات ملک توسط مؤسسه کتابخانه و موزه ملی ملک احیا شده و توسعه پیدا خواهد کرد».


تبلیغ فرهنگ وقف
سیاست‌های مؤسسه کتابخانه و موزه ملی ملک در حوزه نشر براساس سیاست‌های کلان آستان قدس رضوی است و بحث هم‌افزایی با مؤسسات فرهنگی این آستان مقدس در فعالیت‌های آن همچنان برقرار است. باصفا ابراز می‌کند: «این مؤسسه به منظور احیا و ترویج دانش نهفته در گنجینه غنی کتابخانه و موزه ملی ملک بر آن است تا با چاپ فاکسیمیله و نسخه‌برگردان آثار نفیس موجود خود و انتشار پژوهش‌های صورت گرفته مبتنی بر آثار گنجینه ملک بتواند آن‌ها را در دسترس علاقه‌مندان قرار دهد. در این مسیر با سازمان‌های فرهنگی ملی به‌ویژه آستان قدس رضوی مانند بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، کتابخانه مرکزی این آستان مقدس، انتشارات آستان قدس رضوی(به‌نشر) و مؤسسه آفرینش‌های هنری آستان قدس رضوی و پژوهشگران در تعامل خواهد بود. به‌ طور نمونه در حال حاضر به‌نشر با توجه به سیاست‌گذاری‌ها و حوزه کاری خود موافقت کرده تا یکی از کتاب‌های آماده شده در مؤسسه کتابخانه و موزه ملی ملک را منتشر کند. این موقوفه در حال پیگیری انتشار چند کتاب دیگر نیز است که در مرحله ویراستاری و صفحه‌آرایی قرار دارد. از آنجایی که مؤسسه کتابخانه و موزه ملی ملک در حال حاضر دارای مجوز نشر است، این کتاب‌ها توسط این مؤسسه منتشر خواهد شد». انتشاراتی که کتابخانه و موزه ملی ملک در ادوار مختلف داشته در چند دسته تقسیم‌بندی می‌شود. او می‌گوید: «این مجموعه علاوه بر چاپ کتاب و کتابچه، توانسته بروشور و کاتالوگ‌های مرتبط با نمایشگاه‌های خود را در کنار پوسترها، کارت دعوت‌های مراسم موقوفه و کارت پستال‌های آثار گنجینه منتشر کند. نرم‌افزارها و فیلم‌های مرتبط با برگزاری آیین‌های وقف‌نامه‌ای این موقوفه از دیگر انتشارات آن محسوب می‌شود. اشیای تبلیغی ماندگاری همچون کیف‌های چرمی، آینه، ساعت، سینی، ماگ‌های چینی در کنار لیوان‌های یک‌بار مصرف و دفترچه‌های یادداشت نیز با محوریت آثار گنجینه ملک تولید شده است. به طور مثال می‌توان به تولید بج سینه(نشان سینه) برگرفته از نقوش سکه‌های تاریخی گنجینه اشاره کرد. امیدواریم بتوانیم تبلیغات خود را در راستای معرفی هر چه بیشتر فرهنگ وقف به مردم جامعه گسترش دهیم».

تهیه و تنظیم: آرزو مستأجر حقیقی

 

برچسب ها:
پیوست ها:
منابع:
افزودن دیدگاه جدید

متن ساده

HTML محدود

Image CAPTCHA
کاراکترهای نمایش داده شده در تصویر را وارد کنید