پژوهشگر بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی مطرح کرد:

ضرورت احیا نهضت تفسیر «قرآن به قرآن»

۱۳۹۸/۱۱/۲۴ - ۱۲:۲۰
قرآن معجزه الهی است و هیچ گونه تناقض و اختلافی در آیات آن دیده نمی‌شود. در قرآن، بخشی، بخش دیگر را تکذیب نمی‌کند بلکه تمامی آیات یکدیگر را تأیید می‌کنند.

ائمه اطهار(ع) نیز در تبیین و تفسیر برخی آیات قرآن، به آیات دیگر و حتی به کلمه یا حرفی از آن استناد می‌کردند تا تفسیر واقعی آیات روشن شود. روش تفسیر«قرآن به قرآن»، یکی از روشهایی است که به مفسّران کمک می کند تا در آشکار کردن تفسیر و معنای دقیق آیات و حتی واژه‌های قرآن، از آیات دیگراین متاب الهی بهره بگیرند.
دکتر مهدی عبادی پژوهشگر بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، چند سالی است که در حوزه تفسیر«قرآن به قرآن» مطالعاتی انجام داده است؛ به همین منظور با این پژوهشگر گفت و گویی صورت گرفته که در ادامه می خوانید:

 

در ابتدا بفرمایید مراد از تفسیر «قرآن به قرآن» چیست؟
تفسير«قرآن به قرآن» به معناي استفاده حداكثري از آيات در فهم معنا و مقصود و مراد از آيات قرآن است. روش تفسیری «قرآن به قرآن» از جمله روش‌هایی است که در متون علوم قرآنی از آن فراوان یاد شده است. در این شیوه، معانی آیات قرآن به کمک آیات مشابه که موضوع و محتوای آن‌ها یکسان یا حداقل نزدیک به هم است، استخراج می‌شود. اساس این روش تفسیری، این اعتقاد است که قرآن مبین خویش است (القرآن یفَسِّر بعضُه بعضاً) و اگر ابهام و اجمالی در برخی آیات قرآن دیده می‌شود، معلول عدم توجه و تدبر در دیگر آیات قرآنی است و با مراجعه به آیات دیگر برطرف می‌شود؛ این روش از روش‌هاى مورد توجه مفسران و تفسیرپژوهان به ويژه در سده‌هاى اخير است كه از رهنمودهاى خودِ قرآن در فهم معانى و مقاصد آن استفاده می‌کند و دارای گستره وسیعی است که در گرایش‌ها و سبک‌های گوناگون تفسیری قابل توجه است و شیوه‌ها و انواع این تفسیر از منظرهای مختلف تقسیم‌بندی شده‌اند.

 

لطفا در خصوص روش تفسیر «قرآن به قرآن» و جایگاه و رابطه آن با سنت بفرمایید؟
از قرآن به تنهایی و بدون نگاه به سنت و منابع دیگراستفاده نمی‌شود؛ تفسیر به معنای قرآن بسندگی نبوده و منظور استفاده صِرف قرآن نیست بلکه استفاده از تمام ظرفیت قرآن در فهم آن است در مرحله بعد سراغ روایات و ادله دیگر هم می‌رویم.

 

همان گونه که فرمودید تفسیر «قرآن به قرآن» دارای گستره وسیعی است، در این خصوص توضیحاتی بفرمایید.
نکته مهم آن که نظر به وسعت حوزه‌ها و مراتب معنایی آیات قرآن، روش تفسیر قرآن به قرآن طیف گسترده‌ای را در برمی‌گیرد و بسته به میزان ژرف‌اندیشی و جامع‌نگری مفسران، توسعه پذیر است؛ برای نمونه در نگرش قرآنی پیشوایان دین که به ابعاد مختلف معانی و معارف قرآن در گذر زمان، اشراف داشته‌اند، نمونه‌های نابی از دریافت معانی باطنی و تأویلی در پرتو آیات گزارش شده است که معمولاً از افق نگاه توده مفسران پنهان می‌مانند.

 

روش تفسیر «قرآن به قرآن» به لحاظ کاربردی بودن چه تاثیری در جذب جوانان و جامعه علمی به آموزه‌های قرآنی و همچنین فهم بیشتر آیات قرآن دارد؟
بحث‌های تفسیری دارای دو حوزه کاربردی است که یکی ویژه محققان و اندیشمندان و دیگری ویژه توده مردم است؛ روش تفسیری «قرآن به قرآن» مربوط به حوزه مطالعاتی پژوهشگران و محققان است و بحث روش‌ها و گرایش‌های قرآن نیز بحث مبنایی است که اگر درست اندیشه شود و به مرحله عمل برسد لایه های تاثیرگذاری فراوانی روی توده مردم خواهد داشت؛ این که تفسیر کاربردی‌تری را به مردم ارائه دهیم که مخاطب با فهم ساده‌تری به قرآن عمل کند، بسیارمهم و تاثیرگذاراست و این مهم با تفسیر قرآن به قرآن میسر خواهد شد.

 

کارآمدی و تاثیر آموزه‌های قرآن و تفسیر این کتاب الهی در زندگی روزمره انسانها چیست؟
ائمه معصومین(ع) همواره در تلاش بودند شیوه زندگی اسلامی را برای مردم تبیین کرده و با توجه به شرایط هر عصری سبک خاصی از زندگی اسلامی را ارائه دهند. مجموعه‌ای که اکنون از سنت و سیره آنان در اختیار ماست به خوبی نشان می‌دهد که آنان سبک‌های متعددی از زندگی را برای زمان‌ها و مکان‌ها ارائه دادند که مبتنی بر شیوه و سبک اسلامی است. سیره امامان(ع) برای ارائه سبک‌های گوناگون زندگی مبتنی بر شیوه آموزه‌های اسلامی و قرآنی باید به عنوان سرمشق مورد استفاده جوامع امروز اسلامی قرار گیرد.شیوه زندگی اسلامی در کتاب آسمانی ما مسلمانان بیان شده است و از این رو واجب است تا با مراجعه به قرآن مجید این شیوه را فرا گیریم. از این رو شایسته است پژوهشگران و اندیشمندان، سبک زندگی اسلامی را نخست ازمنابع قرآن و روایات استخراج کرده و پس از آن برای عامه مردم، ساده‌سازی شده و در اختیار و دسترس عموم قرار دهند.

پیوست ها:
منابع:
افزودن دیدگاه جدید

متن ساده

HTML محدود