سیره پیامبر‌(ص) در قدیمی‌ترین نسخه‌های خطی

۱۳۹۹/۰۱/۰۵ - ۱۱:۴۵
در سیره ائمه اطهار علیهم‏السلام، به عنوان رهبران دینی ـ سیاسی جامعه مسلمانان، چند اصل زیربنایی وجود دارد که به اندیشه و تفکرات آنان قوام بخشیده و عامل توسعه علمی ـ فرهنگی حکومت و جامعه اسلامی است.

یکی از این اصول، اصل «تعلیم و تربیت» است. تشویق به یادگیری علم و دانش در تمام زمینه‏های عقلی، نقلی و تجربی، و نیز تربیت دینی از جمله مهم‏ترین تعالیم اسلام است و توجه هر مرد و زن مسلمانی به علم و ادب از ضروریات حرکت و رشد و تکامل به شمار می‏آید. رسیدن به این نتایج، نیازمند تحقیق و مطالعه متون کهن باقی‌مانده از علما و فضلای دینی در طی تاریخ اسلام است تا روشن کند که ائمه اطهار علیهم‏السلام در این تلاش ارزشمند، از چه شیوه‏ها، ابزارها، و مواد آموزشی بهره برده‏اند و هدف اصلی و فرعی آنان در توجه به این اصل چه بوده است.


غنای نسخه‌های خطی گنجینه رضوی
گنجینه ارزشمند آستان قدس رضوی به عنوان یکی از غنی‌ترین و نفیس‌ترین مراکز کتابخانه‌ای، موزه‌ای و گنجینه اسناد در منطقه و جهان اسلام، دارای آثار و کتب خطی بسیار ارزشمندی به لحاظ قدمت، منحصر بودن، دست‌خط علما و مشاهیر، آرایه‌های هنری در موضوع‎های اخبار، ادعیه، ادبیات، تفسیر، تجوید، حکمت، کلام، تاریخ، جغرافیا، منطق، فقه، لغت، صرف و نحو و اخلاق است. در حال حاضر در گنجینه رضوی 2 هزار 693 نسخه در موضوع تاریخ به زبان‎های فارسی و عربی نگه‌داری می‌شود که به شرح و تبیین مباحث مختلف تاریخ اسلام و سیره و سرگذشت‌نامه پیامبر اکرم(ص) و سایر ائمه معصومین علیهم‌السلام پرداخته است. گنجینه مخطوطات آستان قدس رضوی هم اکنون با بیش از ۸۵ هزار نسخه نفیس خطی شامل کتاب‌های ارزشمند منسوب به ائمه اطهار (ع)، قرآن‌های نوشته شده روی پوست آهو، کتب و رسائل علمی، فرهنگی و هنری، جلدهای نفیس روغنی و معرق و هنری، به عنوان غنی‌ترین گنجینه نسخ خطی در منطقه و جهان اسلام مطرح است. در این مجموعه ۱۵۸ نسخه قرآن خطی، ۹۴۹ نسخه کتاب خطی، ۳۱۴ جزوه خطی، ۴۷۷ نسخه دست نویس خطی، ۱۹۰ نسخه کتاب خطی عکسی، ۲۸ تابلو خطی و هنری، ۱۲ فقره وقف نامه، ۵۳۱ نسخه کتب خطی امانی، ۲۹۲۲ کتاب و قرآن ثبت موقت و ۲۷۴ فقره اشیای ریز نگهداری می‌شود.


معرفی سیره نبوی در آثار بزرگان دین
سیره از ریشه «سِیر» به معنی حرکت، سیر کردن و راه رفتن است. سیره پیامبر(ص) به معنای شناختن سَبک و روش و نوع رفتار ایشان در زندگی فردی، اجتماعی و سیاسی در طول مدت عمر حضرت است. توجه نمودن و پرداختن به سیره نبوی از زوایا و ابعاد مختلف دارای اهمیت و اعتبار است، زیرا با مطالعه و بررسی آن با نحوه رفتار و شخصیت پیامبر(ص) آشنا شده و راه و روش ارتباط صحیح و منطقی با انسان‎ها و نقش‌آفرینی و سازنده ‌بودن در جامعه را می‌آموزیم. اهمیت سیره رسول خدا (ص) و نقش و جایگاه آن در زندگی فردی افراد جامعه باعث شده است در اعصار مختلف برخی از دانشمندان به گردآوری و نگارش سیره حضرت محمد‌(ص) پرداخته و زیبایی‎های آن را نمایانده تا زمینه برای اسوه قرار دادن آن حضرت در زندگی فردی و اجتماعی مسلمانان فراهم شود. منابع قدیمی بسیاری از علما و بزرگان دین به جای مانده که در آن به تبیین سیره و منش پیامبر بزرگ اسلام(ص) پرداخته شده است. مطالعه این نسخ توسط اهل فن و پژوهشگران دینی می‌تواند راهگشای پیروان آخرین پیامبر خداوند در کسب کمال و معرفت باشد. برخی از این منابع و نسخه‌های خطی در گنجینه نسخ خطی کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی نگهداری می‌شود که به صورت وقف، نذر و خرید جمع‌آوری شده است.

 

قدیمی‌ترین نسخه‎های خطی با موضوع سیره نبوی
یکی از نسخه‌های خطی بسیار نفیس و کهن گنجینه رضوی که به مبحث سیره حضرت پیامبر(ص) پرداخته کتاب «الرَّوضُ الاُنُف فی شرح السیرة النبویة» است که توسط عبدالرحمن بن عبدالله سهیلی (508-581ق) به نگارش درآمده است. این کتاب شرح و توضیح کتاب «السیرة النبویة» عبدالملک بن هشام بن ایوب حمیری؛ از اولین سیره‌نویسان راجع به پیامبر‌(ص) است که به خط نسخ کُهَن مُعرَب، در قرن 8 هجری قمری در 223 برگ کتابت شده است. از دیگر نفایس نسخ خطی گنجینه رضوی که به تبیین و شرح سیره پیامبر رحمت(ص) پرداخته، نسخه «عُیونُ الأَثَر فی فنونِ المَغازی والشَّمائِلِ والسِّیَر» تألیف محمد بن محمد؛ معروف به ابنِ سَیّدِالناس (671-734ق) است. در حال حاضر قدیمی‌ترین نسخه خطی عُیونُ الأَثَر در ایران، در گنجینه رضوی نگه‌داری می‌شود. این نسخه به خط نسخ در سال 804 هجری قمری در 291 برگ کتابت شده است. سومین نسخه نفیس موجود در گنجینه رضوی، کتاب «انسانُ العُیُون فِی سیرَةِ الأمینِ المَأمون» معروف به «السیرة الحلبیة»، تألیف علی بن ابراهیم حلبی(975-1044ق) است. این نسخه مشتمل بر مطالب مربوط به سیره، نسب، اخبار و افعال پیامبر اکرم(ص) است. قدیمی‌ترین نسخه خطی السیرة الحلبیة در ایران که به خط نسخ در سال 1099 هجری قمری توسط اسماعیل قَصری مالکی کتابت شده در کتابخانه آستان قدس رضوی نگهداری می‌شود. گفتنی است مرکز نسخ خطی کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی آمادگی دارد تا بر اساس ضوابط این سازمان کتب خطی و منابع چاپ سنگی موجود در این مجموعه را در اختیار پژوهشگران و محققان قرار دهد.

 

گزارشگر: فاطمه باغشاهی

افزودن دیدگاه جدید

متن ساده

HTML محدود

Image CAPTCHA
کاراکترهای نمایش داده شده در تصویر را وارد کنید