به مناسبت هفته جهانی افزایش آگاهی درباره تیروئید

تیروئید؛ همه‌کارۀ بدن

۱۳۹۹/۰۳/۰۶ - ۱۲:۰۰
شبیه پروانه است و درست زیر گردن در مقابل حنجره خود قرار دارد و هورمون‌هایی ترشح می‌کند که این هورمون‌ها از طریق جریان خون به سلول‌ها یا اعضای بدن شما می‌رسند.

دمای بدن شما را تنظیم می‌کند، بر قدرت تفکر و مغز تاثیر می‌گذارد، تپش قلب را تنظیم می‌کند و به طور کلی هماهنگی را میان اعضای بدن برقرار می‌کند. در حقيقت تيروئيد مسئول تنظيم سوخت و ساز بدن است و می‌توان گفت همه‌کارۀ بدن ماست. در بیشتر موارد، اختلالات تیروئیدی می تواند به خوبی مدیریت شود و تهدید به زندگی نباشد. کم‌کاری تیروئید حدود 2 تا 6 درصد افراد بالغ جامعه را درگیر کرده است و حدود 0.5 تا یک درصد بالغان جامعه هم با پرکاری تیروئید دست به گریبان هستند و شناخت این اختلالات بسیار حائز اهمیت است. هفته نخست خرداد هر سال با هفته جهانی افزایش آگاهی درباره تیروئید مقارن شده است و به همین بهانه با دکتر جواد کرباس فروشان، متخصص داخلی و فوق تخصص غدد بیمارستان رضوی به گفتگو نشسته‌ایم.

آقای دکتر، کارکرد تیروئید چیست؟
تیروئید غده کوچکی در جلوی غضروف حنجره است که وظیفه آن تنظیم سوخت و ساز و متابولیسم بدن است. در واقع دخل و خرج انرژی بدن ما توسط این غده تنظیم می‌شود. مکانیسم پیچیده‌ای در داخل این غده است و دو هورمون توسط این غده ترشح می‌شود و این غده برای تنظیم عملکردش تحت تاثیر غده هیپوفیز مغز است که هورمونی هم از هیپوفیز برای آن ترشح می‌شود و این هورمون، تحریک‌کننده تیروئید است و وظیفه آن نظارت و تنظیم کاری تیروئید است.

و اختلالاتش چگونه است؟
از شایع‌ترین اختلالات سیستم غددی بدن، کم‌کاری و پرکاری است اما شایع‌ترین بیماری‌های این غده کم‌کاری و پرکاری است؛ یعنی ممکن است غده تیروئید گاهی از آن حد طبیعی خود ضعیف‌تر یا قوی‌تر عمل کند.

این اختلالات اکتسابی است یا زمینه ارثی هم دارد ؟
کم‌کاری تیروئید را هم به صورت مادرزادی داریم و هم به صورت اکتسابی. درمان کم‌کاری تیروئید بسیار راحت است و می‌توان با مصرف روزانه قرص‌های لازم، فعالیت غده تیروئید خود را افزایش داد و به همین دلیل، عوامل پیشگیری نیاز ندارد و زمانی پیشگیری در علم پزشکی اهمیت پیدا می‌کند که بخواهیم جلوی بیماری خطرناکی را بگیریم.
پرکاری تیروئید عمدتاً اکتسابی است و زمینه ارثی به آن شکل جدی وجود ندارد ولی پرکاری مادرزادی ممکن است وجود داشته باشد؛ یعنی مادر باردار پرکاری تیروئید داشته باشد و در هنگام تولد این پرکاری از طریق خون به جنین منتقل شود که اگر اینگونه باشد گذراست.

می‌گویید تیروئید همه کاره بدن است. پس تأثیر این اختلالات بر روی سایر اندام‌های بدن چگونه است؟
همان‌طور که گفتیم غده تیروئید تنظیم‌کننده سوخت و ساز بدن است؛ بنابراین تمام اعمال ارگان‌های دیگر تحت تأثیر این غده است و نتیجه بسیار ساده‌ای که از این قضیه می‌توان گرفت این است که اگر کم‌کاری تیروئید داشته باشیم، کم‌کاری همه سیستم‌های بدن را داریم؛ یعنی در سیستم قلب و عروق به دلیل مقاومت عروقی فشار خون افزایش می‌یابد اما میزان ضربان کم می‌شود و قدرت پمپاژ قلب ضعیف می‌شود، ضربان قلب پایین می‌آید و ممکن است بیمار به خوبی نتواند خون‌رسانی بدن را داشته باشد و احساس سردی در بدن کند.
در سیستم گوارشی، حرکات دستگاه گوارش کم شده و فرد ممکن است دچار یبوست یا بی اشتهایی شود. در سیستم تنفس تعداد تنفس کم شده و در سیستم اعصاب نیز همین‎طور تأثیرات منفی دارد. به صورت کلی می‌توان گفت که تمامی اعمال و فعالیت‌های سیستم‌های دیگر به نوعی کاهش می‌یابد.
در پرکاری تیروئید دقیقاً اتفاقات برعکسی می‌افتد؛ همه چیز تند می‌شود، ضربان افزایش می‌یابد، تنفس افزایش می‌یابد، حرکات روده و دستگاه گوارش افزایش می‌یابد و نتیجه‌اش این است که چون متابولیسم بیمار ما افزایش پیدا کرده لاغر می‌شود. در پرکاری تیروئید به این دلیل که سوخت و ساز بیشتر از معمول است تولید حرارت بیشتر است و بیمار به اصطلاح احساس گرگرفتگی می‌کند و احساس داغی در بدن می‌کند و به شدت عرق می‌کند و در نتیجه، علی‌رغم اشتهای خوبش لاغر می‌شود.

علائم این اختلالات چیست؟
شاه‌علامت پرکاری تیروئید تپش قلب، تعریق و لاغر شدن است. شاه‌علامت کم‌کاری تیروئید این است که فرد به دلیل اینکه انرژی‌اش کم است زود خسته می‌شود و گاهی دچار ورم اندام شده و خوابش زیاد و تنبل می‌شود. علی‌رغم اینکه اشتهایش کم است، ممکن است وزنش زیاد شود که به دلیل ورم اتفاق می‌افتد.

پیشگیری از ابتلا به اختلالات تیروئیدی مادرزادی چگونه است؟
چون درمان کم‌کاری تیروئید راحت است، معمولا به دنبال پیشگیری نیستیم اما نکته مهم، تشخیص دقیق و به موقع است و در این زمینه، پیشگیری که سال‌ها در ایران شروع شده و در همه جای دنیا هم هست، غربال‌گری در نوزادان بوده و این امر با یک آزمایش خون بسیار ساده تشخیص داده می‌شود و می‌توان فرد را تحت درمان قرار داد. در موارد دیگری که این تشخیص اهمیت می‌یابد، دربارۀ خانم‌هایی است که قصد بارداری دارند یا باردار هستند. هم‌چنین در افراد مسن که علائم مشکوکی مانند اختلالات حافظه، آلزایمر و افسردگی دارند، احتمال کم‌کاری تیروئید داده می‌شود و در بقیه موارد، اگر فرد گواتر داشته باشد یا علائمی به نفع کم‌کاری تیروئید داشته باشد به دنبال این اختلالات می‎گردیم پس پایش منظم و مستمر نیاز ندارد.
و توصیه شما...
برای کم‌کاری یا پرکاری تیروئید رژیم‌های تغذیه‌ای خاصی نداریم و شاید بهتر باشد برای کسی که کم‌کاری تیروئید دارد توصیه عمومی داشته باشیم و آن این است که مقداری رژیم‌های یددار را بیشتر استفاده کند چون ممکن است کم‌کاری تیروئید در زمینه کمبود ید باشد و باید علت این کم‌کاری مشخص شود و برای کسی که پرکاری تیروئید دارد توصیه می‌شود که کمتر از مواد غذایی یددار مصرف کند.

پیوست ها:
منابع:
افزودن دیدگاه جدید

متن ساده

HTML محدود

Image CAPTCHA
کاراکترهای نمایش داده شده در تصویر را وارد کنید