نگاهی به قالی‌های پرده‌ای در موزه فرش رضوی

۱۳۹۹/۰۴/۰۵ - ۱۶:۱۴
فرش ایران، زیباست و این زیبایی را مدیون ذهن و فکر و دست‌های خلاق طراحان، نقاشان، ریسندگان، رنگرزان و بافندگان است. آنان که با تحمل سختی‌ها و ناملایمات، هنر این مرز و بوم را با وجودِ سرشار از عشق خود پاسداری کرده‌اند و لحظه‌ای آرام نگرفته‌اند.

آنان که رمز و راز این هنر را سینه به سینه انتقال داده‌اند و دنیای متمدن امروز را در هر نقطه از جهان، وادار به تحسین و تمجید کردند. ایران، سرزمین قالی است. در هر گوشه‌ای از آن‌، گونه‌ای فرش می‌بافند که دلپذیر و دلپسند است. طراحان نقش می‌زنند و از ترکیب خطوط و اشکال، انواع نقش مایه‌ها را پدید می‌آورند و دست‌ها گره در گره نقوش و طرح‌های بی‌مانند و متنوع می‌آفرینند. نقش مایه‌ها اغلب زیر پای زنان و مردان، بال ادب می‌گشایند اما تعدادی از این دست بافته‌های زیبا نیز به عنوان پرده در مبادی ورودی قرار می‌گیرند تا حائلی برای ورود و خروج گرما و سرما یا حجابی میان زنان و مردان است. در رواق‌ها و شبستان‌های حرم مطهر رضوی، نقش‌هایی برای نشست و سجود و گذر زائران بال گسترده‌اند و نقش‌هایی نیز بر قالی‌های پرده‌ای نشسته‌اند و درب‌های حرم را مزین می‌کنند.
 


قالی‌های پرده‌ای
قالی پرده‌ای از سال‌های دور در خانه‌های مردم، چادرهای عشایر، مساجد و تکایا و البته حرم امامان و امام‌زادگان، پر نقش و نگار و رنگارنگ حضور داشته‌اند. زیبایی این دست‌بافته‌ها زمانی دو چندان می‌شود که به صورت دو رو بافته شده باشند. قالی‌های دو رو با دو نقش و طرح و رنگ‌بندی متفاوت است. بیشتر قالی‌های پرده‌ای در حرم مطهر طرح‌های محرابی است. الهام‌بخش طراحان نقش قالی در پیدایش این طرح‌ها‌، محراب مساجد است. گاهی نیز قندیلی و کتیبه‌ای و یا نوشته‌ای در بالای محراب طرح می‌شود. در حرم مطهر رضوی از گذشته استفاده از قالی پرده‌ای در مبادی ورودی حرم مطهر امام رضا(ع) به ویژه در فصول سرد سال به صورت گسترده رواج داشته است.

 

زیباترین قالی‌های پرده‌ای در موزه فرش رضوی
از جمله قالی‌های پرده‌ای به نمایش گذاشته شده در موزه فرش آستان قدس رضوی می‌توان به قالی پرده‌ای «محرابی درختی» اشاره کرد. کتیبه‌های این قالی نشان می‌دهد در فاصله سال‌های 1322-1320 هجری قمری به سفارش عبدالله تبریزی توسط استاد محمد کرمانی بافته شده است. با توجه به نوع کاربرد، این قالی به عنوان پرده به صورت دو رو و چاک‌دار بافته شده است. به طوری که طرح و نقش دو طرف قالی مشابه یکدیگر است. اما رنگ‌بندی آن و کتیبه بافته شده در ترنج میانی نوار بالای نقش محراب متفاوت است. «قالی پرده‌ای گلدانی» نیز که نمونه‌ای ارزشمند از مجموعه قالی‌های پرده‌ای بافت محمد ارجمندی اصفهانی، تولید‌کننده صاحب نام کرمانی است، در سال 1319 به سفارش آستان قدس رضوی برای ورودی‌های حرم مطهر ضوی بافته شده است. طرح این قالی بر اساس نحوه اجرا در زیرمجموعه طرح‌های واگیره‌ای تکراری قرار می‌گیرد که واگیره تکرارشونده شامل گلدان‌هایی مملو از شکوفه است. بیشتر قالی‌های پرده‌ای به نمایش گذاشته در موزه فرش آستان قدس رضوی، اهدایی هنرمندان فرش هستند که از آن جمله می‌توان به قالی پرده‌ای «محرابی ترنج‌دار» اهدایی محمد میناکار اصفهانی اشاره کرد که به عنوان پرده در مبادی ورودی حرم امام رضا(ع) کاربرد داشته و به صورت چاک‌دار بافته شده است.

 

قالیچه رواسبی
بعد از آشنایی با برخی از قالی‌های پرده‌ای موجود در موزه فرش آستان قدس رضوی که ماحصل سرپنجه هنرمندان ارادتمند به ساحت مقدس اهل بیت(ع) هستند، خالی از لطف نیست که با یک داشته ارزشمند دیگر این موزه نیز آشنا شویم. قالیچه رو اسبی گونه‌ای قالیچه مانند به شکل U است که از یک بدنه مربع شکل و دو دستک تشکیل شده است. قسمت بدنه به اندازه‌ای است که تمام سطح پشت اسب را می‌پوشاند و اندازه دو دستک به حدی است که سینه اسب را دربرمی-گیرد و برای گستردن بر پشت اسب به کار می‌رود. شکل، اندازه و اجزای رواَسبی، کم و بیش ثابت و مشخص است. هر جُل معمولاً دارای دو بازوی پهن(دستک) است که سینه اسب را می‌پوشاند. دستک‌ها توسط دست بافته‌ای نواری‌(خفتک)، با همان طرح و نقش، به یکدیگر بسته می‌شود. پهنای این دست‌بافته، بین 10 تا 70 سانتی‌متر است. سپس نواری باریک‌تر را به صورت تسمه که به صورت یک تکه یا چند تکه بافته می‌شود، در دو طرف جُل می‌دوزند که در زیر شکم حیوان گره می‌خورد و آن را محکم نگه می‌دارد. رواَسبی موجود در موزه، یکی از رواَسبی‌های نفیسی است که با طرح واگیره‌ای و نقش ماهی درهم ـ که از طرح‌های معروف سنندج است ـ بافته شده است. این رواَسبی، دارای حاشیه، زنجیره و متن است. دور تا دور متن، در درون زنجیره‌ای به عرض دو سانتی‌متر، کتیبه «مبارک باد»، به صورت تکرار، بافته شده است که توسط ستاد اجرایی فرمان امام خمینی(ره) به ساحت مقدس رضوی اهدا شده است.
در حال حاضر موزه تخصصی فرش آستان‌قدس رضوی با 3 طبقه فضای نمایشی و 1 طبقه فضای کارگاهی در زیربنایی به مساحت 6 هزار و 647 مترمربع، یکی از بزرگترین موزه‌های تخصصی فرش جهان به شمار می‌رود. علاوه بر این در این گنجینه کم نظیر، قالی و قالیچه‌هایی با قدمت دوره صفویه تا حال حاضر که از نفیس‌ترین شاهکارهای هنری هستند در معرض نمایش علاقه‌مندان قرار گرفته است. موزه تخصصی فرش آستان قدس رضوی، واقع در صحن کوثر حرم مطهر رضوی، در مجاورت موزه مرکزی آستان قدس رضوی، روزهای شنبه تا چهارشنبه از ساعت 8 تا 12:30، پنج‌شنبه‌‌ها از ساعت 8 تا 11:30 و جمعه‌ها و ایام تعطیل از ساعت 8 تا 12 پذیرای عموم علاقه‌مندان است.


گزارشگر: فاطمه باغشاهی

پیوست ها:
منابع:
افزودن دیدگاه جدید

متن ساده

HTML محدود

Image CAPTCHA
کاراکترهای نمایش داده شده در تصویر را وارد کنید