«وسیلة الرضوان فی کرامات خراسان» اثری در باب معجزات امام رضا(ع)

۱۳۹۹/۰۴/۰۹ - ۱۸:۵۸
«وسیلة الرضوان فی کرامات خراسان» عنوان کتابی است از شمس الدین محمد بن محمد بدیع رضوی یکی از عالمان و مدرسان آستان قدس رضوی و سادات رضوی مشهد که آن را در باب معجزات امام رضا(ع) در دوره‌ی شاه طهماسب دوم یعنی پس از سقوط صفویه حدود سال 1132-1135 هجری قمری نوشته است.

 وی منصب سرکشیکی حرم امام رضا(ع) را بر عهده داشته و از رؤسای خدمه آستان مقدس رضوی بوده است. اثر حاضر به تازگی توسط علی درویشانی پژوهشگر بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی تصحیح شده است، از همین رو گفت و گویی با این مصحح صورت گرفته که در ادامه می خوانیم.

 

در ابتدا بفرمایید انگیزه نویسنده از  نگارش این اثر چه بوده است؟

هدف نویسنده از تألیف این اثر، گردآوری تمام اخبار، نقل ها و حکایاتی است که در کتب پیشینیان وجود داشته و نویسنده تمام آن را در این کتاب آورده است. شمس الدین محمد بن محمد بدیع رضوی در مقدمه پس از حمد و سپاس خداوند در باره انگیزه خویش شرحی از چگونگی و هدفش از تألیف این اثر را بیان کرده است. وی با اشاره به اقامت طولانی خود در مشهد مقدس ، نخستین هدف را گردآوری معجزات امام رضا (ع) که برخی در متون قدیم و برخی نیز شفاهی توسط مردم روایت شده است بیان می‌کند. به طور معمول قصه‌های مربوط به معجزات زبان به زبان نقل می‌شده و به نظر می‌رسد هدف اصلی او گردآوری همین حکایات بوده است. با این حال، تصمیم گرفته است تا معجزاتی نیز که مربوط به زمان خود حضرت بوده و در کتاب های حدیث و تاریخ به صورت پراکنده آمده را نیز در این مجموعه گردآوری کند.

 

این اثر از در چند فصل نگاشته شده و چه موضوعاتی را در بر می گیرد؟

این کتاب از یک مقدمه، دو فصل و خاتمه، تشکیل شده که در مقدمه 3 مقصد بیان شده است؛ در مقصد اول نام، نسب، کنیه، لقب، تاریخ ولادت، محل تولد، سن مبارک، ایام امامت، تاریخ وفات و سبب آن، نام مادر آن حضرت، نام مداح و دربان و نقش خاتم و معاصرین ایشان و همچنین مدفن، عدد اولاد و خصایص آن حضرت و چگونگی تولّد و... بیان شده است. مقصد دوم نیز به بیان شناخت امام(ع)، آثار، علامات، حقیت مذهب ائمة اثنی عشر (ع) و اتحاد طریقة آن بزرگواران با طریقه حضرت رسول (ص) و بیان عدم صلاحیت غیر ایشان برای امامت و همچنین خلافت ابی بکر، عمر و عثمان و بطلان هفتاد و دو فرقه غیر از شیعه اثنی عشری پرداخته است و مقصد سوم مربوط به نصوصی است که حضرت رسول (ص) در باب ائمّة اثنی عشر ذکر کرده‌اند.

فصل اوّل این اثر نیز به برخی از معجزات زمان حیات اشاره دارد و در فصل دوم نیز به شرح  معجزات بعد از رحلت پرداخته است. همچنین بخش خاتمه این کتاب با دو مقصد در مقصد نخست به فضل و ثواب زیارت و زیارت نامه های منقول و در مقصد دوم به ترجمة ذهبیّه در علم طب که امام رضا(ع) برای مأمون نوشته بودند تهیه و تدوین شده است.

 

شمس‌الدین رضوی، برای نگارش بخش معجزات امام رضا(ع) از چه منابعی بهره برده است؟

وی برای نگارش این بخش، از انبوهی از کتاب ها و منابع حدیثی، روایی و تاریخی بهره جسته که نام بسیاری از آنها در مقدمه آمده و بسیاری دیگر نیز در خلال متن ذکر شده است. بنابرین بخش مهمی از کتاب را که نیمه اول آن است، اختصاص به معجزات منقول در کتاب های روایی و مربوط به زمان حیات امام رضا(ع) اختصاص داده و در این میان آنچه را که عربی بوده به اختصار یا تحت اللفظ و گاهی کامل ترجمه کرده و آورده است. نویسنده با اشاره به این که علمای پیشین هر کدام برخی از معجزات را نقل کرده‌، اما تا این زمان  دقت و تفحص کاملی صورت نگرفته بوده و نیز این مسئله که نوشته های بسیاری درباره ی معجزات ایام حیات امام صورت گرفته وجود دارد، اما به آنچه مربوط به پس از شهادت ایشان بوده را کسی جمع آوری و ترجمه نکرده باشد، دلیل نگارش این کتاب بیان می‌کند.

 

ویژگی منحصر به فرد این کتاب چیست؟

فصل اول این اثر درباره ی معجزات ایام حیات حضرت است، مؤلف پس از بیان 202 معجزه به  فصل دوم می رسد که در آن به بیان معجزات پس از رحلت امام رضا (ع) پرداخته است. آنچه می توان ویژگی این کتاب دانست همین مطالب است، زیرا معجزات بخش اول همگی در متون حدیثی کهن شیعه آمده و تنها در اینجا به فارسی ترجمه و تلخیص شده است. در بخش معجزات پس از رحلت تا زمان مؤلّف نیز 123 معجزه نقل کرده است. از اینجا به بعد خاتمه کتاب در دو فصل یکی در باب زیارت و دیگری به ترجمة رساله ی ذهبیه حضرت امام رضا (ع)پرداخته و کتاب پایان می‌پذیرد. 

 

به‌جز معجزات حضرت چه مباحث دیگری در این اثر گنجانده شده است؟

حکایاتی در این اثر آمده است که حاوی اشارات قابل توجهی در تاریخ اجتماعی و مذهبی ماست، به طوری که می توان با دقت تمام از لابه‌لای این حکایات نکات مهمی را استفاده کرد. این اثر به دلیل نگاشته شدن در زمانی خاص از صفویان  به طور مثال محاصره مشهد توسط افغانان که مطالبی ارزنده و قابل توجه از آن ذکر شده است و نیز اینکه بخش دوم این اثر که به  داستان ها و معجزات پرداخته شده، حاوی اطلاعاتی در مورد مشهد، زائران حرم رضوی، آداب و رسوم مردم در ارتباط با زیارت، اطلاعات تاریخی (همچون حمله محمد افغان، حمله ازبکان و سایر اطلاعات تاریخی پراهمیت)و اجتماعی، اطلاعات فرهنگی، اطلاعات بسیار دقیق و حائز اهمیت درزمینهٔ حرم شناسی و ساختار معماری و همچنین بخش‌های کمتر یادشده از حرم مطهر رضوی است؛ در این بخش به نام بسیاری از صاحب منصبان حرم از کشیک ها و شخصیت هایی که آن روزگار در مشهد بوده‌اند، عالمان و محله های و اماکن خاص اطراف و داخل حرم رضوی و برخی موارد دیگر اشاره شده و بسیاری از نکات مهم دیگر که در جایی دیگر نامی از آن‌ها به میان نیامده است.

  

برچسب ها:
پیوست ها:
منابع:
افزودن دیدگاه جدید

متن ساده

HTML محدود

Image CAPTCHA
کاراکترهای نمایش داده شده در تصویر را وارد کنید