گزارشی از گنجینه فرش موزه آستان قدس رضوی

تار و پودهایی که از سر ارادت به هم گره خورده ‌اند

۱۳۹۹/۰۴/۱۰ - ۰۹:۴۷
داستان فرش در بارگاه رضوی(ع)، به تار و پود فرش‌های وقفی و نذری این بارگاه متصل شده است. از همه جای ایران از سال‌ های دور و قرن‌ های پیش و حتی از دورترین روستاها و از میان چادرنشینان ایلات؛ به رسم ارادت به ساحت مقدس رضوی فرشی به موزه این آستان اهدا شده است.

یکی از ویژگی ‌های منحصر به ‌فرد این موزه، روح ارادتی است که در این فرش ‌ها وجود دارد و بافندگان از عمق جان و صمیم دل، دست ‌بافته‌ های خودشان را با اشک شوق به آستان قدس علی ‌بن موسی ‌الرضا(ع) اهدا کرده ‌اند. افزایش روز افزون نذورات و اهدای قالی به آستان قدس رضوی، ساخت اولین گنجینه فرش را در سال 1377 به دنبال داشت. اما این فضا نیز پاسخگوی ارادت صاحبدلان به بارگاه منور رضوی نبود و درسال 1390گنجینه فرش در ساختمان فعلی راه اندازی شد.

 

موزه تخصصی فرش

ساختمان موزه فرش که نگهدارنده این اشیاء ارزشمند معنوی است، با زیر‌بنای6600 متر مربع در سه طبقه از شمال به موزه مرکزی، از شرق به صحن کوثر و ازغرب به رواق امام خمینی‌(ره) و از جنوب به صحن جامع رضوی متصل است که بخش اعظم این ساختمان به فضای نمایشی و بخشی به امور اداری موزه اختصاص یافته است. این گنجینه به لحاظ وسعت، بزرگترین موزه تخصصی فرش در ایران است‌. کلیه امکانات تخصصی روز از جمله اعلان و اطفاء حریق‌، سیستم استاندارد نور موزه ‌ای‌، سیستم تهویه، اتاق‌های تخصصی قرنطینه و آفت ‌زدایی و مرمت و جزء آن برای این موزه در نظر گرفته شده و هر طبقه با توجه فضای موجود به نمایش نوع خاصی از فرش ‌ها اختصاص یافته است. عمده فرش ‌های به نمایش در آمده در موزه تخصصی فرش آستان قدس رضوی مربوط به بازه زمانی قرن یازدهم هجری قمری تا دوران معاصر است. این فرش‌ ها مربوط به نقاط مختلف کشورمان است و در هر بخش از موزه، توضیحاتی درباره تفاوت نقش و نگار و مواد استفاده شده در فرش ‌های همان منطقه ارائه شده است. در طبقه همکف، فرش‌ های منطقه مرکزی ایران و فرش‌های خاص پرده‌ ای که در گذشته در حرم مطهر امام رضا(ع) استفاده می‌شدند در معرض بازدید عموم قرار دارد. در طبقه اول منطقه غرب و شمال غربی و فرش‌ های ایلات و عشایر کشور و در طبقه منهای یک فرش‌ های دوره صفوی و همچنین فرش ‌هایی با ابعاد بسیار بزرگ از جمله فرش ‌های بزرگ بافت مشهد، مورد بازدید زائران و مجاوران است. در انتخاب و چیدمان فرش‌ های این موزه سعی بر این بوده که برای هر یک از مراکز مهم قالی ‌بافی کشور، فضایی اختصاصی در نظر گرفته شود تا ضمن ملموس بودن ویژگی ‌های فرش ‌بافی این مناطق، به معرفی سابقه فرش ‌بافی آن‌ ها نیز پرداخته شود. در حال حاضر در این گنجینه کم ‌نظیر قالی ‌و قالیچه ‌هایی با قدمت دوره صفویه تا حال حاضر که از نفیس ‌ترین شاهکارهای هنری هستند در معرض دید علاقه ‌‌مندان قرار گرفته است.

 

مجموعه از آثار هنرمندان نامی

در این موزه، تعداد صد تخته قالی، قالیچه و... در معرض نمایش قرار دارد که از تنوع چشمگیری برخوردار بوده و در برگیرنده شاهکارهای دوره صفویه تا عصر حاضر است. ظرافت سرانگشتان هنرمندان نامی عرصه فرش همچون محمد ارجمند کرمانی، محمد نقاش مشهدی، محمد امین کرمانی، برادران صفدرزاده حقیقی، احد عظیم‌ زاده و... نقوش زیبای محرابی، افشانِ شاه عباسی، لَچَک تُرنج، خشتی، شکارگاه، بته‌ ای و... را بر تار و پود این آثار، ماندگار کرده است. قالی‌ های استاد عبدالمحمد و علی‌ خان عمواوغلی و حاجی ملاحسن محتشم از آثار شاخص و مورد توجه کارشناسان فرش، از آثار دیدنی این موزه محسوب می ‏شوند.

 

نفایسی از گذشته تا کنون

 در کنار همه جاذبه‌ های این موزه وجود ریزبافت ‌ترین فرش جهان که تصویری از معراج پیامبر اکرم(ص) را به نمایش گذاشته، بدون شک غنای بیشتری به این مجموعه بخشیده است. از جمله آثار نفیس به نمایش در آمده در این موزه مجموعه ‌ای از قالی ‌های نفیس دوره صفوی است که در بافت آن‌ ها از گلابتون، کرک و ابریشم استفاده شده است. همچنین قالی ‌های پرده‌ای که خاص حرم مطهر بافته شده ‌اند. برخی از این قالی ‌ها وقف و نذر شده و کتیبه ‌دار هستند مانند قالی ­های پرده‌ ای محرابی درختی که به تاریخ 1320–1322 هجری قمری توسط استاد محمد کرمانی و عبدالله تبریزی بافته شده و برخی مانند قالی­های پرده­ای محمد ارجمند کرمانی به سفارش آستان قدس رضوی بافته شده بر درهای ورودی به فضای زیارتی نصب می­شدند. فرش اهدایی آقای احد عظیم ‌زاده از هنرمندان نامی هنر فرش بافی که سال 1391 بافته شده یکی دیگر از نفایس این مجموعه به شمار می ‌رود. این فرش که با طرح خیابانی و به صورت برجسته‌(سوف) بافته شده، چله ‌ای از ابریشم دارد و تمامی گل‌ های آن نیز با ابریشم کار شده است. حاشیه فرش، نقره ‌ای برجسته بوده و متن، طلایی برجسته است و در پود فرش آب طلا به کار رفته است. این فرش از سال 84 تا سال 91 طی مدت 7 سال بافته شده است. از آثار دیگر ارزشمند موزه، مجموعه نفیس منسوجات آن به خصوص صندوق ‌پوش ­ها و ضریح ‌پوش­ های تاریخی و هنری حرم مطهر است. قدیمی ‌ترین صندوق‌پوش موجود در خزانه آستان قدس رضوی‌، «صندوق‌ پوش زربفت حاجی اسوار لاهیجی» به تاریخ 952 هجری قمری است. در مرکز اسناد و مطبوعات گنجینه رضوی، اسناد با ارزشی در خصوص فرش ‌ها وجود دارد که قدیمی‌ ترین  فرش‌ های موجود در موزه فرش حرم رضوی را متعلق به دوره صفویه عنوان می‌ کند، اما آنچه مبرهن است پیشینه استفاده از فرش در حرم مطهر رضوی به پیش از دوره صفویه باز می‌ گردد. علاقه ‌مندان به هنر صنعت فرش به ‌ویژه فرش ‌های اهدایی به آستان قدس رضوی می‌ توانند از قالی‌ های دوره صفوی و قالی‌ های بزرگ مشهد در طبقه منهای یک، قالی ‌های بافت مناطق مرکز و شرق کشور و همچنین قالی ‌های پرده ‌ای در طبقه همکف و قالی‌های بافت مناطق غرب و شمال غرب و قالی ‌های بافت ایلات و عشایر کشور در طبقه اول این موزه دیدن کنند.

 

گزارشگر: فاطمه باغشاهی

برچسب ها:
پیوست ها:
منابع:
افزودن دیدگاه جدید

متن ساده

HTML محدود

Image CAPTCHA
کاراکترهای نمایش داده شده در تصویر را وارد کنید