در گفت و گو با نویسنده ادبیات دینی کودک و نوجوان مطرح شد؛

آثار داستانی در حوزه ادبیات دینی باید مستند و مطابق تاریخ باشد

۱۳۹۹/۰۵/۱۳ - ۱۵:۲۶
«محمود پوروهاب» ۵۹ ساله، متولد شهرستان رودسر و ساکن قم از شاعران و نویسندگان حوزه کودک و نوجوان است که بیش از 200 اثر به چاپ رسانده است و بیشتر آثارش رنگ و بوی مذهبی دارد.

پوروهاب در سال‌1367 فعالیت خود را با مجله سلام بچه ها آغاز کرد. وی با بیشتر مجلات کودک و نوجوان همکاری داشته و عهده دار داوری جشنواره های مختلف بوده است. به منظور اطلاع از مجموعه ۴ جلدی «یاران پیامبر» کار جدید این نویسنده و شاعر که به تازگی از سوی به نشر(انتشارات آستان قدس رضوی) منتشر شده است، گفتگویی با وی ترتیب دادیم که در ادامه می خوانید.

 

عناوین مجموعه کتاب های «یاران پیامبر» چیست؟
«تنها زندگی می کنی»، «آن روی زیبا»، «سال های بردگی» و «آخرین مهاجر» عناوین این کتاب ها هستند.

 

در این مجموعه ۴ جلدی به داستان های زندگی کدامیک از یاران پیامبر پرداخته شده است و چرا؟

در نگارش این آثار سعی کردم به بیان داستان زندگی شخصیت هایی بپردازم که با پیامبر(ص) رابطه بسیار صمیمانه داشته اند و شناخته شده بودند. به طور مثال، کتاب «تنها زندگی می کنی» زندگی داستانی ابوذر غفاری است. عنوان این کتاب را از جمله پیامبر اکرم(ص) انتخاب کردم وقتی خطاب به ابوذر غفاری فرمودند: «تو تنها زندگی می کنی، تنها برانگیخته می شوی و تنها می میری». کتاب «آن روی زیبا» از زندگی مصعب بن عمیر یکی از صحابه پیامبر اکرم(ص) حکایت می کند. اشراف زاده زیباروی قریش که در جنگ احد پرچم دار اسلام بود و در همان جنگ به شهادت رسید. خانواده مصعب، وی را به جهت رفت و آمد با پیامبر اکرم(ص) از ارث محروم کردند اما او به ثروت پدرش پشت پا زد و مسلمان شد. «سال های بردگی» درباره زندگی بلال حبشی، دوران بردگی و چگونگی آزاد شدن اوست. چهارمین کتاب که «آخرین مهاجر» نام دارد، داستان زندگی عبدالله بن الرقیط است که وقتی پیامبر اکرم(ص) در غار ثور پنهان شده بودند و قریش برای ایشان 100 شتر مژدگانی گذاشته بود، به حضرت محمد(ص) کمک می کند و ایشان را از راه های میانبر و پنهانی عبور و نجات می دهد.


 
ایده نگارش آثار چگونه شکل گرفت؟
من سال ها در مورد زندگی یاران پیامبر(ص) تحقیق و جستجو کردم که چاپ این آثار حاصل این پژوهش ها است، البته این کارها 20 سال پیش منتشر شده بود و دیگر تجدید چاپ نشد. به دلیل وجود اشتباهات و غلط های تایپی و کهنگی زبان کتاب ها تصمیم گرفتم، آن ها را با ویرایش جدید دوباره نویسی کنم.

 

قالب این کتاب ها چیست و برای کدام گروه سنی نوشت شده است؟
این ۴ عنوان کتاب، داستان هایی بلند با رویکرد مذهبی دارد. تمامی این کتاب ها برای گروه سنی نوجوان نوشته شده است.


 
به عنوان یک نویسنده مذهبی که تاکنون ۱۲۰ اثر مذهبی نوشتید و برخی از این آثار در جشنواره های مختلف برتر شده است بگویید مهم ترین ویژگی آثار دینی چیست؟
 آثار مذهبی علاوه بر حفظ ادبیت اثر و رعایت اصول داستان نویسی، باید مستند باشد و تحقیق و پژوهش های مفصلی درباره شخصیت های مذهبی انجام شود. نویسنده باید سعی کند در آثار به صورت علمی پاسخگوی مخاطب باشد و به روایت یک داستان تخیلی بپردازد که مطابق با تاریخ باشد. وقتی درباره بزرگان یا ائمه معصومین(ع) می نویسیم که الگوی بچه ها هستند، این مهم است که امام یا پیامبر(ص) چه خصوصیات اخلاقی داشته و چکار کرده اند که الگو شده اند. باید طوری بنویسیم که  بچه ها از سیره رفتارو منش آن ها تبعیت کنند. در آثار دینی باید هم جنبه هنری مطلب حفظ شود و هم جنبه تاریخی آن، بنابراین اطلاعات بر اساس سندی ارایه شود که هم محکم و دور از خرافه بوده و هم برای بچه‌ ها باورپذیر باشد. نوشتن زیبا و پرداخت خوب داستان دینی برای کودکان و نوجوانان مهم است. در این گونه آثار باید داستان به گونه ای شیرین و جذاب روایت شود که مخاطب تحت تاثیر قرار بگیرد‌.

 

نوشتن داستان به عنوان ابزاری هنری تا چه میزان می‌تواند در انتقال مفاهیم به مخاطبان اثرگذار باشد؟
نوشتن داستان یا سرودن شعر می تواند به عنوان مهم ترین ابزار هنری اثرگذار باشد. بر این اساس باید موضوعاتی انتخاب شود که هم آموزنده باشد و هم بتواند بر افکار بچه ‌ها تاثیر بگذارد. هرکسی در هر شغلی که دارد با روش خودش به موضوعات مذهبی می ‌پردازد، کار نویسنده هم این است که با زبان هنر این نکات و آموزه ‌ها را به بچه ‌ها منتقل کند. به نظر من در ادبیات کودکان و نوجوان، توجه زیادی به موضوعات مذهبی شده است. بسیاری از نویسندگان ما سعی کرده ‌‌‌‌اند در قالب داستان های مختلف  بچه ‌ها را با مضامین دینی و مذهبی‌ آشنا کنند.


 
سطح کیفی آثار تولیدی در زمینه های داستان مذهبی کودک و نوجوان در سطح کشور چگونه است؟
کتاب های خیلی خوبی بعد از انقلاب تا کنون از نویسندگان برجسته کشور چون محمدرضا سرشار، مجید ملامحمدی، فکوری، حمیدرضا شاه آبادی، نقی سلیمانی نوشته شده که تاثیرگذار بوده است. با نگاهی به آثار تولیدی مذهبی برای کودکان می ‌بینیم که کمیت آن ها بسیار بالا رفته و بیشتر آثار با کیفیت مناسب روانه بازار کتاب شده و استقبال خوب مخاطبان را هم به دنبال داشته است. در چند سال اخیر، کتاب های خوبی در مورد امام رضا(ع) برای کودکان و نوجوانان نوشته شده است. به عنوان مثال حجت الاسلام مهاجرانی چند کتاب خوب در مورد امام رضا(ع) نوشته اند که یکی از آن ها «همراه با بهار» نام دارد. مجید ملامحمدی نیز ترجمه خوبی از کتابی در مورد امام رضا(ع) داشته است و کتاب هایی با عنوان «رضا جان خوش آمدی» و «ماه غریب من» را نیز نوشته است. رمان حمیدرضا شاه آبادی در مورد دوران ولایتعهدی امام رضا(ع) با عنوان «اعترافات غلامان» نیز مورد استقبال واقع شده است. آقای نقی سلیمانی هم کتاب خوبی در مورد امام رضا(ع) نوشته اند که البته این آثار از سوی به نشر(انتشارات استان قدس رضوی) چاپ شده است. کتابی هم که بنده در مورد امام رضا(ع) نوشتم مورد استقبال واقع شد. این کتاب یکی از مجلدهای مجموعه 14 جلدی «مژده گل» است که داستان هایی در مورد زندگی امامان معصوم(ع) دارد.


مهم ترین آسیبی که ادبیات دینی ما را تهدید می کند، تکرار و کلیشه گویی است، چگونه این کلیشه ها را بشکنیم  و داستان های نو در این عرصه خلق کنیم؟
متاسفانه در برخی از آثار که در حوزه ادبیات دینی منتشر می شود، تکراری ‌گویی و کلیشه ‌گویی زیاد است و به دلیل سفارشی شدن این نوع ادبی، نویسندگان به کتاب سازی روی آورده ‌اند. بچه‌ها خواه ناخواه از طریق خانواده‌ ها و مساجد با وقایع مذهبی آشنا می‌ شوند، باید نویسنده‌ ها سعی کنند با آثاری که درباره ائمه و مناسبات مذهبی می ‌نویسند، آموزه ‌های اخلاقی، رفتاری و سبک ‌زندگی و سیره آن بزرگواران را با زبانی ساده و مفاهیمی که بچه ‌ها بتوانند آن ها را به درستی درک کنند، معرفی کنند. برخی نویسندگان مستقیم نویسی می کنند و نگاه نویی ندارند یا از موضوعات، فرم و قالب تکراری استفاده می ‌کنند. این امر نشان می دهد نویسنده در روایت داستان و خلق اثر خلاقیت به خرج نداده است‌. در حالی که زاویه دید، نگاه‌، قالب، فرم و مضمونی که ارایه می‌ دهیم باید تازه باشد تا بتواند مخاطب را جذب کند. نویسندگان باید با استفاده از روش های جدید متناسب با نیاز جامعه کتاب بنویسند‌. مثلا ما در یک داستان برای ایجاد جذابیت بیشتر می توانیم آن را با راوی های جدید با زبان اشیا، پرندگان و... بنویسیم. بر اساس انتخاب انواع راوی، داستان را روایت کرده و فضا را عوض کنیم. با خلق فضای تازه در داستان،  زاویه تازه دید، تنوع مطالب را بالا ببریم‌. وقتی برای کودکان می نویسیم، فضای داستان باید کودکانه باشد. برای ایجاد چنین فضایی می توانیم شخصیت های داستانی پیرامون شخصیت اصلی داستان که بزرگان یا ائمه معصومین(ع) هستند را کودک انتخاب کنیم تا کودکان با اثر، همزادپنداری کرده و بیشتر ارتباط برقرار کنند.


 
به نظر شما رسالت یک نویسنده مذهبی چیست؟  
رسالت یک نویسنده مذهبی این است که آموزه های دینی و سیره و روش زندگی بزرگان و ائمه را به کودکان و نوجوانان آموزش دهد‌. اخلاق و انسانیت را به زبان شعر و داستان و به طور غیر مستقیم به آنان بیاموزد. نویسنده کودک و نوجوان باید سعی کند متناسب سنی این گروه بنویسد. این امر مستلزم این است که نویسنده در فضای کودک تحقیق و مطالعه کند و با مراکز فرهنگی که کودکان در آنجا رفت و آمد دارند مثلا با کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان ارتباط داشته باشد. مخاطب شناسی در این حیطه خیلی مهم است. قطعا کودکان جامعه ما با دوران کودکی من نویسنده بسیار متفاوت هستند. مخاطب عوض شده و بنابراین نویسنده باید سعی کند به روز باشد.


 
به عنوان یک نویسنده عرصه کودک و نوجوان، نگاه این قشر را به مطالعه و کتابخوانی چگونه ارزیابی می کنید؟
کودکان و نوجوانان ما به مطالعه و خصوصا آثار دینی علاقه مند هستند و این گونه آثار اگر با رعایت اصول خوب نویسندگی، تصویرگری زیبا و طراحی روی جلد مناسب همراه باشد قطعا از استقبال خوبی برخوردار خواهند بود. همچنین کودکان و نوجوانان به رمان و داستان های وحشت که بیشتر ترجمه هستند، نیز علاقه دارند. داستان هایی که از متون  کهن فارسی مثل داستان های قدیمی کلیله و دمنه و قابوس نامه بازآفرینی شده اند را نیز بچه ها دوست دارند. در این زمینه می توان به کتاب «قصه ما مثل شد» از مجید ملامحمدی اشاره کرد که با استقبال خوبی همراه بوده است.


 
در حال حاضر مشغول نوشتن چه اثری هستید؟
در حال حاضر به پیشنهاد به نشر(انتشارات آستان قدس رضوی) ناظر پروژه تدوین چهل اثر با چهل موضوع درباره امام رضا(ع) هستم که مجید ملامحمدی مدیر گروه این پروژه است. نام این مجموعه که در مورد امام رضا(ع) است، «گل نجمه» است که البته هر کتاب، یک اسم دارد. این مجموعه 40 جلد دارد. نویسندگان این مجموعه افراد سرشناسی مانند مصطفی رحماندوست و محمدرضا شمس هستند و یکی از نویسندگان هم مرحوم سوسن طاقدیس بود. من در این مجموعه سه جلد کتاب نوشته ام که هنوز منتشر نشده و در آینده نزدیک از سوی به نشر منتشر می شود.


فعالیت های به نشر را به عنوان یک ناشر مذهبی چگونه ارزیابی می کنید؟
به نشر طی چند سال اخیر خیلی موفق بوده و آثارش هم از لحاظ کمیت و هم کیفیت نسبت به سال های گذشته رشد داشته است. در حال حاضر نیز در مقایسه با سایر ناشران، ناشری پویا و فعال است که در این وضعیت اقتصادی نابسامان به سمت رشد و موفقیت حرکت می کند. امروزه، مشکل اساسی ناشران کشور ما گرانی کاغذ و کتاب است. در این وضعیت، نویسندگان هم رغبتی به چاپ کتاب ندارند. در چنین شرایط اقتصادی کتاب چاپ نمی شود، حتی کتاب های خوب نیز تجدید چاپ نمی شوند. در بهترین حالت کتاب ها با تیراژ پایین چاپ می شود که باید مسولان با اتخاذ تدابیری در این وضعیت اقتصادی به کمک ناشران بیایند‌.

 

تهیه و تنظیم: وجیهه تقی زاده

افزودن دیدگاه جدید

متن ساده

HTML محدود

Image CAPTCHA
کاراکترهای نمایش داده شده در تصویر را وارد کنید