گذری تاریخی بر موقوفات مناسبتی عید غدیر خم آستان قدس رضوی

عید غدیر از دریچه وقف نامه‌های حرم امام هشتم(ع)

۱۳۹۹/۰۵/۱۶ - ۱۶:۴۰
عید غدیر خم، یکی از اعیاد بزرگ اسلامی است که مردم هر ساله ضمن ابراز ارادت به ساحت مولا علی(ع)، آن را با مراسم و آیین های خاصی از جمله ادای احترام به سادات در روز 18 ذی الحجه برگزار می کنند.

متأسفانه امسال به دلیل شیوع بیماری کرونا، امکان برپایی بعضی از جشن ها و مراسم های خاص و با شکوه هر ساله عید غدیر و دیدار و دست بوسی سادات و ذریه امیرالمؤمنین(ع) با توجه به لزوم رعایت پروتکل های بهداشتی و فاصله گذاری اجتماعی وجود ندارد و بیشتر عید مبارکی ها حال و هوای مجازی و تلفنی به خود گرفته است. در این بین، گذری تاریخی بر وقف نامه های بعضی از واقفان آستان قدس رضوی در گذشته های دور می کنیم تا با نگاه این دریادلان در برگزاری مراسم روز عید غدیر خم بر پایه سنت حسنه وقف بیشتر آشنا شویم.

 

برگزاری مراسم مذهبی
واقفان نیک اندیش بارگاه ملکوتی امام هشتم(ع) به عید زیبای غدیر همچون دیگر مناسبت های مذهبی و اعیاد توجه ویژه ای داشته و رقباتی را برای پاسداشت و اعتلای این عید شکوهمند به سرفصل دهم موقوفات؛ «اطعام و اعیاد» اختصاص داده اند. سرفصل اعیاد شامل برگزاری مراسم جشن و سرور در اعیاد مذهبی می شود. مرحوم «امام وردی خان بیات مختاری»، یکی از این واقفان است که رقباتی را در سال 1276 قمری در نیشابور بر این آستان ملکوتی وقف کرد تا از منافع موقوفات آن همه ساله پس از کسر مخارج ملکی، تعمیرات باغات و...، جمعی از مدعوین اهل الله و طلبه را در سه روز از ایام مناسبتی مذهبی شریف سال از جمله روز عید غدیر در باغات این موقوفه میهمان کرده و پس از پذیرایی کلام الله مجید تلاوت کنند. چنانکه مراسم جشن وقف نامه امام وردی خان بیات مختاری در عید غدیر خم سال گذشته در فضایی معطر به عطر گلاب ناب محمدی و صوت ملکوتی قاریان برجسته شهرستان نیشابور با تلاوت قرآن کریم و پذیرایی از میهمانان در محل اداره املاک و اراضی آستان قدس رضوی نیشابور- سبزوار برگزار شد. سخنرانی، مداحی و مولودی خوانی نیز از دیگر برنامه های این محفل معنوی و شادی آفرین بود. همچنین مرحوم «آیت الله واعظ طبسی» تولیت فقید آستان قدس رضوی، در سال 1380 یک باب کتابخانه و حسینیه امام رضا(ع) در کوچه ناظر مشهد مقدس را برای تعظیم و ترویج شعائر مذهبی و تقویت مبانی دینی، به ویژه برگزاری مجالس تبلیغی و ترویجی در مناسبت های مختلف مذهبی همچون اعیادی مثل غدیر وقف کرده است.


اهدای عیدی به سادات
توجه به فقرا و ایتام سادات، یکی دیگر از مصارف موقوفات مناسبتی عید غدیر خم توسط خیراندیشان صحن و سرای رضوی بوده است. به طور نمونه مرحوم «محمد حسین الحسینی» در سال 1274 قمری، یک رشته قنات مشهور به چهار طاق و معروف به حسین آباد را بر حرم حضرت رضا(ع) وقف کرد تا هر ساله از محل منافع و درآمد این موقوفه پس از کسر مخارج ملکی، مالیات دیوانی و...، دو سهم و نیم را در روز عید غدیر به فقرای سادات خدام انعام بپردازند. میرزا محمد حسین، معروف به صدر دیوانخانه و ملقب به «عضدالملک» است و یکی از واقفان بزرگ آستان قدس رضوی به شمار می آید. تهیه و تنظیم طومار معتبر عضدالملک به منظور پاسداری، حفظ و صیانت از موقوفات حضرت ثامن الحجج(ع)، از دیگر خدمات ارزنده او به شمار می رود. همچنین به موجب وقف نامه مرحوم «سید میرزای صراف» در سال 1278 قمری، رقباتی همچون مزرعه، نصف دو باب دکان، نصف یک باب حمام مشهور به حمام باغ، نصف قنات میرکاریز واقع در خارج از دروازه نوغان و... بر حرم مطهر امام رضا(ع) وقف شده است تا بخشی از حاصل و منافع این موقوفات هر ساله صرف تهیه لباس برای پوشاندن و آراسته کردن اطفال ایتام سادات در عید نوروز و عید غدیر شود. مرحوم «علی اکبر خان تحویلدار» نیز رقباتی را در مشهد مقدس بر حضرت رضا(ع) وقف کرده است که به موجب وقف نامه اش در سال 1302 قمری، یک عشر از درآمد این موقوفات برای اعطای عیدی به اطفال ایتام سادات در روز عید غدیر اختصاص یافته است.

 

از روشنایی حرم مطهر تا اجرت به کفشبانان
قدیمی ترین موقوفه عید غدیر خم صحن و سرای رضوی هم قدمتش به سال 1082 قمری بر می گردد. موقوفه ای که عواید آن به مصارف روشنایی حرم مطهر رضوی در شب های مبارکی از جمله شب عید غدیر با آدابی خاص اختصاص دارد. مرحوم «مرتضی قلی بیگ»، 11 باب دکان واقع در مشهد را بر بارگاه ملکوتی حضرت رضا(ع) وقف کرد تا درآمد آن ها صرف روشنایی این روضه منوره در لیالی متبرکه جمعه، عید، قدر، اول رجب، نیمه شعبان و عاشورا شود. اجرای این وقف نامه بدین شرح است: در این شب های خاص که ابواب(درهای) آن آستان ملائک پاسبان مفتوح(گشوده) است هر شب 9 عدد شمع مومی دو استاری پس از سوختن قدر مقرر شمع راتبه سرکار فیض آثار، خدام ذوی الاحترام شش عدد در شرفه های مشرفه ضریح مبارک، یک عدد در شمعدان صفه بالای سر مبارک، یکی را در شمعدان صفه پس پشت مبارک و دیگری را در شرفه شریفه درِ طلا نصب کنند. همچنین مرحوم «محمد مهدی نوائی لشکرنویس»(توسط ملا صادق) رقباتی در سال 1275 قمری در مشهد بر حرم حضرت رضا(ع) وقف کرده است تا هر ساله بخشی از درآمد این موقوفات در روز عید غدیر به وظیفه کفشبانان پنج کشیک که در جنب مزار مصالحند از بابت اجرت داده شود.

 

گزارشگر: آرزو مستاجرحقیقی

افزودن دیدگاه جدید

متن ساده

HTML محدود

Image CAPTCHA
کاراکترهای نمایش داده شده در تصویر را وارد کنید