آشنایی با ابزار نجومی دریانوردی موجود در موزه رضوی
وقتی مسیر دریا از آسمان می گذرد
۱۳۹۹/۰۹/۰۷ - ۱۲:۰۷
به مناسبت رشادت ها و جان فشانی های دریادلان نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی در دوران جنگ تحمیلی و گرامی داشت یاد و خاطره شهدای والامقام این حوزه، 7 آذر ماه؛ روز نیروی دریایی در کشور نام گذاری شده و در اقصی نقاط کشور در این روز مراسم ویژه ای برگزار می شود.

گنجینه نجوم آستان قدس رضوی مجموعه ارزشمندی از آثار علمی و تاریخی در حوزه نجوم را در بر دارد که برخی از ابزار موجود در آن برای دریانوردان کاربردهای فراوانی داشته است. به علت اهمیت نجوم در دریانوردی، ویترین شیشه ای وسط سالن موزه نجوم و ساعت در طبقه دوم موزه مرکزی، اختصاص به نمایش اشیاء و ابزار مرتبط با علوم دریایی قرار داده شده است‌.

 

 

ابزار نجومی مرتبط با علوم دریایی

یکی از امور مهم و حیاتی برای دریانوردان در گذشته شناخت موقعیت مکانی و یافتن مسیر صحیح بوده است، زیرا با کمی خطا ممکن بود افراد سرمایه و حتی جان خود را از دست بدهند. سمت یاب دریایی ساخت کشور سوئد، دوربین دریایی با تراز حبابی ساخت کشور آلمان، سمت یاب دریایی ساخت کشور آمریکا، دستگاه تعیین کننده عرض و طول جغرافیایی ساخت کشور انگلستان که برای مسیریابی در دریا مورد استفاده بوده، از جمله ابزار نجومی مرتبط با علوم دریایی است که در این گنجینه در معرض بازدید قرار دارد. از دیگر ابزار نجومی که در دریانوردی مورد استفاده قرار می گرفت و اکنون در ویترین گنجینه نجوم و ساعت موزه رضوی موجود است می توان به سکستانت با فیلتر و منشور و آیینه ساخت کشور انگلستان، کادران ساخت کشور بلژیک و قطب نما و سمت یاب برنجی اشاره کرد.

 

 

قطب نما

قطب نما یکی از مهمترین وسائل جهت یابی در روی کره زمین است که البته یکی از ابزار اصلی و مهم دریانوردان در دریاها نیز به شمار می رود. از زمانی که قطب نما اختراع شد دانش جغرافیا دگرگون شد و سفرهای دریائی به اقصی نقاط جهان شروع شد. این وسیله با استفاده از میدان مغناطیسی زمین جهت قطب شمال را نشان می ‌دهد. تفاوت میان قطب نما و سمت یاب های معمولی با نمونه دریایی آن در سیستم تعلیق آن است. به علت تلاطم امواج دریا و حرکت مداوم عرشه کشتی با تعبیه یک سیستم تعلیق(معلق نگه دارنده) کاری می کنند که همواره صفحه سمت یاب یا قطب نما حتی با وجود تلاطم دریا به شکل افقی باقی بماند. قطب نما و قبله ‌نمای برنجی با قاب نقره ساخت استاد عبدالائمه که مربوط به قرن دوازدهم هجری قمری است در سال 1345 هجری شمسی به آستان قدس رضوی اهدا شده است.

 

 

سکستانت(سمت ‌یاب)

واژه ِسکستان از سیکس لاتین می آید و به معنای یک به شش است. طول کمان ِسکستانت 60 درجه و به عبارت دیگر یک ششم یک دور (360درجه) می باشد. این وسیله در گذشته بین سال های 1750 تا 1900 میلادی در میان دریانوردان اروپایی کاربرد داشته است. ِسکستانت وسیله ای است که می تواند زاویه جدایی را بین هر دو جسم قابل رؤیت اندازه بگیرد. این وسیله برای تعیین موقعیت دقیق محلی و یا تعیین زمان مورد استفاده قرار می گرفت. دریانوردان در طول روز با استفاده از این وسیله و اندازه گیری ارتفاع خورشید مسیرشان را اصلاح می کردند و یا هنگام شب در طول یک ساعت با اندازه گیری تغییر زاویه ماه یا دیگر اجرام آسمانی طول جغرافیایی دقیق خود را استخراج می کردند. عرض جغرافیایی نیز با اندازه گیری ارتفاع ستاره قطبی از افق به کمک همین وسیله قابل اندازه گیری بوده و به این ترتیب مختصات دقیق خود را در نقشه می یافتند. این سکستانت که در انگلستان، لندن و از جنس برنج ساخته شده است توسط سید جلال ‌الدین تهرانی وقف آستان مقدس رضوی شده است. این سکستانت(سمت ‌یاب) با قطب ‌نما، فیلتر، منشور، آینه و تراز حبابی است که سه پیچ در پایین و سه طرف قطب ‌نما قرار دارد که برای تنظیم تراز حبابی به کار می ‌رود.

 

 

کادران

کادران، یکی دیگر از ابزار مسیریابی در گذشته است که طول کمان آن یک چهارم دور بوده و معادل 45 درجه است. این وسیله برای اندازه گیری زاویه های عمودی مورد استفاده قرار می گرفته است. کادران نمونه اروپایی وسیله ای به نام ربع دستور است که مدت ها قبل از اروپاییان در دوره اسلامی مورد استفاده دانشمندان و مهندسان ایرانی و اسلامی قرار می گرفته است. این ابزار مسیریابی در موزه رضوی در معرض بازدید علاقه مندان قرار دارد. در کنار این ابزار تخصصی برای تداعی معانی فضای دریا، تعداد دو عدد قایق چوبی قدیمی دست ساز نیز در ویترین نجوم با تمهیدات خاصی مستقر شده است. یکی از قایق ها که بزرگتر است با قطعات طلا تزیین شده و بر روی آن کتیبه هایی با مضمون لااله الا الله، محمد رسول الله، علی و فاطمه و الحسن و الحسین و نصر من الله و فتح قریب مشاهده می شود. این قایق توسط عبدالنبی داود سلیمان از کشور کویت در تاریخ 1392 ه.ق ساخته و به موزه آستان قدس اهدا شده است‌. همچنین جهت ایجاد و بازسازی فضای مجازی از امواج دریا، در کف ویترین، بنری از تصویر دریا چاپ و نصب شده است. گفتنی است علاقه مندان همه روزه می‌ توانند از ساعت 8 تا 17:45 و در روزهای تعطیل از ساعت 8 تا 12 از اشیاء و ابزار کم نظیر مرتبط با علوم دریایی در گنجینه نجوم طبقه دوم موزه مرکزی آستان قدس رضوی در صحن کوثر حرم مطهر رضوی بازدید کنند.

 

 

گزارشگر: فاطمه باغشاهی

افزودن دیدگاه جدید:

متن ساده

HTML محدود

Image CAPTCHA
کاراکترهای نمایش داده شده در تصویر را وارد کنید