بررسی عوامل موثر در خلق یک تصویر خوب در آثار کودک و نوجوان در گفت و گو با محمد حسین صلواتیان
تصویرگر باید به بیان لایه های پنهان متن بپردازد
۱۳۹۹/۰۹/۱۱ - ۱۳:۳۹
محمد حسین صلواتیان تصویرگر، کاریکاتوریست و نویسنده کتاب و نشریات کودک و نوجوان است که اولین تصویرگری او در سال 68 منتشر شده و از آن پس به صورت جدی به تصویرگری پرداخته است.

«قصه‌ ما مثل شد»، «روزی بود روزی نبود»، «یک قل دو قل»، «داستان‌های مثنوی»، «قصه‌های قرآنی» از جمله کارهایی است که او تصویرگری آن را انجام داده است. تاکنون‌ 731 عنوان اثر از صلواتیان منتشر شده است. برگزیدگی جشنواره های کتاب و مطبوعات کانون پرورش فکری کودکان، پلاک طلایی مجله آفتابگردان، جشنواره رشد در بخش تالیف، برنده اول جایزه های تصویرگری کتاب سال دفاع مقدس در دو دوره، کاریکاتور مجلات رشد و دریافت لوح تقدیر از کاخ کودک قزاقزستان از جمله افتخارات او است. به بهانه تصویرگری کتاب‌های کودک و حواشی آن به سراغ او رفتیم. او در این گفت‌ و گو به تفاوت مخاطب در خلق یک تصویر برای کتاب‌ها اشاره کرد و از وجود خط قرمز در این حوزه می گوید.

 

مهم ترین رسالت یک تصویرگر، هم افزایی و روایت صادقانه از متن است

صلواتیان با اشاره به نقش تاثیرگذار تصویرگری یک کتاب بر مخاطب توضیح می دهد: «بدون شک تصویر بر مخاطب تاثیر دارد. به ویژه اگر این تصویر از مبانی زیباشناسی و حادثه های بصری بهره داشته باشد. جلو و عقب نبودن زیاد تصویر از متن چه از نظر روایت موضوع و چه از سطح هنری از جمله عواملی است که توجه به آن در تصویرسازی کتاب کودک و نوجوان می تواند در خلق یک کتاب موفق موثر باشد».

این نویسنده کتاب و نشریات کودک و نوجوان سال ‌های طولانی در این عرصه کار کرده و انتشار بیش از یک هزار عنوان کتاب در داخل و خارج از کشور گواهی بر سابقه او در این عرصه است. او مهم ترین رسالت یک تصویرگر را هم افزایی و روایت صادقانه از متن می داند و معتقد است هم افزایی و روایت صادقانه از متن به معنی تفسیر مکانیکی از متن نیست. بلکه تصویرگر باید به بیان لایه های پنهان متن بپردازد و به گسترش معقول مفاهیم توجه داشته باشد.

صلواتیان با تاکید بر اینکه اولین مولفه ای که باید در تصویرگری آثار به آن توجه کرد، گروه سنی مخاطب است، اظهار می کند: «باید تصویرگر در تصاویر طراحی شده، یا انتخاب شده برای کتاب، از عناصر بصری، به گونه ای استفاده کند که مناسب ویژگی و نیازهای گروه سنی مخاطب کتاب باشد. همچنین موضوع متن به عنوان مولفه دوم، بر تصویر تاثیر می‌گذارد. متن علمی، آموزشی، بهداشتی، تاریخی و... در نوع نگاه تصویرگر اثر دارد. قالب متن، شعر، داستان، پی نما، قصه تصویر و... نیز در ساختار تصویر بی تاثیر نیست. ویژگی‌ های مخاطب هم از عوامل موثر در خلق اثر است. تصویرگری برای کودک تهرانی با تصویرگری برای کودک روستای دور افتاده در یک استان محروم تفاوت می‌کند. به این دلیل که سواد بصری مخاطب متفاوت است».

به گفته صلواتیان، قطع کتاب، تکنیک چاپ، نوع کاغذ، کیفیت چاپ، سبک نگارش، نوع صفحه آرایی، شیوه صحافی و قیمت تمام شده کتاب برای فروش، ذائقه مخاطب، ظرفیت تصویری متن و... از جمله مواردی است که باید در تصویرگری آثار به آن توجه شود. این تصویرگر کتاب های کودک و نوجوان با اشاره به نقش تصاویر در افزایش آگاهی کودک می گوید: «خط عزیمت بسیاری از کتاب های تصویری، متن است. هر چقدر متن، ظرفیت تصویری بیشتر و بهتری داشته باشد، تصاویر غنی تر و جذاب تری می توان خلق کرد. نکته ای که نباید از آن غافل شد این است که تصویر باید در راستای متن باشد و نقش مکمل در ارائه محتوا داشته باشد. موضوع را گسترش و ماندگاری را افزایش دهد». صلواتیان در خصوص نقش نویسنده در خلق تصاویرکتاب و ارتباط بین نویسنده و تصویرگر می گوید: «همفکری نویسنده با تصویرگر غالبا اثر مثبت دارد و تصویرگر را در درک بهتر از متن کمک می کند؛ به شرط اینکه همفکری نویسنده به دخالت نیانجامد و هویت تصویرگر را آسیب نزند».

 

هر تصویری برای کودک مناسب نیست

صلواتیان که در حال تالیف جزوه ای با موضوع آداب و احکام تصویرگری برای کودکان و نوجوانان است، از تفاوت تصویرگری برای کودک و نوجوانان می گوید :«تصویرگری هم مانند بقیه شئونات زندگی آداب و احکام دارد. به جهت تفاوت مخاطب و ویژگی های هر یک از گروه های سنی، تصویرگری برای هر کدام متفاوت است. با توجه به اینکه هر تصویری برای کودک مناسب نیست، در تصویرگری برای کودکان بدون تردید حریم وجود دارد، تصویرگری برای کودکان از سادگی و صراحت بیشتری برخوردار است». صلواتیان با توجه به نقش تصویرگری یک کتاب در فروش آثار تاکید می کند: «متأسفانه بسیاری از ناشران، مکانیسم و سیستم سنجش بازخورد از مخاطب را ندارند. بعضا میزان فروش آثار و بازخوردهایی که در فضای مجازی اتفاق می افتد و گاهی هم ارتباط چهره به چهره با مخاطبان در دیدارهای جمعی با بچه ها در مدارس و مراکز فرهنگی تنها راه های آگاهی از نظرات مخاطب و سطح موفقیت آثار است».

 

حال کتاب و اهالی کتاب تعریف چندانی ندارد

نویسنده و تصویرگر کتاب های مذهبی با اشاره به وضعیت چاپ کتاب در دوران کرونا می گوید: «در دوران کرونا وضعیت کتاب مانند بیماران کرونایی بستری است. تقریبا اتفاق جدی نمی افتد. حال کتاب و اهالی کتاب این روزها، تعریف چندانی ندارد. در حال حاضر، مسئولین و متولیان امور کتاب در نهادهای فرهنگی باید چاره ای بیندیشند و به فکر وضعیت چاپ کتاب باشد وگرنه باید صبر کنیم و منتظر باشیم تا ببینیم در دوران پسا کرونا چه می شود. در حال حاضر می توان از ظرفیت های بی نظیر و قدرتمند فضای مجازی استفاده کرد. برای اینکه انس مردم به خصوص کودکان و نوجوانان با کتاب بیشتر شود، باید تعریف از مخاطب و کتاب به روز شود. قالب های فرسوده و کهنه خیلی جاها جواب نمی دهد».

این تصویرگر که تصویرگری مجموعه های «رازهای نقاشی های قشنگ»، «لاله های نوجوان»، «یه قل دو قل»، «راه بهتر» و «قصه های شیرین از زندگی معصومین(ع)» از جمله آثار او است که توسط به نشر(انتشارات آستان قدس رضوی) چاپ و منتشر شده است، می گوید: «به نشر در سال های اخیر حرکت روبه رشدی را آغاز کرده است و به صورت تخصصی تر به کار می پردازد. هر چند این انتشارات نیز برای رسیدن به موفقیت در این عرصه باید بیش از پیش تلاش کند».

 

تهیه و تنظیم: وجیهه تقی زاده

افزودن دیدگاه جدید:

متن ساده

HTML محدود

Image CAPTCHA
کاراکترهای نمایش داده شده در تصویر را وارد کنید