نسخه آزمایشی
بررسی مطبوعات و اعلامیه های واقعه 15 خرداد 1342
۱۴۰۰-۰۳-۱۵
آغازین قدم ها برای پیروزی انقلاب از نگاه مطبوعات
روزنامه ها همیشه روایتگر رویدادهایی هستند که کمتر در کتب و اسناد به چشم می آید، البته اگر تیغ تیز سانسور گذاشته باشد که رویدادهای تاریخ معاصر به خوبی از سوی روزنامه ها پوشش داده شوند.

روزنامه ها را می توان مهمترین اسناد از رخدادهای تاریخ معاصر محسوب نمود. در واقعه 15 خرداد 1342 هر چند اتفاق بزرگی روی داد، اما تیغ تیز سانسور رژیم پهلوی مانع پوشش دقیق وقایع از سوی روزنامه ها شد و اغلب نکات چاپ شده با نظارت ساواک در روزنامه ها به چاپ می رسید. در خرداد 42 روزنامه های کیهان، اطلاعات، بامشاد، پیغام امروز، پست تهران وچند روزنامه محلی نظیر خراسان در حال چاپ بودند. اخبار قیام پانزده خرداد  در روزنامه های سال 1342 هر چند اندک و یکجانبه گرایانه است اما حاوی نکته هایی است که درمقایسه با روزنامه های پس از پیروزی انقلاب، اطلاعات مهمی را به دست می دهد.


سخنرانی امام در 13 خرداد 42
پانزده خرداد 1342 همزمان با دهه اول محرم بود که هر ساله موقعیت مناسبی را برای افشای جنایات رژیم شاه فراهم کرد. در این سال نیز با توجه به اصلاحات ارضی شاه و برنامه های جدید،  رژیم با تذکر به روحانیون آنان را ملزم کرد  علیه شاه سخن نگویند. علیه اسرائیل مطلبی نگویند.  مرتب به مردم نگویند که اسلام در خطر است.

ابراهیم حافظی؛ رئیس اداره مطبوعات آستان قدس رضوی، به سخنرانی امام خمینی در عاشورای ۱۳۸۳ برابر با ۱۳ خرداد ۱۳۴۲اشاره میکند که این سخنان در ویژه نامه روزنامه جمهوری اسلامی در خرداد 63 چاپ شده است.

بخشی از بیانات امام در آن سخنرانی تاریخی این است:«عصر بنی امیه و حکومت یزید با خاندان پیغمبر مخالف بودند بنی هاشم را نمی خواستند غرض آنها از بین بردن این شجره طیبه بود با مراجع سرجنگ داشت با علمای اسلام مخالف بود. اینها با اساس اسلام و روحانیت مخالفند اینهانمی‌خواهند صغیر و کبیر ما موجود باشد اسرائیل نمی‌خواهد در این مملکت قرآن باشد اسرائیل نمی‌خواهد در این مملکت علمای اسلام باشند اسرائیل نمی‌خواهد در این مملکت احکام اسلام باشد..... امروز به من خبر دادند  عده‌ای از وعاظ وخطباء تهران را برده اند سازمان امنیت و تهدید کردند که از سه موضوع حرف نزنند یک از شاه بدگویی نکنند دوم به اسرائیل حمله نکنند سه نگویند که اسلام در خطر است و دیگر هر چه بگویند آزادند تمام گرفتاری ها و اختلافات ما در همین سه موضوع نهفته است اگر از این سه موضوع بگذریم اختلافی نداریم و باید دید که اگر ما نگوییم اسلام در معرض خطر است آیا در معرض خطر نیست؟ اگر ما نگوییم چنین و چنان است آیا این طور نیست؟ آیا اصولاً چه ارتباطی و تناسب بین شاه و اسرائیل است؟»


 
شرح حوادث 15 خرداد در روزنامه اطلاعات

ساعت ساعت ۳ بعد از نیمه شب ۱۵ خرداد امام دستگیر شد. با گسترش خبر دستگیری آقا در شهر قم، مردم جمع شده و وارد صحن حضرت معصومه می شوند و شروع به دادن شعارهایی می کنند.
در تهران بعد از شنیدن خبر دستگیری امام مردم از خانه ها بیرون آمدند. مغازه‌ها تعطیل شد دانشجویان با شعارهای انقلابی از دانشگاه ها خارج شدند تظاهرات به خیابان‌ها کشیده شد، سیل جمعیت به سمت کاخ مرمر حرکت کرد در میدان ارک با نیروهای شاه روبرو شدند و طی زد و خورد ایستگاه رادیو را به تصرف درآوردند.
حافظی ضمن بیان بخشی از واقعه 15 خرداد به نقش مطبوعات درپوشش آن اشاره دارد.
روزنامه اطلاعات در تاریخ۱۶ خرداد ۴۲ به شرح حوادث ۱۵ خرداد تهران پرداخته است. خبرنگار روزنامه گزارش می کند:« تیراندازی ساعت ۱۰ صبح از میدان ارگ به مقابل وزارت کشور آغاز شد حدود ساعت ۱۲ اطراف بازار خلوت شد تظاهرکنندگان با پلیس درگیر شدند.»
روزنامه کیهان۱۴ خرداد ۶۲ در ویژه نامه ای به مناسبت این قیام خونین ساعت شمار وقایع۱۵ خرداد را به نقل از اسناد ساواک چاپ کرد «... روز۱۵ خرداد ۲ هزار نفر در بازار عباس آباد اجتماع کرده بودند و شعار می‌دادندیا مرگ یا خمینی و همین شعار را تا ۵ هزار نفر در مسجد سید عزیزالله تکرار می‌کردند. در تجریش و دزاشیب سه هزار نفر به کلانتری حمله کرده و چند پاسبان را مجروح نمودند و بازار تجریش تعطیل شد.»
مصاحبه پاکروان با مطبوعات از مهمترین مطالب روزنامه ها در 15 خرداد 1342 بود. دراین مصاحبه،پاکروان با محکوم کردن مخالفان اصلاحات ارضی در ایران آنان را متهم به زد و بند با دشمنان خارجی ایران کرد و گفت‌: «آقای خمینی با مشاهده این وضع تصور می‌کرد که بتواند با بهره‌برداری از عوامل مرتجع و خائن از این راه بزرگ شود و در عالم تشیع به مقامی برسد» پاکروان در این مصاحبه گفت‌: «آقای خمینی و آقای قمی و عده زیادی دستگیر شده‌اند.»
روز 16 خرداد با اوج گیری درگیریها، روزنامه ها سرتیتر اصلی را به پوشش این وقایع اختصاص دادند. خبرنگاران روزنامه اطلاعات از حوادث و تظاهرات مردمی در شهرهای قم، تهران، تبریز و مشهد گزارشهایی مخابره کردند.

روزنامه کیهان آتش گرفتن کتابخانه پارک شهر، حمله پلیس به تظاهر کنندگان و گسترش تظاهرات در قم خبر داد. روزنامه پست تهران ازاعلام حکومت نظامی در شهرهای تهران و شیراز نوشت. روزنامه پست تهران درباره وقایع 15 خرداد 1342 تهران نوشت‌:«دامنه تظاهرات صبح دیروز بالا گرفت و تظاهرکنندگان در خیابانهای بوذرجمهری‌، سیروس‌، مولوی‌، میدان ارک‌، جلو وزارت دارایی و دادگستری و چهارراه گلوبندک‌، جلو پارک شهر، ناصرخسرو و باب همایون پراکنده شدند و دست به تظاهرات زیادی زدند و با چوب‌دستیهایی که در دست داشتند به هر چه می‌رسیدند می‌زدند و می‌شکستند.

تظاهرکنندگان که هنوز به طور آزاد در خیابانها حرکت می‌کردند در ابتدا به چند دکان در خیابانها و محلات مذکور که باز بوده حمله کردند و شیشه‌های آنها را خرد کردند و پس از حرکت این دستجات در خیابانها، دکانها و مؤسسات به حالت تعطیل درآمد و دکانها از ترس حمله‌کنندگان بسته شد.»
روزنامه اطلاعات در 18 خرداد 42، خبر از دستگیری آیت‌الله دستغیب در شیراز و انتقال ایشان به تهران داد.مجله سپیدوسیاه در شماره 24 خرداد 1342 با تیتر«هفته خونینی که بر تهران گذشت»‌ تصاویری از وقایع هفته گذشته را چاپ کرد.


تحلیل رسانه های خارجی
تحلیل رسانه های خارجی از واقعه 15 خرداد بخش دیگری از سخنان رئیس اداره مطبوعات آستان قدس رضوی بود که طی آن به بیان تحلیل های درج شده در مطبوعات پرداخت.
روزنامه کیهان خرداد ۶۳ در ویژه نامه ستاد بزرگداشت ۱۵ خرداد نوشت:«آسوشیتدپرس در ۱۶ خرداد ۴۲ اعلام کرد پس از سال ۳۲ و سقوط مصدق تظاهرات امروز بزرگترین آشوبی است که تهران به خود دیده است تظاهرکنندگان بر ضد شاه شعار می‌دادند و سقوط دولت را درخواست می‌کردند.»
روزنامه کیهان سال 62 به نقل از رادیو قاهره و روزنامه های مصر نوشت: «ملت ایران به شاه اعلان جهاد داد اکنون چند روز است که شاه از سعدآباد که به آنجا پناه برده بود به سمت مرزهای عراق فرار کرده است.» این رادیو در ۲۰ خرداد ۴۲ تجاوز و تعدی عده‌ای از هیئت حاکمه جنایتکار ایران که در راس آن شاهی علیل و دست نشانده اجنبی مانند محمدرضا پهلوی قرار گرفت حقوق حقه مردم بی پناه ایران و خصوصاً طبقه روحانیت موجب خشم کلیه مردم مسلمان دنیا شده است.
خبرگزاری تاس شوروی گزارش کرد عناصر ارتجاعی ایران که از اصلاحات این کشور مخصوصاً اصلاحات ارضی ناراضی هستند و افزایش حقوق اجتماعی را مطابق میل خود نمی‌بینند در تهران قم مشهد نمایش‌های خیابانی برپا کردند. تاس گزارش می کند برای برقراری آرامش نیروهای ارتش به خیابانهای تهران اعزام شدند و تظاهرات ممنوع شد.
خبرگزاری آلمان در ۲۰ خرداد ۴۲ اعلام کرد رهبران مذهبی ایران الان به دولت اعلان جنگ داده و برای فردا اعلام اعتصاب عمومی کرده اند. آیت الله خمینی قرار است به زودی در دادگاه نظامی محاکمه شود.
رویترز در ۱۸ خرداد ۴۲ اعلام کرد طلاب و دانشجویان علوم دینی شهر نجف علیه روش دولت ایران دست به تظاهرات زدند و تهدید کردند اگر توقیف شدگان آزاد نشوند تظاهرات را ادامه خواهند داد.
آسوشیتدپرس گزارش کرد در تظاهرات ۱۵ خرداد عده ای کشته و حدود هزار نفر مجروح شدند مخالفین هنگامی که علیه اصلاحات شاه تظاهرات می‌کردند در نقاط مختلف پایتخت با سربازان و پلیس زد و خورد داشتند.
خبرگزاری فرانسه گزارش داد دیروز تظاهرات شدیدی در تهران روی داد و عده‌ای کشته و مجروح شدند این اغتشاشات به دنبال عزاداری ماه محرم و شهادت حضرت امام حسین روی داده و گفته می‌شود که رهبری این اغتشاشات را گروهی از روحانیون که با سیاست دولت مخالف هستند به عهده دارند.

گفته می‌شود تظاهرات شدیدی که اکنون در تهران جریان دارد بر اثر دستگیری چند نفر از رهبران مذهبی از جمله آیت الله خمینی و فلسفی یکی از وعاظ معروف است بنا به اظهار نظر منابع مطلع در تظاهرات امروز طبقه متوسط روشنفکران و ترقی خواهان شرکت ندارند.


سایر شهرها
خبرنگار روزنامه اطلاعات از مشهد گزارش کرد هر چند در ده روز اول محرم حادثه خاصی اتفاق نیفتاده اما با انتقال آیت الله قمی در روز عاشورا به تهران، طرفداران ایشان در خیابان ها دست به اعتراض زدند و پلیس با درگیری با مردم و شلیک هوایی آرامش را به شهر برگردانده است.
همچنین تظاهرات های مردمی در شهرهای تبریز، ورامین، کاشان، اصفهان، شیراز، خمین که به حمایت از امام خمینی بر پا شده بود از سوی روزنامه ها پوشش داده شده است.

افزودن دیدگاه جدید:

متن ساده

HTML محدود

Image CAPTCHA
کاراکترهای نمایش داده شده در تصویر را وارد کنید

تولیت آستان قدس رضوی

حضور تولیت آستان قدس رضوی در مناطق محروم حاشیه شهر مشهد
تولیت آستان قدس رضوی همزمان با ایام دهه کرامت از مناطق حاشیه شهر مشهد بازدید و ضمن گفت‌وگو با ساکنان این مناطق از نزدیک…