تجلی هنرهای عاشورایی در مجموعه ارزشمند «گنجینه ملی ملک»

گزارش/ جایی در قلب تهران، در یکی از ارزشمندترین موزه‌های کشور، هنرهای عاشورایی با زیبایی تمام جلوه می‌فروشد؛ پرده بزرگ واقعه عاشورا، قطعات خوشنویسی شکسته نستعلیق با نقوش اسلیمی و ختایی، تمبرهای یادبود، پرده قلمکار و... تنها بخشی از آثار نفیس گنجینه ملی ملک با محور قیام کربلاست.

کد خبر: ۳۷۰۵۳۶

تاریخ: ۱۲ تير ۱۴۰۴ - ۱۵:۰۵

به گزارش آستان نیوز، کتابخانه و موزه ملی ملک، در پرتوی نیک‌اندیشی حاج حسین آقا ملک، بنیانگذار و واقف این مجموعه و هنرمندان، فرهنگ‌دوستان و مجموعه‌داران این مرز و بوم، که راه وی را ادامه دادند، دارای گنجینه‌ای ارزشمند از آثار هنری و تاریخی است که بخش مهمی از آن‌ها به واقعه کربلا اختصاص دارد.
به مناسبت ایام شهادت سید و سالار شهیدان، امام حسین (ع) ،به معرفی منتخبی از مجموعه نفایس این موقوفه فرهنگی آستان قدس رضوی در تهران با محور عاشورا و امام حسین(ع)، می‌‌پردازیم.

پرده واقعه عاشورا

وقتی اشیای گنجینه ملک با موضوع محرم را بررسی می‌کنیم، اثر نفیسی با عنوان «پرده واقعه عاشورا» جلب نظر می‌کند. این تابلو، اثر تاریخی حسین قوللر آقاسی، از بنیانگذاران نامدار نقاشی قهوه‌خانه‌ای است که با تکنیک رنگ روغن روی بوم در ابعاد 188 در 148 سانتی‌متر، کشیده شده است.
این اثر نفیس به همت خانواده مرحوم ماشاءالله بای قزوینی(فروتن)، به کتابخانه و موزه ملی ملک، اهدا شده است.

قطعات خوشنویسی با محور کربلا

این موزه دارای قطعات خوشنویسی است که اهل هنر و معرفت را به دشت کربلا می‌برد. از جمله این آثار می‌توان به قطعه نستعلیق عالی به قلم کتیبه و مشقی اثر احمد موسوی صنیع‌ التولیه، کتیبه‌نویس آستان قدس رضوی، در سال 1336 قمری اشاره کرد که یکی از آثار مجموعه اهدایی بانو عزت‌ملک ملک، دختر بزرگ حاج حسین آقا ملک، به شمار می‌آید.
این قطعه نفیس با مرکب مشکی، بر روی مقوای فرنگی نخودی کتابت شده و در بین خطوط آن، گردش‌های اسلیمی با نقوش ختایی و در حاشیه آن نیز تسمه‌اندازی منقش به نقوش اسلیمی سفیدآبی بر زمینه مشکی، به چشم می‌خورد.

پرده قلمکار با نقش «قیام مختار»

پرده قلمکار با نقش «قیام مختار» نیز از جمله نفایس محرمی موزه ملک در حوزه منسوجات است که وقایع پس از قیام کربلا را تداعی می‌کند.
این اثر در ابعاد 350 در 200 سانتی‌متر در دوره قاجار تهیه شده که به کتیبه شعری از ترجیع‌بند محتشم کاشانی به‌خط نستعلیق «سیدعلی» نیز مزین است.

تمبر یادبود با نقوش عاشورا

در بین مجموعه تمبرهای موزه ملی ملک، تمبرهای یادبودی با نقوشی مرتبط با روز عاشورا وجود دارد؛ چنان‌که می‌توان از تمبر ۴۰۰ ریالی وقفی حاج حسین آقا ملک که به مناسبت بزرگداشت سال عزت و افتخار حسینی در سال 1381 منتشر شده است، نام برد.
بر روی این تمبر پستی، تصویری از تابلوی معروف و اثرگذار واقعه عاشورای استاد محمود فرشچیان، نگارگر برجسته کشور، نقش بسته است.

نسخه‌های نفیس خطی

کتابخانه ملی ملک، یکی از 6 کتابخانه مهم کشور در حوزه نسخه‌های خطی به شمار می‌آید که در بین نزدیک به 20 هزار عنوان اثر خطی آن، آثار ارزشمندی با محوریت واقعه کربلا، امام حسین (ع)، عاشورا، شبیه‌نامه، روضه، زیارت‌نامه و مقتل، قابل بررسی است.
این رساله‌ها به خط‌های نستعلیق، نسخ و شکسته نستعلیق در دوره‌های مختلف تاریخی؛ از سده 10 تا 14 هجری قمری بر روی کاغذهای ترمه، فرنگی، فستقی و آهارمهره فرنگی کتابت و با جلدهایی از جنس میشن، کاغذ ابری فرنگی، روغنی گل و بوته و... مجلد شده است. برخی از این نسخه‌ها مذهب و طلااندازی نیز شده است.

نسخه خطی «روضه شهداء»

نسخه خطی «روضه شهداء» تألیف کمال ‌الدين حسين واعظ کاشاني سبزواري نیز، از قدیمی‌ترین آثار خطی این کتابخانه با موضوع واقعه و شهدای کربلا است. این اثر در سال 917 قمری، به‌خط نستعلیق بر روی کاغذ ترمه، نگاشته شده و با جلدی از میشن قهوه‌ای، مجلد شده است.
همچنین می‌توان به نسخه‌های خطی با عناوین «سرالحقيقه في وقعه الطف يا اسرار الشهاده»، «مقتل ‌الحسين (ع)»، «الملهوف علي قتلي الطفوف»، «انيس العارفين»، «محرق القلوب» و...، اشاره کرد.

کتاب‌های چاپ سنگی

این موقوفه علاوه بر نسخه‌های خطی، دارای افزون بر چهار هزار و 500 جلد کتاب چاپ سنگی نیز است که برخی از آنها در موضوعاتی همچون کربلا، عاشورا، مراثی امام حسین (ع)، در چاپخانه‌هایی در تهران، تبریز و بمبئی، به زیور چاپ آراسته شده است.
از جمله این آثار چاپ سنگی کتابخانه و موزه ملی ملک با موضوع واقعه کربلا و حسین بن علی (ع) می‌توان از «طوفان البکاء»، اثر محمد ابراهیم بن محمد باقر جوهری، نام برد.
مجلدی از این کتاب شعر مذهبی فارسی با 11 مجلس تصویر که به‌خط نسخ در 223 صفحه در سال 1346 هجری قمری در قطع رحلی در چاپخانه نهضت شرق تهران منتشر شده، در سال 1378 شمسی به این موقوفه، اهدا شده است

تصاویر ارزشمند کتاب «طوفان البکاء»

در کتاب «طوفان البکاء»، تصویرهایی با محوریت شهادت حضرت ابوالفضل (ع)، حضرت علی اکبر (ع) و حر بن یزید ریاحی و جنگ مسلم بن عقیل به رقم محسن تاج ‌بخش، قابل مشاهده است.
مجلد دیگری از کتاب چاپ سنگی طوفان البکاء نیز در کتابخانه و موزه ملی ملک وجود دارد که دارای 9 مجلس تصویر به رقم حسين قراگوزلو، است. این اثر به‌خط نسخ در 293 صفحه در سال 1355 هجری قمری در تهران چاپ شده و توسط مرحوم حسین حسینی زاهد در سال 1389 شمسی به این موقوفه فرهنگی، تقدیم شده است.

کتاب نفیس«تحفة الذاکرین»

دراین‌میان، «تحفه الذاکرین» از دیگر عناوین کتاب‌های چاپ سنگی نفیس و مصور این مجموعه با محوریت سرگذشت‌نامه و شعر مذهبی در موضوع واقعه کربلا به شمار می‌آید. این کتاب، اثر محمد بن علی محمد بیدل کرمانشاهی است که در سال 1280 هجری قمری در تهران، منتشر شده است.
همچنین می‌توان از «اربعين الحسينيه(چهل حديث)»، «شفاء الصدور في شرح زياره العاشور(شرح زيارت عاشورا)»، «حزن المؤمنين»، «مثير الاخزان» و...، به‌عنوان دیگر کتاب‌های چاپ سنگی عاشورایی گنجینه ملک، نام برد.