دیوارنگاره، رسانه‌ای نوین برای تبیین معارف اهل‌بیت (ع) در حرم مطهر رضوی

در روزگار معاصر، هنر‌های محیطی بیش از هر زمان دیگری از کارکرد صرفاً تزئینی فاصله گرفته و به ابزار‌هایی اثرگذار برای روایت مفاهیم عمیق فرهنگی، دینی و هویتی، تبدیل شده‌اند.

کد خبر: ۷۰۳۹۱۸

تاریخ: ۱۲ بهمن ۱۴۰۴ - ۰۸:۵۸

در این میان، دیوارنگاره به‌عنوان یکی از شاخص‌ترین گونه‌های هنر محیطی، جایگاهی ویژه یافته است، رسانه‌ای گویا که در تعامل مستقیم با مخاطب، پیام خود را بی‌واسطه و ماندگار منتقل می‌کند.

به گزارش آستان نیوز، اکران دیوارنگاره فاخر «پرچم هدایت» هم‌زمان با ایام پرخیر و برکت شعبان در صحن پیامبر اعظم (ص) حرم مطهر رضوی، نمونه‌ای روشن از این رویکرد نوین به هنر دینی و محیطی است، رویکردی که دیوارنگاره را نه به‌عنوان یک عنصر تزئینی، بلکه به‌مثابه رسانه‌ای هنری برای تبیین معارف اهل‌بیت (ع)، می‌نگرد.

از این رو فرصتی دست داد تا با حسین سعیدی، مدیر تأمین محتوای فرهنگی ـ تبلیغی حرم مطهر رضوی درباره جایگاه دیوارنگاره در روزگار معاصر و سیاست‌های فرهنگی حرم مطهر رضوی در بهره‌گیری از هنر محیطی به گفت‌و‌گو بنشینیم؛ که در ادامه می‌خوانید:

در سال‌های اخیر شاهد افزایش اکران دیوارنگاره‌ها در حرم مطهر رضوی هستیم. این توجه از چه نگاهی نشأت می‌گیرد؟

در رویکرد جدید فرهنگی حرم مطهر رضوی، ما هنر را صرفاً یک عنصر تزئینی نمی‌دانیم. دیوارنگاره امروز به یک رسانه هنری مستقل تبدیل شده است، رسانه‌ای که می‌تواند مفاهیم عمیق دینی، اعتقادی و فرهنگی را بدون واسطه و با زبانی قابل فهم برای عموم زائران منتقل کند. به همین دلیل، در بیش از یک سال گذشته تلاش کرده‌ایم از ظرفیت دیوارنگاره به‌صورت هدفمند و برنامه‌ریزی‌شده در مناسبت‌های مختلف بهره ببریم.

منظور شما از دیوارنگاره به‌عنوان «رسانه» چیست و چه تفاوتی با نگاه سنتی به این قالب هنری دارد؟

در نگاه سنتی، دیوارنگاره بیشتر یک عنصر زیباسازی فضا تلقی می‌شد، اما در نگاه رسانه‌ای، دیوارنگاره حامل پیام است. پیام آن از طریق تصویر، رنگ، خط و نماد منتقل می‌شود و نیاز به توضیح کلامی ندارد. مخاطب در مسیر زیارت، با اثر مواجه می‌شود و همین مواجهه کوتاه می‌تواند او را به تأمل، تدبر و حتی بازاندیشی دعوت کند. این دقیقاً همان کارکردی است که امروز از یک رسانه فرهنگی انتظار داریم.

{$sepehr_key_1005}

فضای حرم مطهر چه ویژگی‌ای دارد که دیوارنگاره را به ابزار مؤثری برای انتقال پیام تبدیل می‌کند؟

حرم مطهر رضوی فضایی با مخاطب میلیونی و متنوع است. زائران از اقشار مختلف، با سطح‌های متفاوت آشنایی با مفاهیم دینی وارد این فضا می‌شوند. دیوارنگاره به‌دلیل زبان بصری و غیرکلامی خود، می‌تواند با همه این مخاطبان ارتباط برقرار کند. از سوی دیگر، زائر بدون آنکه از حال و هوای زیارت جدا شود، پیام فرهنگی را دریافت می‌کند؛ این یک امتیاز مهم است که در کمتر قالبی وجود دارد.

آیا اکران دیوارنگاره‌ها بخشی از یک برنامه منسجم فرهنگی است یا بیشتر واکنشی و مناسبتی انجام می‌شود؟

اکران دیوارنگاره‌ها در حرم مطهر کاملاً در چارچوب یک برنامه منسجم تولید محتوای فرهنگی انجام می‌شود. ما به مناسبت‌ها، نیاز‌های فرهنگی زائران، شرایط زمانی و حتی فضای اجتماعی توجه داریم. دیوارنگاره‌ها به‌عنوان یکی از ابزار‌های این منظومه فرهنگی، در کنار نگارخانه‌ها، نمایشگاه‌ها و سایر قالب‌های هنری قرار می‌گیرند و مکمل یکدیگر هستند.

چه معیار‌هایی در انتخاب موضوع و قالب دیوارنگاره‌ها مدنظر قرار می‌گیرد؟

مهم‌ترین معیار، تناسب محتوا با فضای زیارتی و شأن حرم مطهر است. از این رو مفاهیمی انتخاب می‌شوند که ریشه در معارف اهل‌بیت (ع) داشته باشند و در عین حال برای مخاطب امروز قابل درک باشند. همچنین تلاش می‌کنیم از زبان هنر اصیل ایرانی ـ اسلامی استفاده شود تا پیوند میان هویت فرهنگی و پیام دینی حفظ شود.

به نظر شما دیوارنگاره‌ها چه تأثیری بر تجربه زیارت زائران دارند؟

ما دیوارنگاره را بخشی از تجربه زیسته زیارت می‌دانیم. زائر در مسیر حرکت، با اثری مواجه می‌شود که می‌تواند لحظه‌ای او را متوقف کند، ذهنش را درگیر سازد یا دلش را متوجه معنایی عمیق‌تر کند.

این تأثیر شاید کوتاه باشد، اما ماندگار است و می‌تواند تجربه زیارت را غنی‌تر کند.

آینده این رویکرد را چگونه می‌بینید؟

به‌طور قطع، دیوارنگاره‌ها جایگاه پررنگ‌تری در سیاست فرهنگی حرم مطهر رضوی خواهند داشت. تلاش ما این است که با برنامه‌ریزی بلندمدت، تنوع موضوعی و بهره‌گیری از هنرمندان متعهد و صاحب‌سبک، از این ظرفیت در نقاط مختلف اماکن متبرکه رضوی به بهترین شکل استفاده کنیم. اگر این مسیر با همین نگاه ادامه یابد، دیوارنگاره می‌تواند به یکی از مؤثرترین ابزار‌های تبیین معارف دینی در فضای زیارتی به ویژه برای مخاطب جوان تبدیل شود.

{$sepehr_key_1004}