.

در گفت‌وگوی آستان‌نیوز با حجت الاسلام‌والمسلمین حسینی عنوان شد:

«وقف فرهنگی» لازمه جامعه امروزی است

عشق و ارادت به مولای غریب‌الغربا را از همان ابتدای شهادتشان می‌توان از سوی بانوان نوغان فهمید که چگونه با بخشیدن مهریه‌های خویش در تشیع پیکر پاک سلاله آل طه‌ها شرکت می‌کنند و نمونه‌ای از خیراندیشی خویش را اینگونه به نمایش می‌گذارند.

 1395/6/10 چهارشنبه
  
2016-08-31T08:23:21+04:30

شش قرن می‌گذرد و بانویی اشراف‌زاده از عهد تیموریان با فروش باارزشترین زینت خود، گردنبند الماس‌نشان اقدام به ساخت مسجدی در نزدیکی روضه منوره ثامن الحجج(ع) می‌کند که پس از قرن‌ها هنوز نام و یاد او در تاریخ اسلام و وقف می‌درخشد.
برگزاری کنگره‌ای جهانی به نام جایزه گوهرشاد ما را بر آن داشت تا به سراغ حجت‌الاسلا‌م‌و‌المسلمین سیدجلال حسینی، معاون تبلیغات اسلامی آستان قدس رضوی برویم و سخنان وی را در خصوص وقف بانوان در آستان قدس رضوی جویا شویم که در ادامه می‌خوانید.

لطفاً در ابتدای گفتگو اشاره‌‌ای به مقوله وقف از منظر امام رضا(ع) داشته باشید؟
ما در فرازی از دعایی در صحیفه سجادیه می‌خوانیم «خدایا من را به معیشت تمام برسان»؛ و وقتی از حضرت رضا(ع) می‌پرسند منظور از معیشت تمام در این دعا چه چیزی است، حضرت می‌فرمایند: «یعنی تعدادی از مردم بتوانند از سایه زندگی شما به نوایی برسند» و وقف می‌تواند تعبیری باشد از این فرمایش امام هشتم(ع). در سایه وقف است که یک انسان مؤمن، آسایش و راحتی زندگی خودش را میان دیگران تقسیم می‌کند و این یکی از بالاترین حالات خدمت یک انسان مؤمن به هم نوع خود است.

به نظر حضرتعالی، راه های ایجاد انگیزه در افراد برای انجام وقف چیست؟
استفاده از رسانه‌های گروهی و ساخت برنامه‌های مستند و سینمایی با هدف فرهنگ‌سازی وقف موثر خواهد بود. همچنین استفاده از نهاد آموزش و پرورش، تدوین کتب درسی و گنجاندن مطالب مربوطه در متن برنامه‌های آموزشی به عنوان یک کار زیربنایی ضروری به نظر می‌رسد. معرفی وقف‌هایی که تاکنون توسط بانوان انجام شده و بیان کارکردهای گوناگون آنها در جامعه بی‌ثمرنخواهد بود. تجلیل ارزنده از واقفان و خیران بانو نیز می‌تواند در تشویق دیگران مؤثر باشد.

از آستان قدس رضوی به عنوان بزرگترین مجموعه موقوفاتی جهان اسلام یاد می‌شود. به غیر از موقوفات بانو گوهرشاد، چند درصد از موقوفات به ثبت رسیده آستان قدس رضوی از سوی بانوان است؟
قدیمی‌ترین وقف‌نامه به جای مانده از زنان واقف مربوط به سال 997 ه.ق است که در آن بیک آغا خانم دختر اسماعیل بیگ تمامی موضع سلیمان آباد قزوین را وقف بر حرم رضوی کرد. مصارف آن را نیز بر کمک به زوار و مترددین به حرم امام ضا(ع) تأمین فرش، روشنایی حرم و کمک به طلاب شیعه قرار داده بود. مطابق اسناد به جای مانده از دوره صفویه تا پایان دوره قاجاریه 16 نفر از زنان بخشی از دارایی‌های خود را وقف این بارگاه کرده‌اند تا به مصارفی نظیر اطعام زائران، تأمین روشنایی حرم مطهر، تجهیز دارالشفاء، امداد رسانی به زائران، برپایی مجالس جشن، سوگواری ائمه اطهار(ع) و... برسد.
در دوره پهلوی مصارف موقوفات زنان شامل تأمین هزینه‌های بیماران، تأسیس بیمارستان، هزینه‌های پرورشگاه، اطعام زوار در روز میلاد امام رضا(ع)، روضه‌خوانی، ذکر مصیبت و گاهی نیز به صورت مطلق می‌باشد.
از سال 1357 تاکنون علاوه بر گسترش تعداد زنان واقف در نوع مصارف وقف نیز تغییراتی دیده می‌شود. تأسیس مدارس، تامین هزینه‌ای مسافران زوار، کمک به اشخاص کم درآمد، برپایی مجلس جشن میلاد امام رضا(ع) ، صرف امور فرهنگی، تأمین هزینه ازدواج اشخاص فقیر، اطعام فقرا در شب میلاد امام رضا(ع)، تهیه دارو و درمان بیماران مستمند، تأمین هزینه‌های کتابخانه، کمک به محصلان بی‌بضاعت، تأسیس کتابخانه، پرداخت وام به کارکنان آستان قدس رضوی، ترویج شعائر اسلامی، احداث دارالقرآن و... ازجمله این مصارف به شمار می‌آید.
در مجموع می‌توان بیان کرد که تاکنون بیش از 80 مورد وقف‌نامه مشتمل بر 65 رقبه از بانوان در دفاتر موقوفات آستان قدس رضوی به ثبت رسیده است که از بزرگترین آنها می‌توان به موقوفه خیرالنساء خانم در سال 1255 ه.ق که املاک و رقباتی در کرمان و شهر بابک وقف بارگاه رضوی کرده، اشاره کرد. همچنین موقوفه بانو رابعه معروف به احترام‌السلطنه قهرمانی از دیگر موقوفات بزرگ زنان است که مربوط به ساخت و اداره بیمارستان منتصریه و تولیت آن را به متولی آستان قدس رضوی واگذار کرده است. از دیگر موقوفات بزرگ زنان می‌توان به موقوفه مرحومه فخری فصیحی اشاره کرد که هفت رقبه وقف کرد.

وقف از سوی بانوان چه کارکردهای اجتماعی می‌تواند داشته باشد؟
با عنایت به اینکه بانوان نقش محوری در تربیت انسان دارند، وقف توسط بانوان نیز می‌تواند در راستای این وظیفه مهم و محوری به ارتقاء سرمایه اجتماعی کمک کند. چرا که سرمایه اجتماعی مجموعه‌ای از نهادها، روابط و هنجارهایی است که کیفیت و کمیت تعاملات اجتماعی یک جامعه را شکل می‌دهند. با توجه به این تعریف اگر وقف را به عنوان یک نهاد حقوقی و اجتماعی بدانیم می‌توان آن را از مؤلفه‌‌های تشکیل‌دهنده سرمایه اجتماعی یک جامعه دانست و لذا هرچه این عمل خداپسندانه در جامعه افزایش بیشتری یابد، آن هم از سوی بانوان که سهم مهمی در تربیت این نیروی انسانی دارند، این نهاد بیشتر تقویت می‌شود و در نتیجه بر انباره سرمایه اجتماعی بیشتر افزوده خواهد شد.
همچنین در صورت هدایت وقف‌هایی که توسط بانوان انجام می‌شود به سوی نیازهای فرهنگی و اجتماعی جامعه این امر می‌تواند عامل موثری باشد در کاهش آسیب‌های اجتماعی، برقراری تعاملات اجتماعی، تحکیم بنیان خانواده، تقویت نظام تعلیم و تربیت کشور و...

برای فرهنگ‌سازی وقف از طرف بانوان چه پیشنهاداتی دارید؟
قطعا تدوین یک سیاست اصولی و برنامه‌ریزی شده از سوی آستان قدس رضوی به منظور شکوفایی فرهنگ وقف در جامعه بانوان، می‌تواند زمینه‌های احیای این سنت حسنه و نبوی را فراهم آورد.
شفافیت در مدیریت و نظارت موقوفات تضمین کننده عمر وقف است و تنها در این صورت است که می‌توان به ترویج فرهنگ وقف در جامعه و روی آوردن مردم به وقف‌های تازه امیدوار بود. با این اقدام است که مردم اعتماد می‌کنند و به‌ عینه می‌بینند که نیت واقفان گذشته به‌ صورت صحیح انجام می‌شود و این به ‌طور طبیعی به موقوفات جدید خواهد انجامید.

در مجموعه آستان قدس رضوی موقوفات بیشتر در چه مواردی است؟
حضور امام رضا(ع) در ایران و توس سبب شد، موضوع وقف حول محوریت مضجع شریف این امام متمرکز شود، برای اهمیت موقوفات امام رضا(ع) و آستان قدس رضوی بایستی گستره جغرافیایی این موقوفات را بررسی کرد. این پراکندگی شامل استان‌های خراسان بزرگ، گلستان، مازندران، گیلان، تهران، قزوین، کرمان، یزد، خوزستان، فارس، اصفهان می‌شود.
حتی این جغرافیا مرزهای ایران اسلامی را نیز درنوردیده و در کشورهایی همچون سوریه، افغانستان، آذربایجان شوروی و هندوستان نیز موقوفات آستان مقدس امام رضا(ع) وجود دارد که هرکدام فرصت بی‌بدیلی برای ایجاد ارتباط مناسب با سایر مسلمانان فارغ از دولت‌ها است که از این منظر نیز می‌توان این ویژگی را به‌ عنوان یکی از راهکارهای ایجاد تمدن نوین اسلامی ذکر کرد.
عمده‌ مصارف عواید موقوفات آستان قدس رضوی در 25 فصل طبقه‌بندی‌شده که فصل هفتم آن، دارالشفاء و بیمارستان‌های وابسته؛ فصل شانزدهم، کتابخانه‌های آستان قدس، فصل بیست‌ودوم، موقوفات مطلبه‌ آستان قدس رضوی(عواید موقوفات احصا شده در طومارهای علیشاهی و عضدالملکی که بدون ذکر مصرف در طومارها درج‌ شده‌اند برای مصالح آستان قدس رضوی هزینه می‌شوند)، فصل بیست‌وسوم، موقوفات مطلقه‌ آستان قدس رضوی(رقباتی است که از محل عواید آستان قدس رضوی خریداری‌شده است. عواید این رقبات نیز در مسیر مصالح آستان قدس رضوی هزینه می‌شود)، فصل بیست‌وچهارم: مصارف متفرقه(یا به تعبیری سایر مصارف که در قالب 23 فصل مذکور نمی‌گنجد، نظیر شیرخوارگاه، فرش و بوریا برای مسجد گوهرشاد، سقاخانه، شهرداری، فرمانداری، استانداری، تأمین هزینه‌ تحصیلی شاگرد اول دانشکده‌ پزشکی تهران و...)، فصل بیست و پنجم، امور فرهنگی(تأمین بخشی از مخارج دبستان‌ها، هنرستان‌ها و کمک به محصلان مستضعف این واحدها با ذکر نام دبستان و هنرستان و نیز تأسیس دانشگاه، مدرسه، دبیرستان و یتیم‌خانه...).
هرچند به علت حوادث تاریخی بسیاری از وقف‌نامه‌های آستان قدس رضوی از بین رفته‌اند اما بعد از انقلاب اسلامی، انواع موقوفات آستان قدس رضوی احصا و دسته‌بندی شد، در این دسته‌بندی املاک مزروعی، اراضی شهری، دکاکین، منزل، اتومبیل، سپرده‌های ثابت بانکی، سهام کارخانه‌ها، بیمارستان، آسیاب، قنات، موتور چاه آب، باغات، کتب خطی و چاپی و مجموعه‌های هنری را مشاهده می‌کنیم.

به نظر شما در حال حاضر در کدام بخش‌ها به وقف نیاز بیشتری داریم؟
با عنایت به موضوع مهم فرهنگ در جامعه و هجمه‌هایی که به این حوزه وارد می‌شود، به نظر می‌رسد «وقف فرهنگی» در اولویت است. «وقف فرهنگی» برخوردار ساختن اقشار محروم جامعه از مزایای عرصه فرهنگ در جهت پیشرفت فرهنگی جامعه است. در این گستره می‌توان موارد متعددی را قرار داد. اما قطعا آنچه آستان قدس رضوی می‌تواند ورود پیدا کند مواردی است که در تناسب توصیه‌های هفت‌گانه رهبر معظم انقلاب در حکم انتصاب تولیت معزز است. در این حکم به خدمت محرومان و مستضعفان تأکید ویژه‌ای شده است. لذا سوق دادن موقوفات و نذورات به این سو ضروری است. مانند تأسیس کتابخانه‏های عمومی، موزه‏ها، ساخت خوابگاه‏های دانشجویی، تأسیس مراکز آموزشی برای فراگیری حرفه و شغل توسط جوانان، ساخت کارخانه‌های تولیدی و مراکز خدماتی در مناطق محروم و جذب جوانان بیکار، تأسیس مدارس شبانه‏روزی برای کودکان بی‏بضاعت و ... می‏تواند ازجمله مصارف جدید اوقاف باشد.
همچنین در بند چهارم حکم تولیت موضوع تأثیرگذاری در جهان اسلام با محوریت ترویج معارف قرآنی و مکتب اهل‌البیت(ع) تأکید شده است. بخشی از موقوفات را نیز می‌توان متوجه این مهم کرد و وقف‌هایی داشت با ماهیت بین‌المللی نظیر موقوفه‌هایی برای جوایز بین‌المللی، کمک‌های بشر دوستانه بین‌المللی، وقف برای بورس‌های تحصیلی بین‌المللی و یا وقف‌هایی مدرن در عرصه رسانه‌های دیجیتال به عنوان ابزاری مهم برای فعالیت‌های فرهنگی و تبلیغی در عرصه بین‌الملل و همچنین در راستای خدمت به زائران می‌توان برنامه‌ریزی شود. وقف‌هایی برای زائران مانند تأمین هزینه هدیه چادرهای رنگی به حرم امام رضا(ع) برای زائران خانم، تهیه امکانات فرهنگی برای زائران بی‌بضاعت داخلی و خارجی حرم. به هر حال بر پایه تجربیات موفق گذشته می‌توان الگوهای نوینی را ایجاد کرد که بتواند به تداوم وقف فرهنگی و کارآمدی هرچه بیشتر آن منجر شود.
موضوع دیگری که تاکنون به ندرت در عرصه موقوفه‌های مرتبط با تعلیم و تربیت مورد توجه قرار گرفته، وقف برای پژوهش‌های علمی است. تعیین جوایز سالانه برای تقدیر از نخبگان مناطق محروم و اعطای بورس تحقیقاتی یا تحصیلی به آن‌ها با اتکا به نهاد مقدس وقف، می‌تواند زمینه‌ساز نهضتی علمی و فرهنگی در کشور شود.
موقوفه‌هایی که به منظور تقویت پژوهش وقف می‌شوند، می‌توانند تا حدود زیادی از مسائل مالی مربوط به پژوهش را حل کنند، واقفان می‌توانند با تأسیس مؤسسات علمی دانش‌بنیان و تأمین مالی آن‌ها از طریق وقف اموال، حتی به صورت مشارکتی، صدقه جاری خود را در قالب اکتشافات و اختراعات مفید برای بشریت به یادگار بگذارند.

برای وقف، آیا بانوان نیاز به تمکن مالی دارند یا می‌توانند با استفاده از با ارزش‌ترین موجودی خود میراثی ماندگار از خود به جای بگذارند؟
مردم فکر می‌کردند برای واقف بودن باید به یک سطحی از درآمد برسند و مثلاً به زمین‌دار معروفی تبدیل شوند تا بتوانند واقف باشند، این در حالی است که در اصل وقف این‌چنین نیست و حتی می‌توان با وقف یک کتاب هم واقف بود. مردم باید به این شناخت مهم دست‌ پیدا کنند که در سنت حسنه وقف، این نیت واقف است که اهمیت دارد، نه میزان سرمایه او. تجسم عینی شعار «هر ایرانی می‌تواند یک واقف باشد» گامی مهم در مسیر گسترش و نهادینه شدنِ مجدد این سنت اسلامی و انسانی در سرزمین ماست و این مهم با ترویج وقف‌های مشارکتی میسر خواهد شد.

به نمونه‌هایی از وقف بانوان در آستان قدس رضوی اشاره کنید؟
در حوزه مطبوعات حداقل 20 خانم نشریات خود را وقف و اهدا کرده‌اند که شامل 4982 نسخه بوده و تأمین شماره‌های کسری و تکمیل مجموعه آرشیو را در بر داشته است. زنان اهداگر اسناد و عکس‌های تاریخی به مرکز اسناد آستان قدس رضوی طبق آمار تقریبی از سال 1378 تا 1394 حدود 12 بانو با حدود 2450 سند و عکس بوده است. همچنین 9 بانوی اهداکننده قرآن به آستان قدس رضوی، 6 بانوی اهداکننده اشیای موزه‌ای به رهبر معظم انقلاب و موارد متعددی بانوان اهداکننده تابلو، سکه، اسکناس، تمبر، مدال و صنایع دستی به آستان قدس رضوی داریم.

تهیه و تنظیم: آزیتا ذکاء

بیشتر بخوانید:
- بسته خبری جایزه جهانی «گوهرشاد»


 
 
امتیاز دهی
 
 

نظر شما
نام
پست الكترونيک
وب سایت
نظر
نسخه قابل چاپ
مطالب مرتبط
پربازدیدترین ها آخرین مطالب
.گزارش روز
.گفت و گوی روز
.
فرهنگی
.

.All right reserved by Astan Quds Razavi

تمام حقوق این وبگاه متعلق به آستان قدس رضوی است.