.

در گفت‌وگو با رئیس سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی عنوان شد:

راه‌اندازی و تجهیز ده‌ها کتابخانه در مناطق محروم شهر مشهد

کتابخانه‌ها از دیرباز آخرین یافته‌های بشری را در اختیار محققان و دوستداران علم و پژوهش قرار داده و نقش پررنگی در ارتقای دانش و پیشرفت تمدن بشری داشته‌اند. موزه‌ها نیز با نگهداری و نمایش آثار تاریخی و هنری، حافظ فرهنگ جوامع بوده‌اند.

1396/12/20 يكشنبه

در این بین، سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی با برخورداری از کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مراکز آرشیوی مختلف، اقدامات اثرگذاری را در پرتوی آستان ملکوتی حضرت ثامن‌الحجج(ع) در این مسیر تا به امروز انجام داده است. در این مجال، پای سخنان محمدهادی زاهدی؛ رئیس سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی می‌نشینیم و گوشه‌ای از عملکرد این سازمان را در طول سال‌های 1395 و 1396 مرور می‌کنیم.

اهداف کلی این سازمان در طول دو سال اخیر چه بوده است؟
کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی، یکی از کتابخانه‌های کهن جهان است که بیش از هزار سال قدمت تاریخی دارد. این کتابخانه در طول فعالیت‌اش، توانسته نقش خود را در گسترش دانش بشری به خوبی ایفا کند و جایگاه خاصی را به ویژه در توسعه دانش شرق کسب کند. چنانکه کتابخانه آستان قدس رضوی بر اساس مطالعات بین‌المللی، یکی از بیست کتابخانه‌‌ای است که جهان را تغییر داده است. متأسفانه بسیاری از این بیست کتابخانه در گذر زمان از بین رفته‌اند، اما این کتابخانه به دلیل انتساب به مرقد مطهر حضرت عالم آل محمد(ص) توانسته پایدار بماند، هر روز بالندگی‌های بیشتری را تجربه کند و نقش مهم‌تری در گسترش علم داشته باشد. در این دو سال اخیر نیز با توجه به تغییر رویکردی که در مجموعه آستان قدس رضوی اتفاق افتاد، فرآیند دسترس‌پذیرتر کردن و فراگیر کردن دانش توسط سازمان به صورت جدی پیگیری شد.

در راستای فراهم‌آوری و سازماندهی منابع مختلف اطلاعاتی و غنی‌سازی مخازن سازمان، چه اقداماتی در طول دو سال اخیر انجام شده است؟
این کتابخانه از جمله کتابخانه‌های مبتنی بر وقف است و بسیاری از منابع آن، به ویژه قدیمی‌ترین آن‌ها، از طریق سنت حسنه وقف به مخازن مجموعه آستان قدس رضوی افزوده شده است. به طوری که در این سازمان، همچنان از نسخه خطی که ابتدای قرن چهارم هجری قمری وقف این مجموعه شده است، نگهداری می‌شود.
همچنین در طول هزاره گذشته، علما، بزرگان و صاحبان علم و دانش بسیاری، کتاب‌ها و منابع خطی خود را به این آستان مقدس اهدا کرده‌اند که به پشتوانه این نیک‌اندیشی، گنجینه‌ها و مخازن ارزشمندی در سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی شکل گرفته است. در طول دو سال گذشته نیز، بیش از سه هزار نسخه کتاب خطی، حدود 300 هزار نسخه کتاب چاپی، بیش از 40 هزار اثر موزه‌ای، بالغ بر سه هزار نسخه سند و چند میلیون کتاب الکترونیکی از طریق خریداری، وقف، اهدا و نذورات مردم شیفته اهل بیت(ع) به منابع این سازمان اضافه شده است.

آیا در این مدت، سازمان برنامه‌های خاصی برای ایجاد کتابخانه جدید در مناطق کم‌برخوردار مشهد با هدف ارائه خدمات ویژه به اقشار نیازمند و آسیب‌پذیر جامعه داشته است؟ نتیجه و دستاورد این برنامه‌ها چه بوده است؟
سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی به منظور اشاعه فرهنگ کتاب و کتابخوانی در جامعه، برنامه‌‌های مختلفی را در طول دو سال گذشته طراحی و اجرا کرده است. کمک به تجهیز، به‌سازی، نوسازی و ساماندهی کتابخانه‌های سطح شهر مشهد از جمله این برنامه‌ها بوده است. به ‌طور مثال کتابخانه‌هایی در برخی از مراکز آموزشی و خدماتی فعالیت می‌کردند که استاندارد‌های لازم را برای ارائه خدمات مطالعاتی نداشتند.
به همت معاونت امور کتابخانه‌های وابسته سازمان، این کتابخانه‌ها ابتدا استانداردسازی شده و سپس بر غنای منابع مطالعاتی آن‌ها افزوده شده است. راه‌اندازی کتابخانه‌های جدید با کمک مردم در مساجد مناطق محروم مشهد، یکی دیگر از این برنامه‌ها است. چنانکه به همت سازمان، پنج کتابخانه طی سال جاری در مساجد مناطق محروم سطح شهر مشهد ایجاد شد. این کتابخانه‌ها توسط خود مساجد مدیریت می‌شود ولی سازمان با در نظر گرفتن فضایی که مساجد در اختیار دارند، کتابخانه‌های آن‌ها را تجهیز کرده است. در برخی از این کتابخانه‌ها حتی کتابخانه الکترونیک هم راه‌اندازی شده است. دو کتابخانه دیگر هم در مساجدی که فضاهای بزرگتری داشتند در حال تجهیز و آماده‌سازی است که به امید خدا تا پایان سال جاری افتتاح خواهد شد.

در راستای توسعه و استانداردسازی کتابخانه‌ها در مراکز آموزشی و فرهنگی چه اقداماتی توسط سازمان انجام شده است؟
کتابخانه آستان قدس رضوی به دلیل انتساب به دستگاه آسمانی امام رضا(ع)، مورد اطمینان مردم است و آنان کتاب‌های چاپی خود را از دیرباز به این مجموعه اهدا می‌کردند. ما هم از آن‌ها اجازه می‌گیریم و برخی از منابع مازاد اهدایی را به دیگران اهدا می‌کنیم به طوری که به همت این سازمان، یک چرخه استفاده از کتاب در کشور ایجاد شده است.
به عبارتی، کمک به تجهیز و غنی‌سازی کتابخانه‌های مراكز آموزشي و پژوهشی و مراكز بهزيستي و... از دیگر اقدامات سازمان است. این اقدام از طریق کتابخانه سیار آستان قدس رضوی انجام می‌شود. به این صورت که منابع مطالعاتی مازاد سازمان و منابع اهدایی توسط کتابخانه سیار به این مراکز اهدا می‌گردد. در دو سال اخیر نیز برخی از این مراکز شناسایی و در قالب اهدای کتاب و نشریه یا قفسه‌های کتاب، خدماتی به آن‌ها ارائه شد. همچنین از طریق این کتابخانه، خدمات امانت کتاب به استادان و یا افرادی مانند معلولان، جانبازان و بازنشستگان درب منزل آن‌ها به رایگان صورت می‌گیرد.

چه فعالیت‌های در حوزه ارائه خدمات منحصربه‌فرد علمی و پژوهشی در فضای مجازی انجام شده است؟

ارائه خدمات مجازی این سازمان از طریق کتابخانه دیجیتال آستان قدس رضوی انجام می‌شود. این کتابخانه از نظر تعداد منابع دیجیتال، یکی از کتابخانه‌های بزرگ کشور است. کارشناسان کتابخانه دیجیتال تلاش می‌کنند، تازه‌ترین و روزآمدترین ابزارهای دستیابی به منابع اطلاعاتی را در اختیار مخاطبان قرار دهند. به طور مثال، از طریق سامانه خدمات تحویل مدرک کتابخانه دیجیتال، عموم محققان در اقصی نقاط جهان می‌توانند از منابع موجود استفاده کنند. در این روش، منبع مورد نظر مخاطب با توجه به ضوابط سازمان، اسکن شده و برای محقق ارسال می‌شود. خدمات اشاعه گزینشی منابع و تالارهای گفتگو هم در حال تکمیل است که در آینده مورد استفاده پژوهش‌گران قرار خواهد گرفت. تلاش این سازمان بر این است تا شعار «هر خانه، یک کتابخانه رضوی» را محقق سازد.

یکی از برنامه‌های سازمان در طول دو سال اخیر، اجرای طرح جامع کتاب درمانی و قصه درمانی به صورت پایلوت در بیمارستان فوق تخصصی رضوی بوده است، این برنامه با چه ضرورتی انجام شد و نتایج حاصل از آن چه بوده است؟
این طرح برای اولین بار در کشور با همکاری مشترک سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی و بیمارستان فوق تخصصی رضوی در سال 1396 انجام شد. متأسفانه در کشور، به نقش مؤثر کتاب در درمان بیماری‌ها توجه خاصی نشده است در حالی که این امر در کشورهای پیشرفته بسیار مورد توجه است. امیدواریم با بهره‌گیری از علم و تجربه کتابداران خُبره این سازمان و همچنین همکاران متخصص بیمارستان فوق تخصصی رضوی که توجه خاصی به این موضوع دارند، بتوانیم این مقوله بسیار مهم را پیگیری کنیم. به این ترتیب می‌توان نقش مؤثر کتاب را در فرآیند درمان بیماران به سامان رساند و بخشی از ظرفیت مغفول کتاب را که شامل به‌سازی اندیشه، روح و روان و حتی جسم انسان می‌شود، تحقق بخشید.

به منظور جذب حداکثری نخبگان و حرکت به سمت مرجعیت علمی آستان، چه خدمات علمی به پژوهش‌گران توسط سازمان در دو سال اخیر ارائه شده است؟
کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی، یکی از کتابخانه‌هایی است که در راستای نهضت تولید علم و جنبش نرم‌افزاری قدم‌هایی برداشته است.
به طور نمونه تالار محققان این کتابخانه بسیار مورد توجه استادان، علما، پژوهش‌گران و دانش‌جویان تحصیلات تکمیلی است چنانکه حدود شش هزار نفر عضو دارد. همچنین تالار محققان مطبوعات مدیریت امور اسناد و مطبوعات آستان قدس رضوی، خدمات ارزشمندی به محققان در حوزه مطبوعات در جوار حرم مطهر رضوی ارائه می‌دهد.
12 کتابخانه تخصصی نیز در حوزه‌های مختلف دانش در زیرمجموعه این سازمان فعالیت می‌کنند که نقش اثرگذاری در تسهیل فرآیند پژوهش محققان و دانش‌جویان داشته است. از طرف دیگر، با گردآوری کتاب‌های الکترونیکی و منابع دیجیتال مشابه دیگر هم توانسته‌ایم گنجینه قابل توجهی از این منابع را تهیه و در دسترس پژوهش‌‌گران قرار دهیم.

نقشه‌ی راه ده ساله موزه‌های آستان قدس رضوی از سال 1396 تا 1406 و پروژه هشت بهشت رضوی «باغ موزه امام رضا(ع)»، با چه ضرورتی طراحی شده است؟ در آغاز این راه ده ساله، چه اقدامات خاصی تا به امروز در موزه‌های این آستان مقدس صورت گرفته است؟
یکی از حوزه‌هایی که حجت الاسلام و المسلمین سید ابراهیم رئیسی پس از پذیرفتن سمت تولیت آستان قدس رضوی به طور جدی پیگیری کردند، ایجاد موزه بزرگ امام رضا(ع) بود. مجموعه آستان قدس رضوی، ظرفیت بسیار عظیمی از لحاظ ابنیه و هنرهای به کار رفته در معماری حرم مطهر رضوی و همچنین از نظر تعداد و تنوع هدایای مردمی که از دیرباز به آن اهدا شده است، دارد. بنابراین ایجاد یک موزه جدید و بزرگ در آستان مطهر امام هشتم(ع) ضروری بود تا داشته‌های بسیار ارزشمند آن بهتر در معرض دید مخاطبان قرار گیرد. از طرف دیگر، ظرفیت‌های امروزی تحقیق و موزه‌داری، فضاهای کاملاً جدیدی را در عرصه موزه‌داری ایجاد کرده است که این امر نیز بر ضرورت راه‌اندازی یک موزه بزرگ و جدید افزوده است. در طول دو سال اخیر، نقشه راه ده ساله موزه آستان قدس رضوی توسط کارشناسان این سازمان تدوین شد.
البته این طرح بسیار بزرگ است و نیاز به مطالعات جدی، فراگیر، عمیق و اساسی بیشتری دارد. از این رو، در حال حاضر فاز نخست این نقشه تدوین و تهیه شده است و امیدواریم فازهای بعدی آن هم در اسرع وقت به نتیجه برسد. طرح هشت بهشت رضوی نیز یکی از طرح‌های بسیار بزرگ این مجموعه در راستای تبدیل ظرفیت‌های معرفت‌افزایی، از قوه به فعل است. طرحی که می‌تواند پنجره جدیدی را در مقابل دیدگان زائران و مجاوران حضرت رضا(ع) بگشاید و آنان را از طریق نمایش مضامین متنوع به مفهوم واحد توحید و شرط آن که حضرت محمد(ص) و اهل بیت(ع) است، هدایت کند.

در دو سال اخیر، چه تحول خاص دیگری در موزه‌های فعلی آستان قدس رضوی ایجاد شد؟
گنجینه هدایای مقام معظم رهبری، یکی از 16 گنجینه آستان قدس رضوی به شمار می‌رود که در آن منتخبی از هدایایی که توسط سران کشورهای خارجی، شخصیت‌های برجسته ایرانی و خارجی، هنرمندان و ارادتمندان به حضرت آیت‌‌الله العظمی خامنه‌‌ای(مدظله العالی) اهدا شده و معظم‌له نیز آن‌ها را به آستان قدس رضوی اهدا کرده‏اند، به نمایش عموم گذاشته شده است. این گنجینه به دلیل تنوع شخصیت‌هایی که آثارشان را به رهبر معظم انقلاب اهدا کرده‌اند و همچنین با توجه به تنوع آثار هنری که در بین این مجموعه اهدایی وجود دارد، یکی از گنجینه‌های ارزشمند ا آستان قدس رضوی محسوب می‌شود.
طرح توسعه گنجینه هدایای مقام معظم رهبری آستان قدس رضوی، یکی از اقدامات مهم معاونت امور موزه‌های این سازمان طی دو سال اخیر بود و این گنجینه از نظر وسعت فضای نمایش و تعداد آثار به نمایش گذاشته شده، توسعه یافت. فرآیند نورآرایی، چیدمان و سناریوی این طرح نیز با بهره‌گیری از نیروی پرتوان و متخصص مجموعه آستان قدس رضوی انجام شد.

سازمان چه برنامه‌هایی در آینده به ویژه در مسیر گسترش و توسعه اقدامات صورت گرفته در دو سال اخیر دارد؟

در آینده نیز فعالیت‌ها و اقدامات خود را بر اساس سند چشم‌انداز و وظایفی که برای این سازمان در نظر گرفته شده است، ادامه خواهیم داد. به طور نمونه یکی از مهم‌ترین چشم‌اندازها، غنی‌تر ساختن منابع کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی است. این کتابخانه در حال حاضر در حوزه کتاب‌های خطی، جزء سرآمدان دنیای اسلام است. آرشیو مطبوعات سازمان نیز از لحاظ تعداد عنوان نشریات موجود، رتبه نخست را بین آرشیوهای ایران به خود اختصاص داده است.
بنابراین برای غنی‌تر ساختن و ماندگارتر کردن این منابع تلاش بیشتری خواهیم کرد. در حوزه فضای مجازی نیز، کتابخانه دیجیتال آستان قدس رضوی توسعه بیشتری پیدا خواهد کرد و خدمات جدی‌تر و روزآمدتری به آن افزوده می‌شود. همچنین به مدد الهی و عنایت امام رضا(ع)، موزه مجازی آستان قدس رضوی را در سال آینده افتتاح خواهیم کرد. در پایان، به نظرم آنچه اهمیت بسیاری دارد، دسترس‌پذیرتر کردن هر چه بیشتر دانش برای اهل علم و پژوهش است که امیدوارم این امر نیز در پرتوی عنایت امام هشتم محقق شود.
  
 
 
امتیاز دهی
 
 

نظر شما
نام
پست الكترونيک
وب سایت
نظر
نسخه قابل چاپ
مطالب مرتبط
اهدای بیش از‌ 112 هزار کتاب چاپی به سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان‌ قدس رضوی
وقتی بسته‌های کتاب از راه می‌رسند
لزوم الگوسازی و قهرمان‌پروری در ادبیات در جوار حرم مطهر رضوی بررسی شد
منابع مطالعاتی به کودکان کم‌برخوردار منطقه رضویه مشهد اهدا شد
برگزاری نشست «مشهد؛ پایتخت عکاسی زیارتی در جهان اسلام» در جوار حرم مطهر رضوی
پربازدیدترین ها آخرین مطالب
.گزارش روز
.گفت و گوی روز
.
فرهنگی
.

.All right reserved by Astan Quds Razavi

تمام حقوق این وبگاه متعلق به آستان قدس رضوی است.