.

گفت‌وگوی آستان نیوز با نویسنده کتاب «تزیینات معماری بارگاه حضرت رضا(ع)»؛

تجلی هنر و معماری در اثری ارزشمند

در تزئینات معماری حرم مطهر می‌توان هزاران نقش را دید که هر یک شأن نزول مخصوص به خود را دارند. انواع گل‌ها، برگ‌ها، خط‌ها، سایه‌ها و رنگ‌ها... که نیاز به توجه و بررسی دارند. آنچه بر طاق ورودی‌ها نقش بسته و ستون مناره‌ها را آراسته است هر یک نمادی روحانی دارد.

1397/6/12 دوشنبه

شاخه‌ها سر فرود می‌آورند و گل‌ها می‌شکفند و پیچش اسلیمی‌ها چشم را می‌نوازد و ابتدا و انتهای خلقت را تداعی می‌کند. هر كاشی و سنگی كه بر دیوارهای حرم جای گرفته، نشان از عشق و ارادت مردمانی از این سرزمین به مولا و آقایشان حضرت رضا(ع) دارد. همه این زیبائی‌ها توجه و تامل بیشتری را می طلبد.
بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی در همین راستا به منظور پر کردن گوشه‌ای از خلاءهای موجود در حوزه مطالعات هنر و معماری حرم رضوی، کتاب «تزیینات معماری بارگاه حضرت رضا(ع)» را منتشر و روانه بازار نشر کرده است. به همین بهانه با دکتر میثم جلالی پژوهشگر گروه انقلاب و تمدن نوین اسلامی بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی و نویسنده این کتاب، هم کلام می‌شویم.

لطفا از خودتان و سابقه کاری‌تان در مجموعه آستان قدس رضوی بگویید.
فارغ‌التحصیل دکتری رشته باستان‌شناسی هستم و از سال 1388 با این مجموعه بزرگ موقوفاتی همکاری می‌کنم. البته قبل از آن هم به موزه آستان قدس رضوی رفت و آمد داشتم، اما فعالیت جدی‌ام از سال 88 به عنوان کارشناس پژوهش موزه در این مجموعه آغاز شد. البته در سمت‌های کارشناس پژوهش سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی (به مدت یک سال) و کارشناس تزئینات وابسته به معماری اداره پژوهش و معرفی آثار معاونت امور موزه‌های این سازمان (حدود سه سال) نیز کار کردم. علاقه خاصی که به پژوهش دارم موجب شد از آبان ماه سال 1393 به گروه هنر و معماری اسلامی بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی بپیوندم. البته در آن زمان این گروه تازه تأسیس بود که بعد با چند گروه دیگر ادغام شد. از این رو در حال حاضر در گروه انقلاب و تمدن نوین اسلامی بنیاد، در حال انجام وظیفه هستم.

چطور شد که کتاب «تزیینات معماری بارگاه حضرت رضا(ع)» را تألیف کردید؟
کتاب «تزیینات معماری بارگاه حضرت رضا(ع)» مجموعه‌ ارزشمندی است که با هدف پر کردن گوشه‌ای از خلاءهای موجود در حوزه مطالعات هنر و معماری حرم مطهر رضوی آماده‌سازی شده است و همچنین تلاش دارد تا قسمتی از نیازهای پژوهشی محققان را پاسخ ‌گوید.

از ویژگی های این کتاب بگویید.
این اثر، نتیجه دو سال کار پژوهشی، میدانی، سندی و کتابخانه‌ای فشرده تعدادی از پژوهشگران هنر و معماری اسلامی است. در کتاب حاضر به رغم تمام تنگناها و محدودیت‌ها، سعی شده تا با تکیه بر مطالعات و بررسی‌های میدانی، انبوهی از اطلاعات بکر و روزآمد جمع‌آوری و با دقت علمی بالا تدوین و تألیف شود. این اثر به صورت نفیس، تمام رنگی بر روی کاغذ گلاسه و در 464 صفحه تهیه و تدوین شده و در اختیار هنر دوستان و علاقه‌مندان قرار گرفته است.

کتاب « تزئینات معماری بارگاه حضرت رضا(ع)» در چند فصل تنظیم شده و به چه مباحثی می‌پردازد؟
این اثر شامل 9 فصل است که در هر فصل یکی از تزیینات معماری حرم رضوی با موضوعات مرتبط با آن بررسی و معرفی شده است. این تزیینات شامل گچ‌بری، کاشی‌کاری، نقاشی، حجاری، منبت‌کاری، مقرنس و کاربندی است. در فصل نخست کلیات گچ‌بری، پیشینه گچ‌بری در مشهد و در نهایت تزیینات گچ‌بری حرم امام رضا(ع) مورد بررسی و معرفی قرار گرفته است؛ و فصل دوم به معرفی کاشی‌کاری‌های دوره‌های مختلف تاریخی و شاخص‌ترین آثار برجای مانده از آنها در حرم امام رضا(ع) پرداخته است. در فصل سوم این اثر کتیبه‌نگاری در بارگاه رضوی به چهار دوره تقسیم می‌شود و بر این اساس به تجزیه و تحلیل ویژگی‌های هر دوره پرداخته می‌شود.
یکی از تزیینات عمده در حرم امام رضا(ع) حجاری است که موضوع فصل چهارم این کتاب است. تزیینات نقاشی در حرم امام رضا(ع) موضوعی است که تاکنون کمتر به آن پرداخته شده و فصل پنجم کتاب را این موضوع در بر می‌گیرد. یکی از تزیینات ظریف به کار رفته در حرم رضوی، منبت‌کاری است که در فصل ششم به پیشینه و جایگاه این هنر در حرم مطهر پرداخته شده است. هنر مقرنس و کاربندی در حرم رضوی، آخرین هنری است که در این کتاب مورد بررسی و تحقیق قرار گرفته است و در نهایت فصل هشتم و نهم کتاب به مفهوم و چگونگی نمود حکمت و زیبایی در تزیینات معماری حرم امام رضا(ع) اختصاص دارد.