.

حجت‌الاسلام والمسلمین مجید خاموشی:

مشهد باید تبدیل به پایگاه گفت‌وگوهای بین ادیانی شود

گفت و گو و مناظره با ادیان دیگر بخشی از تمدن اصیل اسلامی و فرهنگ دینی ما به شمار می رود که در قرآن و سیره پیامبر(ص) وامامان معصوم(ع) جلوه‌گر شده است.

1397/11/3 چهارشنبه

پیشوای بزرگ شیعیان امام هشتم(ع)، در زمان خود نقش مهمی در گفت‌وگو با ادیان داشتند که با توجه به اصول و مبانی قرآنی و از راه مناظره و تعامل با ادیان و فرق مختلف، به ترویج فرهنگ دینی و اسلامی می پرداختند. در عصر حاضر نیز می‌توان با الگوگیری از آموزه‌های آن حضرت و با توجه به مقتضیات زمان به گفت‌وگو با ادیان و مذاهب دیگر پرداخت. در این راستا آستان قدس رضوی چندی است برگزاری همایشی بین‌المللی را با نام «امام رضا(ع) و گفت‌وگوی ادیان» در دستور کار قرار داده است. در این زمینه با حجت‌الاسلام و المسلمین دکتر مجید خاموشی، استاد حوزه و دانشگاه و عضو کمیته علمی همایش بین‌المللی امام رضا(ع) و گفت‌وگوی ادیان به گفت‌وگو نشستیم.
بحث را با بررسی اهمیت و ضرورت گفت‌وگو و تبادل نظر بین ادیان مختلف در جهان امروز شروع کنیم.
گفت‌وگو با ادیان  دیگر، روشی برای تقارب افکار و آرا، در دنیای معاصر است تا بشود در سایه آن از تقابل بین پیروان ادیان جلوگیری کرد. امروزه تقابل و درگیری‌های فراوانی در دنیا اتفاق می‌افتد و البته درگیری بین صاحبان ادیان کمتر از دیگر درگیری‌هایی است که  بین فرقه‌ها و نحله‌ها روی می‌دهد. ضرورت این گفت‌وگو در همه سطوح پیشنهاد می‌شود اما از جایی که ادیان، دارای پیروان زیادی هستند و مشترکات فراوانی هم دارند، تقریب افکار بین آنان غیر از آن که نقش ذاتی در تقریب دارد نقش راهبردی در الگو‌سازی برای دیگر فرقه‌ها، نحله‌ها  و گروه‌ها دارد.

گفت‌وگوی ادیان در دین مبین اسلام، به عنوان کامل‌ترین دین الهی چه جایگاهی دارد؟
خداوند در آیه 64 سوره آل عمران، به پیامبر اسلام(ص) توصیه می‌کند که با اهل کتاب بر سر مشترکات به گفت‌وگو بنشینند و در این باره می‌فرماید:«قُلْ يَا أَهْلَ الْکِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى کَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَ بَيْنَکُمْ أَلاَّ نَعْبُدَ إِلاَّ اللَّهَ وَ لاَ نُشْرِکَ بِهِ شَيْئاً وَ لاَ يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضاً أَرْبَاباً مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ‌. بگو: ای اهل کتاب، بیایید از آن کلمه حق که میان ما و شما یکسان است پیروی کنیم که به جز خدای یکتا را نپرستیم، و چیزی را با او شریک قرار ندهیم، و برخی برخی را به جای خدا به ربوبیّت تعظیم نکنیم. پس اگر از حق روی گردانند بگویید: شما گواه باشید که ما تسلیم فرمان خداوندیم.» بنابراین در سیره پیامبر می توان به چنین گفتگوهایی رسید. در آیه دیگر خداوند می‌فرماید: «وَ إِنْ أَحَدٌ مِنَ الْمُشْرِکِينَ اسْتَجَارَکَ فَأَجِرْهُ حَتَّى يَسْمَعَ کَلاَمَ اللَّهِ ثُمَّ أَبْلِغْهُ مَأْمَنَهُ ذٰلِکَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لاَ يَعْلَمُونَ‌؛ و اگر یکی از مشرکان از تو پناهندگی بخواهد، به او پناه ده تا سخن خدا را بشنود (و در آن بیندیشد)! سپس او را به محل امنش برسان، چرا که آنها گروهی ناآگاهند!».
بنابراین این دستور خداوند به پیامبرست که با اهل کتاب بر سر مسائل مشترک صحبت کنند و اگر آنان خواستند با مسلمانان صحبت کرده و از حقیقت اسلام آگاهی یابند حکومت اسلامی باید امنیت آنان را تامین کند. در کتاب احتجاج جلد1، صفحه 21 به نمونه‌های عینی گفت‌وگوی پیامبر با سران ادیان اشاره شده است.

حضرت رضا(ع) در شکل‌گیری گفت‌وگوی بین ادیان چه نقشی داشتند؟
اگر چه گفت‌وگو با سران ادیان از زمان پیامبر اسلام(ص) تحقق یافته و در زمان دیگر ائمه (علیهم السلام) نیز کم و بیش وجود داشت، اما با توجه به وسعت زیاد قلمرو کشور اسلامی در زمان امام رضا(ع) و برپایی رسمی و حکومتی گفت‌وگوها بین ایشان و  سران ادیان می توان از ایشان به عنوان قائد و پیشوای این گفت‌وگوها نام برد.

با توجه به سیره حضرت رضا(ع)، گفت‌وگوی ادیان باید بر اساس چه آداب و ضوابطی انجام شود؟
واضح است که گفت‌وگوی بین ادیان در چند سطح ممکن است تحقق یابد. سطح اول گفت‌وگوهایی است برای شناخت دو طرف که حتی در همین سطح که گمان می شود با توسعه ابزار ارتباطات، شاید لزومی نداشته باشد، بسیار مهم و ضروری است. این مهم با توجه به صحبت‌ها و دیدارهایی که انجام می شود خودنمایی می کند.
سطح بعدی برای گفت‌وگوهای بین‌الادیانی، گفت‌وگو بر سر مسائل مشترک است؛ همان که قرآن می فرماید: «قل تعالوا الی کلمه سواء...». تمرکز و تاکید بر اشتراکات ادیانی موجب بر طرف شدن سوء ظن ها و تشکیل جبهه واحد ادیانی در مقابل دین‌گریزی و دین‌گریزان دنیای معاصر است. سطح سوم گفت‌وگوی بین‌الادیانی، گفتگو‌های انتقادی با حفظ احترام و شأن و رعایت اصول اخلاقی برای رسیدن به حقیقت است که گویا هنوز در خیلی از گفت‌وگوها این زمینه آماده نشده است. در هر صورت در تمامی این سطوح باید مسائل و معیارهای اخلاقی و علمی همچون عدم تمسخر، استدلال به امور مورد قبول طرف مقابل، دوری از تعصب، مجال دادن به طرف مقابل برای ارائه استدلال‌ها و دیگر معیارهایی که در مناظرات و گفتگوهای اهل بیت(ع) خصوصا امام رضا(ع) با سران ادیان به خوبی مشهود است، مراعات شود.

آستان قدس رضوی چندی است برگزاری همایش بین المللی «امام رضا(ع) و گفت‌وگوی ادیان» را در دستور کار قرار داده است. درباره این همایش چه نظری دارید؟
وقتی صحبت از همایش ادیان می شود یعنی بین دو یا چند دین گفت‌وگوهایی در حال انجام است. چه بهتر که گفت‌وگوهای ادیان بین دو مرکز و مرجع ادیانی برگزار شود که نزدیک‌تر به عنوان ادیان هستند، بنابراین مشهد به عنوان بزرگترین مکان مقدس دینی در ایران می تواند و باید به عنوان مرکز گفت‌وگوهای ادیانی در جمهوری اسلامی ایران شناخته شده و این مهم را بر عهده گیرد. اولین همایش بین المللی امام رضا(ع) و گفت‌وگوی ادیان نیز بر پایه مرجعیت علمی مشهد مقدس به عنوان پایگاهی برای مراجعات بین الادیانی پایه ریزی شده است.

گفتگو: زهرا دلپذیر

 
امتیاز دهی
 
 

نظر شما
نام
پست الكترونيک
وب سایت
نظر
نسخه قابل چاپ
مطالب مرتبط
پربازدیدترین ها آخرین مطالب
.گزارش روز
.گفت و گوی روز
.
فرهنگی
.

.All right reserved by Astan Quds Razavi

تمام حقوق این وبگاه متعلق به آستان قدس رضوی است.