.

رئیس مرکز گفتگوی ادیان و فرهنگ‌ها در گفتگو با آستان نیوز:

ایران یکی از فعال‌ترین کشورها در زمینه گفت‌وگوهای بین ادیانی است

پیروزی انقلاب اسلامی ایران تحولی بزرگ و نقطه عطفی در جریان گفت‌وگوی بین ادیان بود؛ زیرا با تاسیس مرکز گفت‌وگوی ادیان و فرهنگ‌ها در کشور گفتگوهای سازنده‌ای با رهبران ادیان مختلف در جهت نزدیکی ادیان به یکدیگر و حل چالش‌های فکری و عقیدتی آغاز شد

1397/11/9 سه‌شنبه

پیروزی انقلاب اسلامی ایران تحولی بزرگ و نقطه عطفی در جریان گفت‌وگوی بین ادیان بود؛ زیرا با تاسیس مرکز گفت‌وگوی ادیان و فرهنگ‌ها در کشور گفتگوهای سازنده‌ای با رهبران ادیان مختلف در جهت نزدیکی ادیان به یکدیگر و حل چالش‌های فکری و عقیدتی آغاز شد که باید این فعالیت‌ها را فصلی نوین در جهت گفت‌وگوهای بین دینی در جهان امروز به شمار آورد.
آستان قدس رضوی به عنوان یکی از مهمترین نهادهای فرهنگی کشور چندی است،  برگزاری همایشی بین‌المللی را با نام «امام رضا(ع) و گفتگوی ادیان» در دستور کار قرار داده است. در این زمینه آستان نیوز گفتگویی را با حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر محمدمهدی تسخیری، رئیس مرکز بین‌المللی گفتگوی ادیان و فرهنگ‌ها ترتیب داده که در ادامه می‌خوانید.

یکی از مباحث مطرح در جهان امروز بحث گفتگوی ادیان و تمدن‌هاست. قرآن کریم به عنوان کتابی آسمانی که راه درست زندگی را برای بشریت ترسیم کرده درباره گفتگوی ادیان چه دیدگاهی دارد؟
اولین و بهترین راهی که قرآن برای همزیستی مسالمت آمیز بشرو دوری از نفاق و دشمنی مطرح می‌کند بحث گفتگو است. در آیه 64 سوره آل عمران خود پیامبر(ص) خطاب به دیگران می‌گوید: «قُلْ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَىٰ كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ ۚ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ». «بگو: ای اهل کتاب، بیایید از آن کلمه حق که میان ما و شما یکسان است پیروی کنیم که به جز خدای یکتا را نپرستیم و چیزی را با او شریک قرار ندهیم و برخی برخی را به جای خدا به ربوبیّت تعظیم نکنیم. پس اگر از حق روی گرداندند بگویید: شما گواه باشید که ما تسلیم فرمان خداوندیم».
در سوره سبأ نیز سخن از گفت‌وگوي پيامبر(ص) با تمام انسان‌ها است و چند شرط منطقي گفت‌وگو بيان شده است. در بخشي از آيه 24 اين سوره شريفه آمده است:« وَإِنَّا أَوْ إِيَّاكُمْ لَعَلَى هُدًى أَوْ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ»: «و در حقيقت‏ يا ما يا شما بر هدايت‏ يا گمراهى آشكاريم». یعنی اين‌كه فرض كنيم يا ما بر حقيم يا شما، يا ما گمراهيم يا شما. و بر اين اساس به شكل و طبيعي و منطقي گفت‌وگو كنيم. در این آیه پیامبر به مخالفینش و مشرکین یاد می‌دهد که باید در گفتگو در اوج بی‌طرفی بود. در ادامه این سوره در آيه 25 سوره سبأ می‌خوانیم: «قُلْ لَا تُسْأَلُونَ عَمَّا أَجْرَمْنَا وَلَا نُسْأَلُ عَمَّا تَعْمَلُونَ».« شما از گناهان ما سؤال نمي‌شويد و ما از كارهاي شما سؤال نمي‌شويم». ببينيد؛ از گناهان ما و از كارهاي شما. چقدر جالب جرم را به خود نسبت می‌دهد و کار را به طرف مقابل.
صحبت حضرت موسی با فرعون و حضرت موسی رهبران یهود که در قرآن آمده هم گفتگوست.حتی در آیات قرآن، خداوند با شیطان گفتگو می‌کند. وقتی شیطان از فرمان خداوند سرپیچی می ‌کند، خدا از ابتدا او را طرد نمی‌کند بلکه با وی گفتگو می‌کند تا راه درست را برگزیند ولی شیطان نافرمانی پیشه می‌کند. لذا گفتگو یک اصل است و اسلام از 1400 سال پیش این رویه را در پیش گرفته و مطرح کرده است.

پیامبر(ص) و امامان معصوم(ع)، در دوران صدر اسلام، هنگام رویارویی با مخالفان اسلام و تشیع چقدر از روش گفتگو و مباحثه استفاده می کردند؟
پیامبر(ص) چه با مشرکان و چه با یهود و نصاری، گفتگوهایی برای تبیین حقایق داشتند. حتی مسیحیان نجران وقتی نتوانستند منطق پیامبر را پاسخگو باشند مباهله پیش آمد و هر یک از دو طرف با افراد خود به محل مباهله رفتند. مسیحیان وقتی دیدند که پیامبر(ص) با عزیزترین کسانش یعنی علی، فاطمه، حسن و حسین می‌خواهد آن‌ها را به چالش بکشد از مباهله کناره گرفتند. چون می‌دانستند شکست خواهند خورد. در تاریخ اسلام حتی یک مورد نداریم که پیامبر(ص) آغازگر یک درگیری باشند. حتی در زمان جنگ‌ها اول با طرف مقابل گفتگو می‌کردند.
زندگی امامان معصوم(ع) هم پر از گفتگو و تفاهم با مردم است. حتی در سخت ترین شرایط؛ ماجرای حضرت علی را ببینیید در ماجرای ثقیفه؛ با اینکه ابوسفیان دست به شمشیر برد و گفت ما پشتیبانت هستم ولی حضرت هرگز چنین روش‌هایی را نپسندید و دنبال این بودند که اول با منظق برای حفظ مملکت بزرگ اسلامی اقدام کنند و بعد اگر کسی تعدی کرد پاسخش را بدهند وگرنه امامان هرگز آغازگر درگیری نبودند بلکه با انجام گفتگو به دنبال اثبات حقانیت خود بودند.در واقعه عاشورا هم امام حسین(ع) ابتدا با دشمنان  صحبت کردند و گفتند که هدفشان اصلاح امت جدشان است. ولی این گفتگو بی اثر بود و دشمنان آغازگر جنگ بودند نه امام حسین(ع).
در زمان امام حسن مجتبی(ع) فردی به ایشان توهین می‌کرد. آن حضرت با کمال آرامش با وی صحبت کرد و آن فرد شیفته اهل بیت شد. امام حسن به بقیه فرمودند: کدام بهتر است اینکه من صحبت کردم و هدایت شد یا اینکه شما می‌خواستید شمشیر بزنید.
در سیره امام صادق(ع)، گفتگو با پیروان فرق و مذاهب دیگر نمود خاصی دارد تا جایی‌که بیش از نود در صد شاگردان ایشان از مخالفان حضرت بودند. کجا میتوانید چنین چیزی را ببینید که مخالفان در محفل درسی حاضر شوند که به استاد شدیدترین انتقادات را داشتند. امامان اهل سنت از شاگردان امام صادق(ع)  بودند. ابوحنیفه، پیشوای مذهب حنفی می گوید: اگر دو سالی که من شاگرد امام صادق(ع) را کردم، نمی‌بود به هلاکت میرسیدم. مالک پیشوای مذهب مالکی هم می‌گوید: «هر موقع نزد جعفر بن محمد میرسیدم او برایم متکایی می‌گذاشت و می‌گفت: ای مالک بشین. من تو را دوست دارم.» مالک می‌گوید: «من هرگز این سخنان امام صادق را فراموش نمی‌کنم.» این ادب و تربیت امامان را نسبت به پیروان مذاهب دیگر نشان می‌دهد.
امام رضا(ع) هم در گفتگو با رهبران ادیان با کمال خونسردی به صحبت‌هایشان گوش می‌دادند و با هر یک با توجه به عقاید و کتاب آسمانی وی به بحث می‌پرداختند.

با توجه به اینکه گفتگو از همان آغاز اسلام، یکی از مهمترین روش‌های پیامبر و اهل بیت پاک ایشان در مواجهه با مخالفان بود، چرا در اسلام نام مبارک امام رضا(ع)، به عنوان بنیانگذار گفتگوی ادیان مطرح می‌شود؟
مناظرات امام رضا(ع) با فرق و ادیان مختلف زمان خویش، به عنوان حرکتی روشن در تاریخ اسلام  و یکی از شاخص‌های بزرگ گفتگویی ائمه علیهم السلام مطرح می‌شود. آن حضرت با حضور در جلساتی که از سوی مامون عباسی برگزار می‌شد سبب سرافرازی مکتب اهل بیت(ع) شدند. شهرت گفتگوهای امام هشتم(ع) با ادیان و جریان‌های فکری مختلف به این معنا نیست که بقیه امامان گفتگو نداشتند اما به طور مشخص، روشن و برگزیده گفتگوی امام رضا(ع)، در تاریخ برای همه آشکار و معرفی شده است. ضمن اینکه احتجاجات امام رضا(ع) در کتاب‌های مختلف ثبت شده و علما هم در تفسیر این احتجاجات کتاب‌های زیادی نوشته‌اند.
این نکته را هم عرض کنم که دوران هر یک از معصمومین شرایط و اقتضائات خاصی داشت و فرصتی که در زمان امام رضا(ع) برای مناظره با پیروان ادیان دیگر وجود داشت در زمان دیگر امامان فراهم نبود. در جهان امروز که گفتگو به عنوان رمزی برای شناساندن حقایق مطرح می‌شود پس چه بهتر که ما بتوانیم این رمز را نام مبارک حضرت رضا(ع) قرار بدهیم.

بحث گفتگوی ادیان در دوره معاصر، توسط کدام کشور مطرح شد؟
در دوره معاصر گفتگوی ادیان با تلاش‌های پاپ ژان پل دوم رهبر کاتولیک‌های جهان شروع شد. او گام‌هاي بي‌سابقه‌اي در تشكيل اولين گردهمايي بين اديان برداشت و نخستين همايش "دعا براي صلح" را با حضور مقامات عالي‌رتبه مسلمان، مسيحي، يهودي، هندو،بودایی، سيك، شينتو و اديان بومي آفريقا و آمريكا، در شهر آسيسي ايتاليا برگزار كرد ولی چون دولت‌ها به طور جدی دنبال این مساله نبودند  تلاش‌هایش رنگ آنچنانی نداشت.

نقش پیروزی انقلاب اسلامی ایران را در روند گفتگوهای بین ادیانی چطور ارزیابی می‌کنید؟
پیروزی انقلاب اسلامی تحولی بزرگ در زمینه گفتگوی ادیان به وجود اورد؛ زیرا با تاسیس مرکز گفتگوی ادیان در کشور ما و در اولویت قرار گرفتن این مبحث، ایران تبدیل به یکی از فعالان مهم عرصه گفتگوی بین ادیان شد. الان چند کشور عربی از جمله عربستان هم مرکز گفتگوی ادیان دارند ولی  چون این مراکز برای مقاصد سیاسی تشکیل شده اند فعالیت چندانی ندارند و چون جدی نیستند توافق‌نامه‌هایشان هم ارزش چندانی ندارد.

جنابعالی ریاست مرکز گفتگوی ادیان و فرهنگ‌ها را به عهده دارید. درباره اهداف و فعالیتهای این مرکز توضیح دهید.
مرکز گفتگوی ادیان و فرهنگ‌ها به عنوان تنها مرکز رسمی جمهوری اسلامی، هم از طرف دولت و هم مقام معظم رهبری، در سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی قرار دارد وهماهنگ‌کننده کلیه گفتگوهای دینی و فرهنگی از طرف همه نهادهای کشور است. ما  در این مرکز، شورایی به نام شورای عالی سیاست گذاری گفتگوی ادیان و فرهنگ‌ها داریم که از علما و شخصیت‌های بزرگ نظام در آن حضور دارند.
ما تاکنون حدود 80 اجلاس بزرگ با بزرگان کشورهای مختلف داشته ایم؛ 10 دوره گفتگو با ارتدوکس روسیه داشته ایم؛10 دوره با واتیکان، 10 دوره با یونان، 8 دوره با اتریش و.... علاوه بر ادیان ابراهیمی با ادیان غیر ابراهیمی مثل شینتو، بودا، هندو و...نیز گفتگو داشته‌ایم.
در این گفتگوها بسیاری از چالش‌های فکری حل می‌شود؛ برای مثال گاهی کشوری قضاوت‌های ناعدلانانه نسیبت به قوم و مذهبی دارد ولی با گفتگو تمام شبهه‌ها از بین می‌رود. یکی از اهداف گفتگو این است که بحث اسلام هراسی که در جامعه امروز مطرح شده و چهره نادرستی که از اسلام معرفی می‌شود برطرف شود. مثلا گروه‌های تروریستی داعش، القاعده و... به نام اسلام حرکت می‌کنند و عموما ساخته و پرداخته نظام سلطه غرب هستند. ما در گفتگوها سعی می‌کنیم اسلام حقیقی را معرفی کنیم و بگوییم این تروریست‌ها ربطی به اسلام ندارند.
به طور کلی در این گفتگوها دیدگاه‌های غلط دو طرف اصلاح می‌شود؛ مثلا شاید برخی ازما فکر کنیم پیروان مذاهب دیگر اسلامی اهل بیت(ع) را دوست ندارند در حالی که  آن‌ها اکثرا عاشق اهل بیت هستند البته ممکن است به خاطر تبلیغات برداشت نادرستی نسبت به تشیع  داشته باشند که وقتی با هم صحبت می‌کنیم بسیاری از حقایق برای دو طرف گفتگو روشن می‌شود. پس گفتگو با ادیان و مذاهب دیگر دشمنان را کم و دوستان را زیاد می‌کند.

فعالیت‌های مرکز گفتگوی ادیان و فرهنگ‌ها، در اصلاح  قضاوت‌های ناعادلانه نسبت به جمهوری اسلامی ایران و معرفی اسلام ناب و تشیع راستین اهل بیت(ع) به پیروان ادیان و مذاهب دیگر چه تاثیری داشته است؟

این گفتگوها تاثیر زیادی در این زمینه داشته و ما به طور ملموس نتایج آن را مشاهده می‌کنیم؛ الان اگر به اروپا بروید و بگویید من گفتگوگری هستم که از ایران آمدم برخورد خوبی با شما دارند و استقبال می‌کنند. همانطور که عرض کردم ما گفتگوهای دوره‌ای با رهبران ادیان دیگر داریم. مخصوصا وقتی آن‌ها  به ایران می‌آیند و از نزدیک جزئیات را لمس می‌کنند، نظرشان نسبت به ایران تغییر می‌کند.  وقتی رهبران ادیان موافق باشند راه برای گفتگوهای آکادمیک باز می‌شود. انشالله  اگر همین راه را ادامه دهیم در سی چهل سال آینده شاهد وضعیت بسیار بهتری خواهیم بود.

درباره اقدام آستان قدس رضوی در برگزاری همایش بین‌لمللی امام رضا(ع) و گفتگوی ادیان چه نظری دارید؟
آستان قدس رضوی حرکت فرهنگی بسیار گسترده و ارزشمندی را در زمینه گفتگوی ادیان آغاز کرده است. از حدود دو سال قبل آستان قدس تصمیم گرفت همایش گفتگوی ادیان را با نام مبارک امام هشتم(ع) به عنوان رمزی از مذهب تشیع، برگزار کند که این پیشنهاد در شورای عالی سیاست‌گذاری مرکز گفتگوی ادیان و فرهنگ‌ها تصویب شد و به طور جدی از سوی سازمان فرهنگی آستان قدس رضوی دنبال می‌شود. امیدواریم این همایش  به بهترین وجه صورت بگیرد و باعث آبروی اهل بیت شود و همچنین بتوانیم پس از برگزاری همایش از تلاش‌های صورت گرفته بهره‌برداری خوبی داشته باشیم؛ دیدارهای ادیانی ادامه پیدا کند و این همایش اولین و آخرین برنامه نباشد. برپایی این همایش‌ها، قداست و معنویت اهل بیت را برای همه روشن خواهد کرد.

 گفتگو: زهرا دلپذیر
 
امتیاز دهی
 
 

نظر شما
نام
پست الكترونيک
وب سایت
نظر
نسخه قابل چاپ
مطالب مرتبط
پربازدیدترین ها آخرین مطالب
.گزارش روز
.گفت و گوی روز
.
فرهنگی
.

.All right reserved by Astan Quds Razavi

تمام حقوق این وبگاه متعلق به آستان قدس رضوی است.