.

رئیس دانشگاه علوم اسلامی رضوی در گفت وگو با آستان نیوز:

تربیت دینی جوانان امروز، دغدغه مشترک ادیان ابراهیمی است

تربیت دینی به معنای بارور کردن استعدادهای افراد برمبنای ارزش‌های معنوی و دینی است. ادیان الهی برای پرورش ابعاد گوناگون وجودی انسان‌ها، برنامه‌ها و دستورات ویژه‌ای دارند که بی‌شک عمل به آن‌ها نقش مهمی در تقویت ارزش‌های معنوی و سلامت اخلاقی افراد جامعه دارد.

1397/12/14 سه‌شنبه

در عصر جهانی شدن با گسترش ارتباطات بین‌المللی و افزایش هجمه‌های ضد دینی، هم‌اندیشی ادیان مختلف در زمینه روش‌های تربیت دینی و راه‌های مبارزه با جریان‌های ضد دینی ضروری به نظر می‌رسد. در همین راستا آستان قدس رضوی برگزاری همایشی بین‌المللی را با نام «تربیت دینی در ادیان ابراهیمی» در دستور کار قرار داده است. همزمان با ایام برگزاری این همایش با حجت‌الاسلام و المسلمین دکتر سید حسن وحدتی شبیری، رئیس دانشگاه علوم اسلامی رضوی در این زمینه به گفتگو نشستیم.

مفهوم تربیت دینی چیست و چه ویژگی‌های دارد؟
واژه تربیت از ریشه ربو می‌آید و در متون اسلامی مترادف با تزکیه است؛ تزکیه از زکات آمده و به معنای رشد، شکوفایی و بارور شدن استعدادهاست. در منابع اسلامی تربیت مقدم بر تعلیم دانسته شده و اهمیت بیشتری دارد. حضرت امیرالمومنین(ع) در نهج‌البلاغه یکی از رسالت‌های پیامبران را تربیت و تزکیه دانسته‌اند و می‌فرمایند: «خدا پیامبران را فرستاد برای اینکه استعدادها را شکوفا و تربیت و تزکیه کنند، گنجینه‌های عقل‌ها را به حرکت وادارند و استعدادهای بالقوه افراد را به فعلیت برسانند». اگر تربیت بر اساس ارزش‌های دینی و الهی صورت بگیرد به آن تربیت دینی می‌گویند. پس در یک جمله تربیت دینی به معنای بارور شدن استعدادها با تکیه بر ارزش‌های الهی و دینی است. در تربیت دینی و اسلامی مهمترین نکته ای که به نظرم خیلی اهمیت دارد این است که ببینیم نگاه پیامبر(ص) و اهل بیت(ع) که الگوی ما هستند به خدا، جهان و انسان چیست. آن‌ها خدا را فقط خالق انسان نمی‌دانستند بلکه او را منشا همه چیز از جمله عزت و ذلت می‌دانستند. آن‌ها دنیا را هدف نمی‌دیدند بلکه آن را پلی برای رسیدن به آخرت می‌دیدند. پیامبر(ص) فرمودند: «انسانها مثل دندانه‌های شانه هستند». یعنی همه با هم برابرند هیچ یک بر دیگری برتری ندارد. اگر در تربیت دینی این آموزه‌های گرانقدر را مد نظر قرار دهیم قطعا در رفتارها تاثیر زیادی خواهد داشت.

چه عوامل و نهادهایی  در تربیت دینی افراد جامعه تاثیرگذارند؟
عوامل مختلفی در تربیت دینی افراد نقش دارند؛ خانواده نخستین عامل و خشت اول اجتماع است که اگر درست گذاشته شود تربیت به صورت صحیح ادامه پیدا می‌کند و جامعه روی سعادت به خودش می‌بیند. پس از خانواده عوامل دیگری مثل مدرسه، گروه دوستان، مسجد و... نیز می‌تواند در تربیت دینی تاثیرگذار باشند.

در عصر جهانی شدن، با گسترش وسایل ارتباط جمعی و آسیب‌های زیادی که از طریق فضای مجازی متوجه کودکان و نوجوانان ماست، چطور می‌توان تربیت دینی را جامعه پیاده کرد؟
در عصر حاضر با گسترش و انفجار اطلاعات تمام دنیا تبدیل به یک دهکده شده است. این گسترش اطلاعات، یکی شمشیر دو لبه است که هم می‌تواند خوب و هم بد باشد؛ از جهت تسهیل ارتباطات این گسترش خوب است اما اگر در این زمینه نظارت نباشد درست نیست. مشکلی که امروز فضای مجازی برای تربیت فرزندان ما ایجاد کرده درد مشترک همه جوامع و ادیان است. ما در متون اسلامی داریم که همانطور که برای غذای خوردنی دقت می‌کنید  به غذای فکری هم باید دقت شود؛ یعنی کسی که می‌خواهد از این فضا استفاده کند باید ابتدا به صحت و سقم آن توجه کند. در آیه 17 سوره اسراء آمده: «لا تقف ما لیس لک به علم؛ اگر صحت و سقم راهی را نمیشناسی پا در آن راه نگذار». اگر ما فرزندانمان را طوری تربیت کنیم که توانایی شناخت سره از ناسره را داشته باشند و خداباوری در آن‌ها قوی باشد قطعا در فضای مجازی هم اشتباه نخواهند کرد و از راه درست منحرف نخواهند شد. قطعا همراهی و نظارت خانواده هم در این زمینه نقش مهمی دارد.

نقش نهادهای آموزشی را در زمینه تربیت دینی چطور ارزیابی می‌کنید؟ به نظر شما شیوه‌های سنتی تعلیم و تربیت ما مانند روش‌هایی که از دیرباز تا کنون در حوزه‌های علمیه ما برای پرورش طلاب رایج بوده در عصر امروز نیز می‌توانند کاربردی باشند؟
قطعا اگر ما بتوانیم مزایای شیوه‌های سنتی تعلیم و تربیت را که از دیرباز در حوزه‌های علمیه رایج بوده، با شیوه‌های خوب و نوینی که در دانشگاه‌ها هست کنار هم بگذاریم معجون خوب و ایده‌آلی به دست می‌آید که می‌تواند مطلوب و راهگشا باشد. ویژگی‌های خوبی در حوزه‌های علمیه برای تربیت دینی وجود دارد که می‌توانیم به دنیای امروز عرضه کنیم. چندی پیش دانشمندان مسیحی برای شرکت در پیش‌نشست همایش تربیت دینی در ادیان ابراهیمی به مشهد مقدس آمده بودند و از ما می‌خواستند روش‌های خودمان را به آن‌ها عرضه کنیم تا الگو بگیرند.
یکی از روش‌های خوب تربیتی در حوزه‌های علمیه ما، ارتباط عاطفی بین استاد و شاگرد است. به طور کلی تربیت بیشتر از طریق ارتباط عاطفی و مهر و دوستی تحقق پیدا می‌کند. اگر مربی با شخصی که تحت تربیتش هست نتواند رابطه عاطفی عمیق برقرار کند نمی‌تواند در تربیت او موثر باشد. وقتی ارتباط عاطفی عمیق بین مربی و تربیت شونده برقرار شد رفتارهای شخص مربی برای شخص تربیت شونده الگو می‌شود. در حوزه، شاگرد به استاد به چشم پدر و استاد به شاگرد به چشم فرزند می‌نگرد. نگاه پدر و فرزندی بین استاد و شاگرد، یک ضمانت اجرایی است که اولا ویژگی‌های خوب استاد به صورت خودکار به شاگرد منتقل شود و ثانیا در بحران‌ها موجب نجات شخص تحت تربیت می‌شود. در حوزه‌های علمیه استادان تلاش دارند قبل از اینکه معلم محصلین باشند، مربی آن‌ها باشند. بهترین روش تربیتی که در اسلام به آن توصیه شده این است که شخص مربی به دنبال شخص تحت تربیت خودش برود. امیرالمومنین(ع) می‌فرماید:«پیامبر(ص) پزشک دوره‌گرد بودند»؛ یعنی مثل پزشکی بودند که می‌گردد و بیمار را پیدا می‌کند و اقدام به معالجه وی می‌نماید. ما در دانشگاها به این شکل کمتر می‌بینیم، استاد معمولا درس می‌دهد و کاری به پرورش دانشجو ندارد.
یکی دیگر از مسائل مهم تربیتی در حوزه، احترام به جایگاه استاد است؛ یعنی در عین اینکه رابطه دوستی بین استاد و شاگرد حاکم است، شاگرد احترام و ابهت استاد را حفظ می‌کند. حفظ جایگاه استادی نجات دانشجو را از اینکه به ورطه هلاک بیفتد حفظ می‌کند.
یکی دیگر از شیوه‌های تربیتی حوزه، آموزش حریت رای و آزادی در انتخاب دیدگاه علمی است؛ یک ضرب المثل داریم که در روایات هم آمده: «انظر الی ما قال و لا تنظر الی من قال ، نگاه کن به آن‌چه گفته می‌شود، ننگر به شخصیتی که این سخن را می‌گوید». ممکن است شخصیت‌ها پوششی درست کنند که ابهت آنها مانع بشود که فرد بخواهد سخن گوینده را ارزیابی کند. در حوزه به طلاب می‌آموزند که شخصیت فرد را از گفته او جدا کنید. همچنین در حوزه، طلاب طوری تربیت می‌شوند که مردم‌دار و در دل مردم باشند. در قدیم حوزه‌های علمیه ما وسط بازار بودند چون با مردم زندگی کنند، دردهای ان‌ها را ببیند و درمانی برای آن‌ها بیابد.
حالت استغنا، تقوا و زهد پیشگی از دیگر آموزه‌های تربیتی طلاب در حوزه‌های علمیه بوده و هست؛ حضرت امام خمینی(ره) برای طلاب درس اخلاق داشتند. زعمای حوزه تلاش می‌کنند که نهال‌هایی که غرس میشود به ثمر برسد و مورد استفاده قرار گیرد و به جای برسد که مثمر ثمر باشد؛ یعنی تلاش می‌شود که محصل به جای خوبی در حوزه برسد و پس از طی مراحل آموزشی و تربیتی  وارد اجتماع شود.

درباره همایش بین‌الملی تربیت دینی در ادیان ابراهیمی که به همت آستان قدس رضوی در حال برگزاری است چه نظری دارید؟
من به هیات کاردینال‌های مسیحی که برای حضور در پیش نشست این همایش به مشهد آمده بودند گفتم: ما دستور قرآنی داریم که با شما گفتگو کنیم. یکی از سخنان مشترک ما یگانگی خداست. ولی سخن مشترک ما الان فراتر است و مساله تربیت دینی سخن مشترک ما و جهان مسیحیت هست. ما دردها و درمان‌هایمان یکی است. ما اگر به تعالیم دینی‌مان برگردیم؛ چه تعالیم اسلام، چه تعالیم حضرت مسیح و چه تعالیم دیگر ادیان الهی، سخن همه یکی است. جوهره ادیان ابراهیمی واحد است. امروز سخن مشترک ما این است که روش‌های دینی‌مان را بازنگری کرده و به اصالت‌هایمان برگردیم. باید ببینیم پیشوایان ما چطور رفتار می‌کردند؛ مثل عیسی مسیح(ع) با حواریون خود چگونه رفتار می‌کردند و چطور آن‌ها را تربیت می‌نمودند. یا پیامبر(ص) و اهل بیت(ع) چطوررفتار می‌کردند و از آن‌ها الگو بگیریم. مثلا پیامبر(ص) مشک آب را از پیرزنی می‌گیرند و بر دوش خود حمل می‌کنند. وقتی اصحاب می‌آیند مشک را از ایشان بگیرند، آن حضرت می‌گویند: میخواهم خودم بار امتم را به دوش بکشم. این‌ها روش‌های تربیتی است که پیشوایان ما آموزش داده‌اند و  سخن مشترک ادیان است.  همایش تربیت دینی خیلی می‌تواند در این زمینه موثر باشد که و دیگر ادیان از روش‌های هم استفاده کنیم. من خوشحالم که علمای مسیحی آمده بودند که از شیوه‌های ما بهره برداری کنند، به دقت به سخنان ما گوش می‌دادند و یادداشت برداری می‌کردند. این گفتگوها نباید خاتمه پیدا کند. آستان قدس رضوی به عنوان متولی مضجع شریف حضرت رضا(ع) که خود این حضرت پیشتاز گفتگوی ادیان بودند باید همچنان فعال و پویا در این عرصه به کار خود ادامه دهد.


گفت و گو: زهرا دلپذیر
 
امتیاز دهی
 
 

نظر شما
نام
پست الكترونيک
وب سایت
نظر
نسخه قابل چاپ
مطالب مرتبط
پربازدیدترین ها آخرین مطالب
.گزارش روز
.گفت و گوی روز
.
فرهنگی
.

.All right reserved by Astan Quds Razavi

تمام حقوق این وبگاه متعلق به آستان قدس رضوی است.