.

غلامرضا خواجه سروری:

موزه ملک باید پایگاه آموزشی و فرهنگی آستان قدس رضوی در تهران باشد

حاج حسین ملک سال 1316 با هدف ارتقای علم و دانش و همچنین نشر معارف دینی، کتابخانه‌ای را که سال‌ها برای آن زحمت کشیده بود، وقف آستان شمس‌الشموس کرد و بعدها موزه‌ای از گنجینه‌های نفیس را برای بهره‌برداری دانش‌پژوهان به آن افزود.

1398/1/27 سه‌شنبه

کتابخانه و موزه ملی ملک تا سال ۱۳۷۵ در خانه ملک برپا بود. اما حاج حسین ملک از آغاز کار گسترش آن را از نظر دور نداشت و بنای ساختمانی بزرگ‌تر را پیش‌بینی کرد. بنابراین در۲۹ تیرماه ۱۳۲۳ قطعه زمین بزرگی را در باغ ملی تهران‌(محل کنونی مؤسسه) برای ساختمان جدید کتابخانه و موزه وقف کرد. احداث ساختمان جدید در زمان حیات حاج حسین ملک ممکن نشد. تا اینکه آستان قدس رضوی طراحی و بنای ساختمان جدید را در سال ۱۳۶۴ آغاز کرد و در ۱۳۷۵ به پایان برد.
برای آشنایی بیشتر با این مجموعه گفت‌وگوی مفصلی با غلامرضا خواجه‌سروی مدیر عامل کتابخانه و موزه ملی ملک انجام داده‌ایم که در ادامه می خوانید.

ویژگی‌های کتابخانه و موزه  ملی ملک چیست؟
کتابخانه و موزه ملی ملک مجموعه وقفی است که واقف آن حاج حسین آقا ملک است. کتابخانه و موزه ملک یکی از موزه‌های خصوصی کشور محسوب می‌شود که حتی موارد وقف، از سوی واقف مشخص و تولیت آن به آستان قدس رضوی سپرده  شده است.  موزه ملک در ایران در زمره موزه‌های درجه یک وقفی کشور محسوب می‌شود که فواید آن برای جامعه کاملاً ملموس است.

وقف‌نامه این مجموعه مربوط به چه سالی است؟
وقف‌نامه مربوط به سال ۱۳۱۶ است، البته وقف‌نامه هم بسیار فقهی-حقوقی و دقیق نگاشته شده است ضمن اینکه مکتوب کردن آن یکی از شاهکارهای دوران خود محسوب می‌شود. واقف کتابخانه و موزه ملک در وقف‌نامه به 2  انگیزه از وقف اشاره می‌کند که بهداشت و ترقی معارف ایرانیان و آگاهی‌بخشی و تولید علم این اهداف است و بر اساس تشخیص خود این کار را انجام داده است. واقف در حوزه خطی و چاپی کتاب‌هایی را خریداری کرده و سپس آن‌ها را مطالعه کرده و در کتابخانه قرار ‌داده و در نهایت هم این کتابخانه را وقف کرده است. این کتاب‌ها از کتاب‌های بسیار نفیس کشور محسوب می‌شوند.

چه آثاری در این موزه نگهداری می‌شود؟
۱۹ هزار نسخه کتاب خطی در اینجاست‌ که بعضی از آن‌ها منحصر به فرد است. از قرآن‌های قدیمی تا دوران معاصر هم در اینجا نگهداری می‌شود. کتب چاپ سنگی نیز موجود است. در بخش سکه هم سکه‌هایی متعلق به تمام ادوار اسلامی نگهداری می‌شود. در بخش تمبرها هم از تمبر داخلی تا خارجی وجود دارد که بسیاری از این تمبرها از اولین‌ها در کشورهای مختلف است. در بخش کتاب‌های خطی و سالن علوم اسلامی و بسیاری از دیوارنوشته‌ها مربوط به علوم مکتوب این کتابخانه است. ضمن اینکه تلاش خود را کرده‌ایم تا در موزه و کتابخانه ملک تمامی سلایق را پوشش داده و این مجموعه مربوط به علم و دوران خاصی نباشد.

ظاهرا بازدیدکنندگان می‌توانند در این مکان برای خود تمبر چاپ کنند. در این باره توضیح بدهید.
امکانات خوب دیجیتالی برای بازدیدکنندگان به منظور چاپ تمبر فراهم شده است، حتی آن‌ها می‌توانند با استفاده از روش‌های نوین صوتی و تصویری، بازدیدهای آنلاین و عکس در قاب‌های خاص در موزه را هم داشته باشند. ضمن اینکه بازدید از این موزه به مراتب از بسیاری موزه‌های دولتی راحت‌تر است و به همین دلیل تلاش داریم تا مخاطبان و  بازدیدکنندگان حداکثر بهره را از این مجموعه وقفی داشته باشند.

اقدامات مجموعه ملک را در خصوص سیاست‌های حمایتی آستان قدس رضوی از محرومان جامعه شرح دهید.
کتابخانه و موزه ملی ملک هم‌راستا با سیاست‌های جدید آستان قدس رضوی در جهت محرومیت‌زدایی و ارتباط با بخش‌های ضعیف جامعه، اقداماتی انجام داده است. به طوری که تا کنون ۳۰ تور ویژه بازدید از کارگاه‌های آموزشی برای کودکان بی‌بضاعت، کودکان کار و کودکان مهاجر افغانستانی برگزار شده و 3 نمایشگاه ویژه دستاوردهای آموزشی همین دسته از کودکان برپا شده است. برگزاری کارگاه‌های آموزشی برای نوجوانان اوتیسمی در گستره توسعه فرهنگ و هنر ایرانی اسلامی و همچنین ویژه برنامه‌‌هایی برای بیماران آلزایمری بخشی دیگر از این فعالیت‌ها است. در بحث موزه‌درمانی و کتاب‌درمانی نیز برنامه‌هایی اجرا شده و حتی بسته‌های آموزشی و نمایشگاهی برای مناطق مرزی و محروم که عمدتاً مناطق مرزی است ارسال شده و بسته‌های آموزشی با بسته‌های ویژه آن به برخی روستاهای استان سیستان و بلوچستان، کردستان و آذربایجان که مناطق محروم محسوب می‌شوند فرستاده شده است. برای کودکان و نوجوانان روشن‌دل مناطق محروم هم بسته‌های ویژه آموزشی ارسال کرده‌ایم. همچنین برای کودکان محروم حاشیه تهران بسته‌های تحصیلی فرستاده‌ایم و هنوز آمادگی خدمات بیشتر به این گروه‌ها و حتی حضور آنان در کتابخانه و موزه را داریم. چون این موزه وقفی بوده و کتابخانه آن وقف عام است خدمات ویژه‌‌ای به مستضعفان ارائه کرده و خواهیم کرد. برای حضور کودکان در کتابخانه هم ریالی دریافت نمی‌کنیم. در دوران مدیریت جدید در آستان قدس رضوی استفاده از همه خدمات زیرمجموعه این آستان برای فقرا، ضعفا و مستضعفان در دستور کار قرار دارد و باید به افراد مستضعف و ناتوان جامعه خدمات داده شود.

برای شناساندن بیشتر کتابخانه و موزه ملی ملک چه کرده‌اید؟
تمام برنامه‌های خود را به منظور افزایش ارتباطات برای شناسایی بیشتر این مکان قرار داده‌ایم. ضمن اینکه باید برای افزایش ارتباطات مردم با کتابخانه و موزه تلاش‌های گسترده‌تری صورت بگیرد. باید به 15 میلیون مردم تهران این کتابخانه و موزه را بشناسانیم و به همین دلیل بخشی را تحت عنوان بازاریابی موزه در آینده نزدیک راه‌اندازی کرده و بنا داریم این موزه و کتابخانه را به علاقه‌مندان و مشتاقان معرفی کنیم. ضمن اینکه باید با استفاده از ظرفیت رسانه‌ها، فضای مجازی و صدا و سیما برای شناسایی این مجموعه اقداماتی انجام دهیم که با ارتباطات مختلف و دعوت از اهالی رسانه تلاش‌هایی داشته‌ایم. اگر این مجموعه در تهران به خوبی شناسایی شود می‌توانیم آن را به دیگر استان‌ها و شهرها و حتی خارج از کشور تسری دهیم.

هزینه کتابخانه و موزه ملک از کجا تامین می‌شود؟
2 طبقه موزه و 3 طبقه کتابخانه به نام ملک وجود دارد و این رقم حداقل هزینه‌هایمان است. به هیچ‌وجه بودجه دولتی برای خانه و موزه ملک دریافت نمی‌کنیم. این در حالی است که واقف، ۲ بیمارستان نیز در چناران و تربت‌جام دارد که از درآمدهای آن برای ارتقاء معارف هزینه می‌شود و برای کتابخانه و موزه ملک هم از آنجا بودجه می‌گیریم. همچنین از طریق عواید املاک و زمین‌های کشاورزی و اجارات زمین‌ها و اماکن مسکونی و گاوداری و دامداری مربوط به واقف هم کمک‌هایی به موزه می شود.

خدماتی که کتابخانه و موزه ملک به دانش‌آموزان می‌دهد، چگونه است؟
دانش‌آموزانی که به کتابخانه و موزه ملک می‌آیند در سالن هنر و زندگی که مخصوص کودکان است، قصه‌های خاصی می‌شنوند و بازی‌های خاصی یاد می‌گیرند. ضمن اینکه تلاش داریم با خاطره‌گویی و قصه‌گویی، آن‌ها را با فرهنگ اسلامی و ایرانی و عظمت حضرت رضا(ع) آشنا کنیم. چرا که این موزه و کتابخانه در پرتو وجود مبارک امام رضا‌(ع) زنده است.

دیدگاه بازدیدکنندگان خارجی نسبت به مجموعه ملک چگونه است؟
مجموعه ملک علاقه‌مندان ویژه‌ای برای بازدید نسخ خطی و کتاب‌ از کشورهای خارجی دارد و اتفاقا در خارج از کشور شناخته شده‌تر است. جالب‌تر آن که همگی آن‌ها اطلاع دارند این موزه و کتابخانه متعلق به آستان قدس رضوی است و برایشان جذابیت خاصی دارد. در دوران مدیریتم در موزه و کتابخانه ملک که برخی از توریست‌ها به کتابخانه و موزه آمده‌اند با آن‌ها گفت‌وگو کردم و حتی ایرادی از بخش‌ها نگرفته‌اند و حضور در این موزه و کتابخانه را از افتخارات خود اعلام کرده‌اند.

در مورد کلاس‌ها و کارگاه‌های آموزشی موزه ملک توضیح دهید.
نگاه‌مان به موزه ملک یک مکان ساکت و دنج که بازدید‌کنندگان آنجا بیایند نیست و با توجه به نظر واقف مبنی بر ترقی معارف ما هم بنای تولید در بخش‌های مختلف را داریم. به همین دلیل بخش آموزش و پژوهش در این موزه و کتابخانه وجود دارد و کار اصلی‌اش آن است که با استفاده از داشته‌های این موزه و کتابخانه به مردم، بازدیدکنندگان و علاقه‌مندان آموزش‌های لازم داده شود. خواندن آثار خطی یا انواع قرآن‌های تاریخی در قرون مختلف و شیوه نگارش آن‌ها و بیان نحوه ساخت این مرقعات و نسخ خطی و مجموعه‌های معارفی بخشی از آموزش ارائه شده است. در بخش آموزش به طور متوسط ۳ تا ۴ روز در هفته برنامه‌های ویژه برقرار است که مشتاقان خاصی دارد. برخی از افراد خارجی هم در این کلاس‌ها شرکت می‌کنند. برای حضور در کلاس‌ها ابتدا باید از طریق ثبت‌نام در سایت و پرداخت هزینه‌ها، مقدمات را فراهم کرد. در این کلاس‌ها اساتید مطرح کشور حضور دارند. آموزش بسیاری از کتاب‌های فقهی و شرعی با توجه به تأکیدات تولیت آستان قدس رضوی برای استفاده مردم و اطلاع از قوانین بازار و احکام اقتصاد اسلامی و کتاب احکام تجارت یا کتاب مکاسب یا لمعه با توجه به اینکه در ذهن واقف، ترقی معارف وجود داشته با اختصاص کرسی آموزشی لازم در دستور کار بوده و هست.

آیا از پایان‌نامه‌های دانشجویی با موضوع موزه ملک نیز حمایت‌هایی داشته‌اید؟
یکی از موضوعات در دستور کار این مجموعه، موضوع پژوهش و آموزش و حمایت از کتاب‌ها و پایان‌نامه‌های دانشجویی با موضوع کتابخانه و موزه ملک است. تا کنون ۱۶۰ کارگاه آموزشی و پژوهشی، نشست و جشنواره‌ با موضوع کتابخانه و موزه ملک برگزار کرده‌ایم و از پایان‌نامه‌ها و مقالات این حوزه حمایت‌های لازم را داشته‌ ایم. سال گذشته ۲۵۴ هزار و 164 مورد خدمات پژوهشی به درخواست‌کنندگان  شامل استفاده از کتب خطی و کپی داشته‌ایم. همچنین از 7 عنوان پایان‌نامه دانشجویی با موضوع آثار و کتب کتابخانه و موزه ملک، تاکنون 4 عنوان کتاب و ۶ عنوان مقاله پژوهشی منتشر شده است. نگاه در کتابخانه و موزه ملک از ابتدا این نبوده که فقط منتظر دیگران و بازدیدکنندگان باشیم. لذا بنا داریم طبق وقف‌نامه مولد بوده و بتوانیم کاری کنیم که دانشگاهیان و دانشجویان از کتابخانه و موزه ملک استفاده کنند تا به این موضوع ایمان بیاورند که ایران همواره در زمره دارندگان علوم برتر دنیا بوده و علم، آموزش و فناوری در آن حرف اول را می‌زند.

چشم‌انداز کتابخانه و موزه ملی ملک چیست؟
ما باید بتوانیم این موزه و کتابخانه را به اهالی تهران، کشور، منطقه و جهان بشناسانیم. چرا که مردم ایران اگر از کیفیت، قدمت و گنجینه کتابخانه و موزه ملک مطلع شوند، از رتبه این موزه شناخت لازم را پیدا خواهند کرد. ماهیت کتابخانه و موزه ملی ملک پژوهشی، علمی و آموزشی است که با توجه به امکانات فعلی و توانایی ارائه خدمات به دانشمندان و علاقه‌مندان به علوم، باید داشته‌ها و یافته‌های این موزه و کتابخانه به صورت برخط به دیگران منتقل شود. همچنین تلاش داریم دسترسی از طرق مختلف به این موزه و کتابخانه سهل‌‌تر شود. چیزی که مد نظر تولیت آستان مقدس رضوی بوده و بر همین اساس برنامه‌ریزی‌های لازم صورت گرفته است و ما هم به دنبال آن هستیم، این است که این کتابخانه و موزه به پایگاه علمی، فرهنگی و آموزشی آستان قدس رضوی در پایتخت تبدیل شود. این در حالی است که آستان قدس رضوی در تهران، مجموعه‌های مختلف اقتصادی و فرهنگی دارد اما این کتابخانه و موزه باید جایگاه ویژه‌ای در کشور داشته باشد. این ظرفیت وجود دارد تا معارف رضوی در شهر تهران که پایتخت جمهوری اسلامی ایران است تقویت شده و آن را نشر دهیم که قطعا برای عموم مردم مفید خواهد بود.
 
امتیاز دهی
 
 

نظر شما
نام
پست الكترونيک
وب سایت
نظر
نسخه قابل چاپ
مطالب مرتبط
پربازدیدترین ها آخرین مطالب
.گزارش روز
.
فرهنگی
.

.All right reserved by Astan Quds Razavi

تمام حقوق این وبگاه متعلق به آستان قدس رضوی است.