.

در گفت‌وگو با علیرضا فراستی خوش‌نویس برجسته خراسانی مطرح شد؛

«موزه‌» نگهبان مفاهیم و ارزش‌های تمدنی است

تالار خوش‌نویسی و نگارگری کتابخانه و موزه ملی ملک بزرگترین موقوفه فرهنگی آستان قدس رضوی در تهران مملو از آثاری است که از ادوار مختلف تاریخی به یادگار مانده است.

1398/1/29 پنجشنبه

این آثار بی‌بدیل هنری به پشتوانه سنت حسنه وقف و تلاش نیک‌اندیشانی همچون حاج حسین آقا ملک بزرگترین واقف معاصر ایران گردآوری شده و در این گنجینه ارزشمند در پرتوی بارگاه ملکوتی امام هشتم(ع) در پایتخت نگهداری می‌شود.
علیرضا فراستی خوش‌نویس برجسته خراسانی حدود هفت سال است به عنوان کارشناس راهنمای تالار خوش‌نویسی در مؤسسه کتابخانه و موزه ملی ملک فعالیت می‌کند.
او که از سال 1375 به‌طور رسمی در مجموعه آستان قدس رضوی خدمت می‌کند، پیش از کوچ به تهران به دلایل شخصی، سال‌ها به عنوان کارشناس نسخه‌های خطی در کتابخانه مرکزی حرم مطهر رضوی فعالیت کرده است. استاد فراستی متولد 1350 فردوس، تحصیل کرده رشته ادبیات فارسی و از مدرسان سابق انجمن خوش‌نویسان ایران است.
این هنرمند به تازگی نسخه‌ فاخری از مناجات‌نامه منظوم و منسوب به حضرت امیرالمؤمنین علی(ع) را کتابت و به کتابخانه و موزه ملی ملک اهدا کرده است. به بهانه این فعالیت فرهنگی- هنری با او به گفت‌وگو نشستیم.

خوش‌نویسی؛ هنری بالنده و با سبقه دینی
بیان تاریخچه هنر کتابت و معرفی آثار به نمایش گذاشته شده در تالار خوش‌نویسی موزه ملی ملک نخستین موزه وقفی- خصوصی برای علاقه‌مندان و پژوهش‌گران این مرقعات و نسخه‌های نفیس خطی، از جمله فعالیت‌های کاری علیرضا فراستی است. این هنرمند ابراز می‌کند: «خوش‌نویسی، هنری قدسی و از هنرهای زیبای بصری در جهان اسلام به شمار می‌آید. این هنر از آنجایی که در بطن مردم جاری است همیشه محبوب مردم به ‌ویژه خواص بوده است. خوش‌نویسی از یک طرف با حروف و کلمات مرتبط است و از طرف دیگر با معنا و مفاهیم پیوند ناگسستنی دارد و به نوعی با حقیقت گره خورده است. از این‌رو، خط را ابزار بیان حقایق می‌دانند.
وقتی هنر خوش‌نویسی با بیان حقایق ارتباط پیدا می‌کند، زیبا نوشتن آن هم موجب شرف و فضیلت می‌شود». فراستی معتقد است خط خوب حاصل اراده کاتب است که در آن صورت خیالی از مرتبه عقل به مرتبه حس در می‌آید، به دست منتقل می‌شود و تنزل پیدا می‌کند و خو‌ش‌نویس باید از اعتدال مزاج برخوردار باشد و به نوعی بدون وضو دست به قلم نبرد. چرا که این حالات در این هنر اهمیت خاصی دارد. همچنین خوش‌نویسی با دین گره خورده است و سبقه دینی دارد.
چنانکه سید بن طاووس از علمای شیعه سده هفتم هجری قمری به فرزندش سفارش می‌کند تا خط خوب نگاشتن را در دستور کارش قرار دهد، زیرا وسیله‌ای برای تقرب به سوی خدا است. او ادامه می‌دهد: «خوش‌نویسی، هنری بالنده است که علاوه بر اینکه می‌تواند هنرمند را از نظر روحی ارضا کند، می‌تواند در حوزه اقتصادی نیز به خوش‌نویسان کمک کند. خوشبختانه امروزه حراجی‌های هنری ساماندهی بهتری نسبت به گذشته دارند».

کتابت اثری ستودنی
مناجات‌نامه منظوم و منسوب به حضرت امیرالمؤمنین علی(ع) از جمله قالب‌های خوش‌نویسی است که به طور عموم به صورت سطری و دفتری نوشته شده است و آن را بیشتر خوش‌نویسان ممتاز در دوره‌های مختلف تاریخی؛ از دوره تیموریان تا به امروز کتابت کرده‌اند. استاد فراستی با اشاره به سال‌ها تورق نسخه‌های خطی کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی می‌گوید: «دو نسخه نفیس از این مناجات‌نامه در کتابخانه حرم مطهر امام هشتم(ع) نگهداری می‌شود. اولین اثر، نسخه خطی معروف "میرعلی هروی" است که به همت مؤسسه آفرینش‌های هنری آستان قدس رضوی چاپ نفیس شد. دومین نسخه نیز به خط محمد حسین شیرازی(کاتب‌السلطان) کاتب چیره‌دست دوره قاجار کتابت شده است. با توجه به اینکه آثار نفیس بسیاری توسط حاج حسین آقا ملک بنیان‌گذار و واقف کتابخانه و موزه ملی ملک در این موقوفه به یادگار مانده است، نسخه نفیسی نیز از مناجات‌نامه منسوب به حضرت علی(ع) به خط سلطان محمد خندان از دوره تیموری در کتابخانه ملی ملک نگهداری می‌شود. این نسخه رنگی‌نویس و از این نظر بسیار منحصربه‌فرد است».
او با تأکید بر ارادت و شور و شفق خالصانه خوش‌نویسان اعصار مختلف به ساحت مقدس ائمه معصومین(ع) می‌افزاید: «بیشتر آنان با نوشتن سخنان این بزرگان، هنر خوش‌نویسی خود را متعالی‌تر و بافضیلت‌تر کردند. من نیز به عنوان یک قطره از دریای خروشان این هنر ماندگار، افتخار آن را داشتم تا با ارادت خالصانه به حضرت رضا(ع) چندین بار این نسخه شریف را کتابت کنم» این هنرمند تا جایی که به خاطر دارد اولین بار 15 سال پیش، این مناجات منظوم را کتابت کرده که در حال حاضر از آن در مخزن کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی نگهداری می‌شود. استاد فراستی درباره نسخه جدید این اثر که به تازگی آن را نگاشته و به مؤسسه کتابخانه و موزه ملی ملک اهدا کرده است، بیان می‌کند: «این اثر را به خط نستعلیق بر روی کاغذهای دست‌ساز آهار مهره طی مدت حدود دو ماه در اوقات فراغتم نوشتم‌ که به جلد تیماج بسیار زیبایی نیز مجلد شده است».
او ادامه می‌دهد: «وقتی شوق و شعف افرادی را که کتاب و نسخه‌های خطی خود را به این موقوفه آستان حضرت رضا(ع) اهدا می‌کنند دیدم، به وجد آمدم و تصمیم گرفتم نسخه‌های کتابت شده خود را به این مؤسسه و کتابخانه حرم مطهر رضوی تقدیم کنم». مناجات‌نامه منظوم و منسوب به حضرت علی(ع)، وجهه دینی خاصی داشته و این هنرمند، علاقه بسیاری به متن ستودنی آن دارد.

گنجینه‌ای از آثار منحصربه‌فرد خطی
کتابخانه ملی ملک، یکی از شش کتابخانه بزرگ کشور در حوزه نسخه‌های خطی به شمار می‌آید که به محققان بسیاری در گوشه و کنار جهان خدمات‌رسانی می‌کند. استاد فراستی در این‌باره می‌گوید: «به نظر من و بیشتر کارشناسان و استادان، کتابخانه و موزه ملی ملک به‌واسطه آثاری که در آن وجود دارد، یکی از کتابخانه‌های معتبر در سطح ایران و حتی جهان است. نسخه‌های موجود در گنجینه خطی این کتابخانه بسیار نفیس و دربردارنده علوم مختلف همچون غریبه، ریاضیات، طب، فقه و اصول و متعلق به ادوار گوناگون تاریخی است. در واقع از آنجایی‌ که حاج حسین آقا ملک در این حوزه صاحب‌نظر بوده و از نظرات کارشناسانه افرادی مانند احمد سهیلی خوانساری نسخه‌شناس معروف برای انتخاب این نسخه‌ها استفاده کرده، نسخه‌های برجسته و منحصربه‌فردی را خریداری کرده است». گوشه‌ای از این مجموعه خطی نفیس در تالارهای گوناگون موزه ملی ملک مانند «علوم در ایران اسلامی» در معرض دید عموم قرار دارد. همچنین آثاری متعلق به قرن سوم تا چهاردهم هجری قمری در تالار خوش‌نویسی این موزه به نمایش در آمده که بیشتر آن‌ها توسط بانو عزت‌ملک ‌ملک دختر بزرگ حاج حسین آقا به موزه اهدا شده است. البته تالاری اختصاصی نیز به نام این بانوی خیراندیش در موزه وجود دارد. او می‌افزاید: «عشق و ارادت خاندان ساوجی معروف به خاندان میرحیدر به حضرت رضا(ع) موجب شد، مجموعه‌ای در قالب نسخه‌های خطی و مرقعات نفیس توسط این خاندان به موزه ملی ملک اهدا شود. این آثار در ویترین میانی تالار خوش‌نویسی و نگارگری این موزه در معرض دید علاقه‌مندان گذاشته شده است».

لزوم ایجاد موزه‌های پویا
استاد فراستی، موزه‌ها را نگهبان مفاهیم و ارزش‌های تمدنی می‌داند و بیان می‌کند: «موزه‌ها، تمامی هنرها و علوم و فنون زمان خود را در برمی‌گیرند. ما در دنیایی زندگی می‌کنیم که ارتباطات نقش ساختاری دارد و موزه‌ها بهترین مکان برای شکل‌گیری گفت‌وگو و گفتمان است. از طرف دیگر، موزه‌ها نمایان‌گر فرهنگ و تمدن جوامع بشری هستند، از این‌رو بحث گردشگری بسیار اهمیت یافته و از نظر سیاسی و اقتصادی نیز برای دولت‌ها و حکومت‌ها مهم است. بنابراین باید موزه‌هایی پویا، بالنده و زنده در کشور ایجاد شود تا این مفاهیم به مخاطبان انتقال یابد. در این راستا بحث پژوهش و آموزش در موزه‌ها نیز اهمیت خاصی پیدا می‌کند.
کتابخانه و موزه ملی ملک از این حیث جزء موزه‌های برتر ایران است و با برگزاری برنامه‌هایی مانند نشست‌های تخصصی، نمایشگاه‌های ادواری و کارگاه‌های آموزشی با محوریت آثار موزه توانسته به عنوان یکی از موزه‌های پویا و زنده در کشور مطرح شود». همچنین او با اشاره به تأکیدی که در دین مبین اسلام به مسئله وقف شده است، ادامه می‌دهد: «وقف برخاسته از بطن ما ایرانیان است و برای اشاعه هر چه بیشتر آن باید قدم‌های بزرگتری برداشت. نمایش آثار اهدایی واقفان در موزه‌ها نقش اثرگذاری در ایجاد شور و اشتیاق و انگیزه در افراد برای شرکت در سنت نیکوی وقف دارد».

تهیه و تنظیم: آرزو مستأجر حقیقی
 
امتیاز دهی
 
 

نظر شما
نام
پست الكترونيک
وب سایت
نظر
نسخه قابل چاپ
مطالب مرتبط
پربازدیدترین ها آخرین مطالب
.گزارش روز
.
فرهنگی
.

.All right reserved by Astan Quds Razavi

تمام حقوق این وبگاه متعلق به آستان قدس رضوی است.