.

در گفت‌و‌گو با یکی از پدیدآورندگان کتاب فاخر «دایره المعارف آستان قدس رضوی» مطرح شد؛

«دایره‌المعارف آستان قدس رضوی»، مجموعه‌ای برای شناخت دقیق حرم رضوی

«آستان قدس رضوی» عنوان رسمی مجموعه‌ای است که حرم مطهر رضوی‏‏‏‏‏‏‎‎‎‎‎‎‎، موقوفات و متعلقات آن را سرپرستی و مدیریت می‌کند و در جهت احیاء درست موقوفات گام برمی‌دارد.

1398/2/26 پنجشنبه

این مجموعه که به عنوان یکی از کهن‌ترین و مهم‌ترین تشکیلات وقفی ایران اسلامی شناخته می‌شود، در قالب چندین معاونت، سازمان، مؤسسه و شرکت مطابق اهداف و چشم‌اندازهای کلان خود، فعالیت‌های مختلف دینی، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی دارد.
کتاب «دایره‌المعارف آستان قدس رضوی» یکی از آثار منتشر شده بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی است که خواننده را با بخش‌های مختلف این مجموعه عظیم آشنا می‌کند.
برای آشنایی هر چه بیشتر با محتوای این اثر، با بهزاد نعمتی یکی از پدیدآورندگان آن هم کلام شدیم.

بر اساس مطالعاتی صورت گرفته اصطلاح «آستان قدس رضوی» از چه دوره‌ای به کار برده شد و رواج یافت؟
اصطلاح «آستان قدس رضوی» از اوایل دوره صفویه رایج شده و برای اماکن متبرکه و تشکیلاتش به کار برده شد؛ اما رواج بیشتر این نام در دوره‏‌های متأخر بوده است. تا پیش از آن، واژه‌‏های «روضه مقدسه رضویه»، «آستان روضه منوره» و «آستان مقدس» رایج شده بود. آستان قدس تشکیلات کهنی دارد که ساختار، مناصب، مراسم و آیین‌‏های آن از ارزش‏‌های تاریخی و فرهنگی فراوانی برخوردار است. تشکیلاتی که گام‌های اولیه ایجاد آن پس از شهادت حضرت رضا(ع) در حدود 1200 سال پیش در ولایت کهن طوس برداشته شد و با رویکرد و توجه فراوان شیعیان به آن، در طی 500 سال بعد چنان گسترش یافت که باعث تشکیل شهر مشهد رضوی شد و آن را به مرکز خراسان بدل کرد.


این مجموعه عظیم از چه زمانی صاحب دستگاه اداری شده است؟
این مجموعه دست‌کم از پانصد سال پیش تاکنون، صاحب دستگاه اداری بوده است و از این حیث، کهن‌ترین و شاید یگانه شاهد زنده تاریخ دیوانی و اداری است. استمرار تاریخی در نظم و ترتیب اداری حرم مطهر و موقوفاتش، آن را به یکی از برجسته‌ترین و اصیل‌ترین‌ نمونه‌ها در تاریخ تمدن جهان اسلام بدل کرده است. بناهای مختلف حرم مطهر با کاربری‌های گوناگون و سبک‌های مختلف، منعکس کننده تحول دوره‌های معماری اسلامی است و به عنوان یک «مجموعه آرامگاهی اسلامی» عمق شیفتگی و ارادت مخلصانه شیعیان حضرتش، در خلق و نثار جلوه‌های بدیع هنری اسلامی شیعی به پای امامشان را بیان می‌کند و بی‌شک یکی از برترین‌ مجموعه‌ها در معماری اسلامی است. این شیفتگی و ارادت تنها به این محدود نشده و مجموعه‌ای از موقوفات اعم از اموال غیرمنقول و املاک و نیز اشیا و کتب نفیس و ارزشمند نیز در بیش از هزار سال مستمر، به این آستان وقف شده و آن را یکی از غنی‌ترین مجموعه‌های فرهنگی تبدیل کرده است. موزه‌ها و کتابخانه‌های آستان قدس جایگاه ویژه‌ای در عرصه فرهنگ اسلامی دارد.


آستان قدس رضوی پس از گذشت 40 سال از پیروزی انقلاب اسلامی شاهد چه تغییراتی بوده است؟
گسترش خیره‌کننده پهنه حرم مطهر و عرصه فعالیت‌ها و خدمات آستان قدس رضوی در چهل سال گذشته، که در اثر استقرار حکومت اسلامی، افزایش رویکرد عمومی به بقاع متبرکه و در صدر آن حرم مطهر رضوی و استقلال مدیریتی آستان قدس رضوی به دست آمد، آستان قدس رضوی را بیش از پیش در عرصه فرهنگی و اجتماعی فعال و مؤثر کرد، تا جایی که امام خمینی(ره) آن را مرکز ایران نامیدند و رهبر معظم انقلاب اسلامی، نخستین سخنرانی هر سال خود با مردم را از آن جایگاه آغاز می‌کنند.

به‌ عنوان یکی از مولفان کتاب دایره‌المعارف آستان قدس رضوی، ضرورت‌های چاپ این اثر را توضیح دهید.
جایگاه رفیع دینی آستان قدس رضوی، غنای تاریخی و فرهنگی آن و اهمیت اجتماعی آن در عرصه ملی، منطقه‌ای و جهانی، باعث شد تا تدوین اثری جامع و علمی درباره مجموعه به گونه‌ای که همه ابعاد گوناگون آن را بشناساند، در دستور کار قرار گیرد. به این منظور، بنیاد پژوهش‌های اسلامی که بازوی توانای پژوهشی آستان قدس محسوب می‌شود، انجام این رسالت را به عهده گرفت و برای نیل به این هدف، با بالاترین سطح پژوهشی و کیفیت علمی، قالب دانشنامه‌ای یا دائرة‌المعارفی را که قالب جامع و مانع و مختصر و مفید در عرضه دانش است را برای عرضه این کتاب برگزید.

در خصوص تاریخچه تدوین این اثر توضیحاتی بفرمایید.
کار تدوین این دانشنامه از سال 1380 آغاز شد. در گام نخست 6 محور موضوعی شامل رجال و القاب، موضوعات و مشاغل، مکان‏‌ها، مکتوبات، نفایس موزه و سازمان‏‌ها برای سازمان بخشیدن به مداخل تعریف شد. در گام بعدی، مدخل‌گزینی و تنظیم ضوابط تدوین مقالات انجام گرفت و در طی یک فرایند پژوهشی طولانی، 5 هزار موضوع به عنوان فهرست اولیه مداخل از منابع مختلف استخراج شد. این موضوعات و مدخل‌ها با تحقیق تکمیلی، ساماندهی مجدد شد و سرانجام حدود 800 عنوان مدخل برای کل اثر به ترتیب الفبایی تنظیم و در قالب کتابچه مدخل‌نامه به پژوهشگران عرضه شد.

معرفی مجموعه آستان قدس رضوی در این اثر به چه صورت انجام گرفته است؟
مقالات به شیوه الفبایی تنظیم و تدوین شده و به این ترتیب، هر موضوعی که به آستان قدس رضوی ارتباط داشته باشد، در این کتاب معرفی شده ‏است. این معرفی نه تنها یک توصیف ساده بلکه شرح زمینه تاریخی موضوع و پیشینه آن از ابتدای شکل‌گیری حرم مطهر رضوی تاکنون است و تماماً با روش کاملاً علمی و دور از قالب‏‌های تبلیغی، صرفاً بر اساس اسناد و مدارک معتبر تاریخی و معاصر و یا مشاهده و مصاحبه‏های روش‏مند انجام گرفته است. این کتاب از جهات گوناگون ساختاری، محتوایی، ظاهری و روند تولید و تدوین ویژگی‏های منحصر به فردی دارد. مقالات پس از نگارش و ارزیابی و ویرایش علمی توسط صاحب‌نظران هر رشته، مطابق ضوابط کلی این دانشنامه یکسان‌سازی و ویرایش جامع شد و تصاویر و اسناد لازم نیز برای گویاتر کردن مقالات به آن ضمیمه شد.

در تالیف این اثر ارزشمند چه کسانی شما را همراهی کرده‌اند؟
این کار نشانگر نگاه بلند و عزم جدی آستان قدس در تولید یک اثر فاخر پژوهشی است. با توجه به تخصصی بودن مباحث این اثر، نگارش برخی مقالات به صاحب‏‌نظران سپرده شد که این خود باعث تعامل و نزدیکی بیشتر با این دسته محققان بود؛ در عین حال مقالات زیادی به پژوهشگران داخل بنیاد و آستان قدس واگذار شد که این خود در تقویت هویت علمی این مجموعه عظیم فرهنگی و ارتقای خودباوری و توان پژوهشی درون سازمانی نقشی بسیار مؤثر ایفا کرد.  به طور کلی می‏‌توان گفت که این کتاب محکم‌ترین سند اصالت، دیرینه‏گی و استمرار دستگاه پرشکوه آستان قدس رضوی بوده، ایمان و اعتقاد مردم این سرزمین به تجلی‏‌گاه ولایت و امامت را در طی دوازده قرن گذشته، به دقیق‏ترین شکل روایت می‏‌کند. همچنین این کتاب کلید ورود به موضوعات مختلف تحقیقی و نقشه راه پژوهشگران برای تدوین آثار گوناگون در موضوع آستان قدس و حرم مطهر رضوی است.

کتاب دایره‌المعارف آستان قدس رضوی دارای چه ویژگی‌های بارزی است؟
این کتاب اولین اثر با ساختار دایرة‏المعارفی موضوعی در خراسان محسوب می‏‌شود. جلد اول این اثر شامل حروف الف - س در سال 1393 منتشر شد و جلد دوم و پایانی آن شامل حروف ش –ی  به زودی در دسترس عموم قرار خواهد گرفت. جلد اول با طراحی و صفحه‏‌آرایی ویژه و چاپ چهار رنگ نفیس گلاسه، در 616 صفحه رحلی و دو نوع جلد اعلا عرضه شده و از این حیث، فاخرترین کتاب منتشر شده توسط بنیاد پژوهش‌های اسلامی است. جلد دوم نیز حدود 350 عنوان مقاله در حجم 700 صفحه را شامل می‌شود. مجموع دو جلد بالغ بر 800  مقاله علمی در حجم 1300 صفحه و 1000 عکس و سند است که تصویری روشن از مجموعه حرم مطهر و آستان قدس رضوی تا آستانه سال 1395 شمسی و پایان تولیت فقید آیت‌الله واعظ طبسی به دست می‌دهد.

گفت‌و‌گو از: اعظم صاحب علم
 
 
امتیاز دهی
 
 

نظر شما
نام
پست الكترونيک
وب سایت
نظر
نسخه قابل چاپ
مطالب مرتبط
پربازدیدترین ها آخرین مطالب
.گزارش روز
.گفت و گوی روز
.
فرهنگی
.

.All right reserved by Astan Quds Razavi

تمام حقوق این وبگاه متعلق به آستان قدس رضوی است.