.

موقوفات آستان قدس رضوی پس از انقلاب اسلامی

یکی از برکات انقلاب اسلامی احیاء و بازپس‌گیری موقوفات آستان قدس رضوی بوده است؛ موقوفاتی که به دلایل مختلفی حیف و میل و صرف خوش‌گذرانی‌ها و مهمانی‌های دربار پهلوی می‌شد.

1392/11/19 شنبه

این خاندان یکی از بزرگ‌ترین ضربه‌ای که بر پیکره این موقوفات وارد کردند، اجرای طرح موسوم به اصلاحات ارضی بود، به طوری که زمین‌های موقوفه را بدون توجه به مسائل شرعی و فقهی دین مبین اسلام تقسیم و تمام املاک آستان قدس رضوی و سازمان اوقاف کشور را با هدف نابودی موقوفات و نیز نابودی تولید و کشاورزی و وابستگی هر چه بیش‌تر کشور، به صورت قطعات کوچک واگذار می‌کردند.
این در حالی بود که طبق فقه پویای اسلامی، وقف قابل بخشش، فروش و انتقال قطعی نیست، و نمی‌توان آن را به رهن یا به ارث داد، بلکه فقط می‌توان آن را به اجاره داد.

متن مکاتبه تولیت آستان قدس رضوی با امام خمینی(ره) پیرامون موقوفات در اوایل انقلاب تولیت عظمای آستان قدس رضوی، نامه‌ای بدین شرح به محضر امام امّت می‌فرستند:

بسمه ‏تعالی‏ شأنه
محضر مبارک مرجع عالی‌قدر و رهبر کبیر انقلاب اسلامی، حضرت آیت‌اللّه‏ العظمی امام خمینی‌ مدظله العالی.
محترماً، با اهدای تحیات وافره و آرزوی سلامت و طول عمر برای آن امام بزرگوار.
بدین وسیله معروض می‏دارد، از آن‌جا که حفاظت و نگهداری از اموال و موقوفات آستان قدس رضوی و استفاده از آن در جهت رفع استضعاف مادی و معنوی و تعظیم شعائر دینی و مذهبی همواره مورد توجه و عنایت خاص آن حضرت بوده است که بارها بر آن تأکید فرموده‏اید، حقیر به حکم وظیفه‌ی اسلامی و انقلابی در جهت اجرای اوامر مطاع و دستورات مؤکد حضرتعالی پیوسته در این راه کوشا بوده، و در آستانه‌ی پایان نخستین دهه‌ی پر خیر و برکت انقلاب اسلامی علاوه بر تقدیم هدایای نقدی و جنسی به جبهه و رزمندگان عزیز و بازسازی هویزه و ساخت بنای دانشگاه علوم اسلامی رضوی، ساختمان کتابخانه عظیم مرکزی، و دیگر مراکز فرهنگی و پژوهشی، دارویی و درمانی و ابنیه با شکوه اسلامی همچون صحن قدس و صحن جمهوری اسلامی و نیز طرح در دست اجرای اطراف حرم مطهر که به یقین با آن‌چه در سالیان متمادی حکومت‌های جائر و ستمگر انجام گرفته قابل مقایسه نیست، نسبت به احیای اراضی مزروعی و کشاورزی، و عمران و آبادی رقبات موقوفه که در حقیقت نقش عمده‏ای در بالا بردن سطح تولید و پیشبرد شعار مقدس خودکفایی کشور اسلامیمان دارد، مساعی بی‌دریغ مبذول داشته‏ایم که امیدواریم مورد قبول خداوند منان و خشنودی و رضایت حضرت رضا(ع) قرار گیرد.
مع‏الوصف، عناصری ناآگاه سعی کرده‏اند خساراتی را بر بخش کشاورزی اعم از ابزار و محصولات این آستانه‌ی مقدسه تحمیل نمایند که به طور قطع در روند امور و پیشرفت کار زراعت و مآلاً کمک به اقتصاد مملکت اسلامی موانعی را ایجاد می‏کند.
البته شکی نیست که با اعتماد به الطاف خداوند متعال و عنایات خاصه‌ی حضرت ثامن‏الائمه علی بن موسی الرضا(ع) و در پرتو رهنمودهای حکیمانه‌ی آن حضرت، همچون گذشته بدون هیچ گونه تردید و تعللی حسب‏الامر به ادای تکلیف الهی و وظیفه‌ی شرعی خویش خواهیم پرداخت. با این همه خاضعانه انتظار دارد، همچنان از نظرات و ارشادات آن مقام معظم و منیع که علی‏الدوام در هر برهه‏ای الهام‌بخش و راه‌گشا و تعیین‏کننده بوده و می‏باشد، بهره‏مند گردیم.
در جوار مضجع منور حضرت علی بن موسی الرضا‌(ع) طول عمر و سلامت آن وجود مبارک و پیروزی نهایی رزمندگان اسلام را از پیش‌گاه حق تعالی مسئلت دارم. والسلام علیکم و رحمة‏اللّه‏ و برکاته.
14/3/1367 - عباس واعظ طبسی

متن جوابیه حضرت امام(ره) به تولیت عظمی آستان قدس رضوی
بسمه تعالی
جناب حجت‌الاسلام آقای واعظ طبسی، تولیت آستان قدس رضوی- دامت افاضاته
با سلام و آرزوی موفقیت بیش‌تر برای شما. زحمات و تحمل سختی‌های شما قبل از انقلاب تا به ثمر رسیدن آن و تلاشتان بعد از انقلاب برای تثبیت نظام نوپای جمهوری اسلامی برکسی پوشیده نیست.
جنابعالی از چهره‏های درخشان مدیریت و انقلاب اسلامی در ایران و به خصوص در استان خراسان می‏باشید. تمامی مسئولان نظام اسلامی، از جمله جنابعالی باید موانع را از سر راه برداشته و با صبر و تدبیر بدان گونه که رضای خدا است پیش روند. شما در راه حق و شیرینِ کمک به مستضعفین و محرومین از هیچ کوششی فروگذار ننموده و نخواهید نمود. و چون گذشته توجه داشته باشید که باید بدون کوچک‌ترین گذشتی به موقوفات حضرت امام رضا(ع) بدان گونه که واقفین وقف کرده‏اند، عمل کنید.
امیدوارم با هماهنگی شما و مسئولان آن دیار مقدس، تمامی موقوفات ثامن الحجج(ع) به طور جدی حفظ گردد و مسئولان ذی‏ربط باید کمک لازم را در هر موردی که لازم داشته باشید بنمایند، تا به کمک همه‌ی مسئولان به فقرا و مستمندان خدمات بیش‌تری گردد و رضای خداوند تحصیل شود. توفیق جنابعالی را از خداوند متعال خواستارم.
به تاریخ 17 خرداد ماه 1367 هجری شمسی
روح‌اللّه‏ الموسوی الخمینی

بدین ترتیب پس از پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی و بنا به دستور امام خمینی(ره) که تمام اموال موقوفه بایستی به وقفیت بازگردانده شود، وقف در ایران اسلامی دوباره احیاء شد و نهادی مانند آستان قدس رضوی با تکیه بر عواید موقوفات و شکوفایی آن‌ها توانسته با ساخت دانشگاه‌ها، بیمارستان‌ها و مؤسسات فرهنگی متعدد، ظرفیت عظیم وقف را به جهانیان بشناساند.
آستان قدس رضوی که با 452 واقف، به عنوان بزرگ‌ترین نهاد موقوفاتی جهان اسلام است، با تشکیل هیأتی مرکب از صاحب‏نظران و اساتید حوزه و دانشگاه اقدام به تعیین بودجه موقوفاتی کرده و پس از تعیین درآمد، موقوفات را در 26 سرفصل سازماندهی کرده است.
بودجه موقوفاتی آستان قدس رضوی بر اساس درآمد کسب شده از موقوفات است و پیش‌بینی شده نیست و برای هر موقوفه یک بودجه انفرادی تخصیص می‌یابد و بعد همگی تجمیع می‌شود و ذیل 26 سرفصل قرار می‌گیرد.
پس از مراحل اختصاص بودجه، کمیسیون نظارت بر این بودجه شکل می‌گیرد و بررسی می‌شود که آیا نیت واقف به درستی با این بودجه محقق شده است یا خیر و در واقع تفریغ بودجه صورت می‌گیرد.
در مجموع بیش از 160 موقوفه پس از پیروزی انقلاب اسلامی بر موقوفات آستان قدس رضوی افزوده شده است.

محل مصرف موقوفات

در آستان مقدس رضوی پس از پیروزی انقلاب اسلامی و با توجه به ضرورت زمانی سعی گردیده با تأسیس شرکت‏ها و کارخانجات به نگاه اقتصادی وقف، جهت داده شود و در راستای رفع مشکلات اشتغال‏زایی نیروی انسانی، کار آفرینی گردد. تأسیس منطقه‌‏ی ویژه اقتصادی سرخس که با طرح‏های خود، توانسته نقش فعالی در اقتصاد منطقه‌ای و رفع محرومیت ایفا نماید و همچنین تشکیل ده‌ها مجتمع کشت و صنعت و پروژه‌های بزرگ کشاورزی در سطح کشور و ساخت ده‌ها کارخانه‌‏ی کوچک و بزرگ صنعتی همچون«توسعه نان قدس رضوی»، «شرکت فرآورده‌های لبنی رضوی»، «شرکت فرش رضوی»، «کارخانه بزرگ ریسندگی و بافندگی» واقع در منطقه‏‌ی صنعتی شهرستان نیشابور از این جمله‏اند.

تعمیرات بیوتات متبرکه پس از پیروزی انقلاب اسلامی
احیاء موقوفات خاصه تعمیرات بیوتات متبرکه پس از پیروزی انقلاب اسلامی در شهرهای مشهد، قزوین، هرات، سبزوار، تبریز، تربت حیدریه، چناران، تربت جام، سرخس، درگز، گناباد، نیشابور، چناران، شیروان، کاشمر، جوین، بجستان، رفسنجان، نیشابور، یزد، تایباد و اسفراین سبب توسعه و عمران بارگاه ملکوتی امام هشتم(ع) شده است.
توسعه روضه منوره از سه طرف، تعویض ضریح قدیم و نصب ضریح جدید، نصب سنگ جدید و تعویض سنگ‌های کف روضه منوره، ساخت رواق‌های جدید بالا سر مبارک، دارالولایه، دارالاجابه، دارالهدایه، دارالرحمه، دارالحکمه، دارالحجه در بخش تحتانی صحن انقلاب اسلامی، امام خمینی(ره)، دارالکرامه، شیخ حر عاملی و شیخ طوسی برخی از نتایج حاصل از احیاء موقوفات آستان قدس رضوی پس از انقلاب است.
از دیگر اماکن توسعه یافته پس از احیاء موقوفات ساخت بست شیخ حر عاملی، توسعه رواق دارالضیافه و ساخت صحن‌های جمهوری اسلامی، قدس، جامع رضوی، غدیر، کوثر و هدایت است.
شایان ذکر است اماکن متبرکه پس از احیاء موقوفات از 12 هکتار به بیش از 100 هکتار توسعه یافته است.

وقف‌های ویژه میلاد امام رضا(ع)

از میان هزاران رقبه موقوفه آستان قدس رضوی 14 واقف اموال خود را برای برگزاری جشن میلاد حضرت رضا(ع) در شهرهای مختلف وقف این آستان مقدس کرده‌اند.
میرزا محمود خان نوری، حاج حسین ملک، بانو کوچک آغاصنعی، میرزا حسین جعفری، بانو ربابه آقای باقری طرزجانی، بانو صغری رهنما، حسیم شیربیگی پور، محمد محمدی پور دقدق آباد، علی رضایت بخش راوری، ابراهیم محیی‌الدینی راوری، حسین رستمی راوری، حاج محمدعلی خاموشی، قاسم نگارستانی و صغری دهقان منشادی از واقفانی هستند که رقباتی را برای جشن میلاد هشتمین اختر تابناک امامت و ولایت، وقف آستان قدس رضوی کرده‌اند.
از مجموع رقبات وقفی میلاد امام رضا(ع) 11 واقف پس از پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی این سنت پسندیده را انجام داده‌اند تا جشن میلاد آن امام در شهرهای مشهد، راور، یزد، کرمان، رفسنجان و تهران برگزار شود.
همچنین در این میان 4 زن اموال خود را برای این مهم وقف این آستان ملکوتی کرده‌اند.

بزرگ‌ترین واقفان آستان قدس رضوی پس از انقلاب اسلامی

از جمله بزرگ‌ترین واقفان آستان قدس رضوی پس از انقلاب اسلامی می‌توان به مقام معظم رهبری، آیت‌الله مهدوی کنی، آیت‌الله جوادی آملی و مرحوم بجستانی ‌مقدم و همچنین آیت‌الله واعظ طبسی تولیت آستان قدس رضوی اشاره کرد.

هدایای مقام معظم رهبری

طبقه همکف ساختمان گنجینه قرآن آستان قدس رضوی از سال 1373 شمسی به محل گنجینه هدایای مقام معظم رهبری اختصاص یافته است. اشیای این گنجینه شامل آثار هنری چون تابلوهای خط و تذهیب، نقاشی، فرش، تراش روی شیشه، معرق چوب، معرق صدف، سوزن‌دوزی، قلمزنی روی مس، انواع ظروف، ماکت‌ها، مدال‌ها و... می‌باشد که توسط شخصیت‌های داخلی و خارجی به مقام معظم رهبری هدیه شده است.
قابل ذکر است که از حدود 720 قلم شیء مرحمتی معظم‌له، به علت کمبود جا تنها 150 قلم در معرض نمایش قرار گرفته است.

موقوفه حضرت آیت‌الله واعظ طبسی
تولیت معظم آستان قدس در تاریخ 13/5/1382(5 جمادی الاخر 1424ق) یک باب کتابخانه و حسینیه امام رضا(ع)، واقع در کوچه ناظر مشهد مقدس را- که مشتمل بر چندین پلاک بوده را تجمیع و به صورت یک باب ساختمان حسینیه و کتابخانه که دارای دو سالن در طبقات زیرین و همکف و 5 دستگاه واحد مسکونی در 3 طبقه احداث گردیده است- جهت تعظیم و ترویج شعائر مذهبی و تقویت مبانی دینی، به ویژه برگزاری مجالس تبلیغی و ترویجی در ماه مبارک رمضان و محرم و صفر و مناسبت‌های اعیاد و موالید و وفیات حضرت رسول اکرم، صدیقه طاهره و ائمه معصومین- سلام الله علیهم اجمعین- وقف نموده‌اند.

موقوفات علی‌اکبر بجستانی مقدم

مرحوم حاج علی‌اکبر بجستانی مقدم از جمله بزرگ‌ترین واقفان خیراندیش آستان قدس رضوی پس از پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی است که با وقف کل اموال خود در توسعه فعالیت‌های فرهنگی و اقتصادی سهم بزرگی داشته است.
حاج علی‌اکبر بجستانی مقدم فرزند ملاحسین، در سال 1294 هجری شمسی در خانواده‌ای مذهبی در مشهد مقدس به دنیا آمد و تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در همین شهرستان به اتمام رساند. پس از چهار سال خدمت در بانک تصمیم گرفت به کار آزاد بپردازد و از امور دولتی کناره‌گیری کند. به همین منظور در سرای محسنیان به کارهای بازرگانی پرداخت و در سال 1340 هجری شمسی به تهران مهاجرت کرد و به کار ساختمان‌سازی پرداخت و با پشتکاری که داشت توانست چند شرکت ساختمانی از جمله کارخانجات بنای سبک را با درآمد مناسب ایجاد کند.
مرحوم بجستانی در طول عمر خود به عنوان یکی از افراد نیکوکار برجسته شناخته می‌شد و اولین موقوفه او یک باب دبیرستان به نام قطب‌الدین حیدر در شهرستان تربت حیدریه است.
بجستانی مقدم، 72 مدرسه به نام 72 تن از شهدای کربلا در مناطق مختلف کشور احداث و در دیگر امور عام‌المنفعه و خداپسندانه پیش‌گام بود.
بجستانی کارخانجات بنای سبک (هبلکس) و تعداد بنایی دیگر در تهران و شهرهای شمالی را وقف بر آستان قدس رضوی نمود تا درآمدهای آن‌ها برابر نیت واقف در امور فرهنگی و اجتماعی به مصرف برسد.
این واقف خیر اندیش در 21 خرداد ماه سال 1366 به منظور عرض ارادت و اخلاص به دربار ولایت‌مدار رضوی و کسب فیض معنوی رقباتی شامل: شش دانگ عرصه و اعیان کارخانه تولید قطعات پیش ساخته بتونی (هبلکس) واقع در شهرستان ورامین تهران، شش دانگ دو طبقه آپارتمان به مساحت 350 متر مربع (دفتر شهری کارخانه) در تهران را وقف بارگاه ملکوتی حضرت رضا(ع) کرد تا هر ساله پس از کسر هزینه‌های عین موقوفه، بقیه‌ی درآمد به ترتیب به مصارف ذیل با ترتیب اولویت مندرج در وقف‌نامه برسد.
حق التولیه متولی 10درصد، حق‌النظاره ناظر 5درصد، تأسیس بیمارستان و درمانگاه آموزشی درمانی 30درصد، ساخت مدارس ابتدایی، راهنمایی، دبیرستان و دانشگاه 30 درصد، امور فرهنگی و نشر معارف اسلامی 10درصد و تأسیس دارالایتام 15درصد از جمله مصارف موقوفه مرحوم حاج علی‌اکبر بجستانی است.
بجستانی همچنین موقوفه دیگری را در 21 اردیبهشت سال 1310شمسی شامل دو قفیز (واحدی برای اندازه‌گیری زمین) و یک ربع قفیز زمین مزروعی در بجستان کوچه غدیری را وقف بر بارگاه حضرت رضا(ع) کرد که عواید و درآمد آن صرف مصارف مطلقه این آستان مقدس قرار گیرد.
سرانجام بجستانی مقدم در سن 86 سالگی دار فانی را وداع گفت و پیکرش در روز دوشنبه 25 آذر ماه 1385 هجری شمسی در رواق مبارکه دارالعزه حرم مطهر رضوی به خاک سپرده شد.

 
امتیاز دهی
 
 

نظر شما
نام
پست الكترونيک
وب سایت
نظر
نسخه قابل چاپ
مطالب مرتبط
پربازدیدترین ها آخرین مطالب
.گزارش روز
.گفت و گوی روز
.
فرهنگی
.

.All right reserved by Astan Quds Razavi

تمام حقوق این وبگاه متعلق به آستان قدس رضوی است.