.

گزارشی از موقوفات آستان قدس رضوی:

ثمره وقف از آبادانی تا رسیدگی به بیماران و محرومان

وقف، یکی از سنت‌های حسنه‌ای است که از گذشته‌های دور رواج داشته است و در اسلام، قرآن و روایات ائمه معصومین(ع) به آن تاکید زیادی شده است.

1397/11/12 جمعه

پایه ریزی این حسنه، يکي از مهم‌ترين تمهيدات دين اسلام در راستاي دور انديشي و تامين آينده مسلمان و فرزندان آنان است، چنان که وقتي به قرآن کريم و روايات اهل بيت (ع) و سنت عملي ايشان رجوع مي‌کنيم، اهميت دو چندان اين سنت زيبا را در مي‌يابيم. در آيات متعددي از قرآن کریم، وقف به عنوان يکي از مصاديق بارز اعمال صالحه يا باقيات صالحات يا.... معرفي شده است.
پيامبر اکرم (ص) و اهل بيت مکرم ايشان نيز در زمان حيات گهربار خويش نه تنها در پي احسان و نيکي به اطرافيان و مسلمانان بودند، بلکه برای آينده نگري، تامين منافع و مصالح مسلمين به طور عملي به ديگران، سنت نيکوي وقف را آموزش مي‌دادند که تاريخ اسلام آکنده از موقوفات وصدقات گرانسنگ اين عزيزان است.
در طول نیز تاریخ بزرگ مردانی با ایمان با تاسی به الگوی زندگی پیامبر گرامی اسلام(ص) تمامی یا بخشی از اموال خود را وقف  کرده‌اند. در ایران نیز همواره شیفتگان و ارادتمندان امام رضا(ع) از هنگام شهادت ایشان تا به امروز اموال شان را برای نشان دادن ذره‌ای از ارادت و عشق و احترام خود به این بارگاه منور وقف این مضجع شریف کرده‌اند که نامشان در زمره واقفان آستان قدس رضوی برای همشه ثبت شده است.

موقوفه‌ای به قدمت 500 سال
موقوفات مرحوم عتیقی، یکی از بزرگترین موقوفات آستان قدس رضوی است. موقوفاتی که نزدیک به 500سال از عمرشان می‌گذرد.
مرحوم علي بن احمد ملك اسماعيل طوسي عتيقي مشهور به خواجه عتيق منشي، خوشنویس و نخستین متولی دولتی آستان قدس رضوی بود. او از نوادگان خواجه نصیر الدین طوسی و یکی از دولتمردان عهد شاه اسماعیل و شاه طهماسب صفوی و یکی از منشیان خوش‌نویس و خوش‌انشای دربار شاه اسماعیل صفوی بود، خواجه عتیق از زمره اولین واقفان آستان قدس رضوی است که به سبب عشق و ارادت به ساحت قدسی امام رضا(ع) در سال 931 هجری قمری، 22 رقبه موقوفه شامل مزارع، باغ، آسیاب، قنات و ... را در محدوده مشهد، رادکان و كلات وقف حرم مطهر رضوی، مصارف مهمانسرا و دارالشفاء، روشنایی اماکن متبرکه ، اطعام زوار و فقرا وقف کرده است.
روستای ششدانگی بزرگ و مزرعه معروف به کنه‌بیست را که امروز تبدیل به مرکز بزرگ تولیدی و دامداری شده است از جمله موقوفات مرحوم عتیقی است.

موقوفات عتیقی، بزرگترین موقوفات آستان قدس رضوی
موقوفة عتيقي يكي از وسيع‌ترين و بزرگ‌ترين رقبات وقفي آستان قدس را در بر مي‌گيرد، در منابعي همچون آثار الرضويه و طومارهاي عليشاهي و عضدالملك آورده شده است .
وقف نامه عتيقي با عبارت «تيمّناً بذكره العليّ الاعلي» بر روي سربرگه آغاز و سطور اوّليه آن را خطبه‌اي مفصّل در وصف و حمد و ثناي خداوند متعال و پيامبر (ص) و ائمه اطهار (ع) در بر مي‌گيرد . پس از آن واقف نيّت و هدف خود را از اين اقدام خدا پسندانه شرح مي‌دهد. «فكر زاد عقبي و تهيّة اسباب و الاخره خيراًٌ و ابقي» در ادامه واقف ضمن معرفي كامل خود «عتيق علي بن احمد بن ملك اسماعيل الطوسي الاصل و الاردوبادي المنشاءِ و المولد» املاك و رقبات مورد نظر خود را وقف بر امام علي بن موسي الرضا (ع) مي‌کند و خطبه‌اي قصار در مدح آن امام همام ايراد مي‌کند.
واگذاري توليت موقوفات پس خود به اولاد ذكور وی، صرف عايدات حاصل از موقوفات برای اطعام فقرا و مساكين صادرين، واردين، مرضاي غربا، روشنايي روضه مقدّسة منوّرة متبرّكه و پرداخت حقوق خدّام،  حفّاظ و مرتزقة عتبة عليّه بر حسب صلاح متولي وقت، عدم دخالت كارگزاران اوقاف و گماشتگان مقام صدر در امور موقوفات و اینکه حقّ التّوليه متوليان بيشتر از عشر نباشد از جمله  شروطی است که مرحوم علي بن احمد ملك اسماعيل طوسي عتيقي در وقفنامه عتیقی بیان می‌کند.
در قسمت پاياني وقف‌نامه پس از درج تاريخ و زمان وقف «في آخر شهر جمادي الاخر 931 قمري» نام موقوفات به همراه مشخصات دقيق و تعيين حدود آن‌ها فهرست‌وار آمده است .
براساس این وقفنامه، مرحوم اسماعل طوسی عتیقی  مزارعی را در مشهد مقدّس، بلوك تبادكان، ميان ولايت و درزاب از جمله مزرعه كنه بيست (كنويس)، سنگور،  كاريز پايين، شاه طغي، دو دانگ و نیم مزرعه جایاب(دهنه اخلمد)، بلوك درزاب،يك قطعه باغ در محله دنجان نوغان، مزرعه رادكان (36 سهم از 132 سهم)، به انضمام نود قطعه زمين و... وقف کرده است.
در شانديز نیز این واقف، آب و اراضي قرية كاهو، بلوك جورمكن، مزرعه و قنات چاه خاصه،  مزرعه منزل آباد، سلم آباد دستجرد ،خوش انگور و قنات قلاباد ، باغ‌های مشهور به علاءالدوله، عماد ، اميرحسن بقّال به علاوه يك سهم و چهار دانگ از قنات خيسان (خيشان) در قريه ويرانو، گلابكار، نيم شبانه‌روز از مدار10 شبانه‌روز رودخانه شانديز، نصف باغ مشهور باغ علاءالدين را وقف کرده است و در مشهد دو ثلث از قنات جاريه حميد مشهور به كاريز با يك ششم اراضي مزرعه حميد، خان و سراي امير عليشير نوائي، نزديك حرم مطهّر رضوی، حمّام آغچه (حمّام حضرتي) ، كل طاحونه كلوخ در مزرعه طرق ، دوازده جريب  از 42 سهم قریه چهارده بند کلات واقع در ولایت ابیورد را وقف کرده است.

موقوفاتی به نام امام رضا(ع) در قوچان
مرحوم علي اكبر دبير سهرابي، فرزند ميرزا محمّدخان، وكيل الدّوله تبريزي، از رجال معروف و برجسته ايران در اواخر سلطنت قاجار و اوايل دوره پهلوي است. وي در سال 1251 شمسي در تبريز متولد شد.
دبير سهرابي در تبريز به آموختن زبان و ادبيات فارسي و مقدمات عربي پرداخت، زبان فرانسه را نيز ياد گرفت و در شيوه منشي‌گري كه حسن خط و نگارش نامه‌ها بود، سرآمد اقران شد.
او كار خود را از دربار مظفرالدين ميرزا وليعهد در تبريز شروع كرد و ساليان متمادي جزو منيشان و نويسندگان دربار بود . در دوران وليعهد محمّدعلي ميرزا نيز سمت وزارت رسائل را داشت .
مرحوم علی‌اکبر دبیر سهرابی مشهور به دبیر‌السلطان طی 2 فقره وقف‌نامه درسال‌های 1313 و 1315 ، 22 رقبه موقوفه شامل زمین، مزرعه، باغ،  قنات و ... را در قوچان  وقف بارگاه ملکوتی امام رضا(ع) کرد تا از تمامی منافع و عواید آن، 2 درصد برای حق‌التولیه و نیز 98 درصد درآمد رقبات برای مصارف زایشگاه بیمارستان امام رضا(ع) استفاده شود.
این واقف با وقف املاک خویش تلاش کرد در دورانی که فقر و عدم اهتمام به بخش درمان مشکلات جبران‌ناپذیری را برای زنان و کودکان به وجود می‌آورد، زمینه‌ رشد و پیشرفت بهداشتی و درمانی بانوان را فراهم کند.
تمامي قرية هي هي با حقابه و تمامي توابع شرعيّه، مزرعة هي هي اربابي، به انضمام يك حجر طاحونه معروف به عشيرت آباد و سيزده سهم از شانزدهم سهم يك حجر طاحونه ملكيّه، قريه نصرت آباد با قنات و حقابه، مزرعه قاسم آباد معروف به دبير آباد به انضمام قنات و باغات، شش‌دانگ مزرعه و قنات دولت‌آباد ، مزرعه قيطاقي به انضمام قنات و حقابه، مزرعه چالاكي، مزرعه سيّدآباد به انضمام قنات و باغات ، يك رشته قنات باير بدون اراضي در قوچان،  چند رشته قنات در اراضي نصرت‌آباد، عدل‌آباد و سیدی، طاس تپه‌،قراتپه، مزرعه و قنات لطيف آباد بخش يك قوچان، چالاکی و قیطاری از جمله رقبات موقوفه دبیرسهرابی است.
يك حجر طاحونه معروف به احمدآباد واقع در اراضي چالاكي، به انضمام جنگل بالاي آسياب، يك ثلث مزرعه گاوحصار معروف به ابراهيم‌آباد، يك و نيم سهم از دوازده سهم آب و اراضي مزرعه گاوحصار معروف به ابراهيم‌آباد از دیگر وقفیات موقوفه دبیر سهرابی است.
دبیرسهرابی، واقف خیراندیش آستان قدس رضوی در سال 1318 شمسي در تهران درگذشت. جنازه‌اش به مشهد حمل و در صحن عتيق روبروي ايوان طلا به خاك سپرده شد.

موقوفه‌ای برای برگزاری مجالس عزاداری
محمّدحسن ميرزا منتصرالملك، فرزند جعفرقلي ميرزا قاجار از ملاكين بزرگ و اشخاص برجسته شهر مشهد و از رجال اواخر دوره قاجاريه بود. از شرح حال و زندگي او اطلاع دقيقي در دست نيست ولي از قراين چنين بر مي‌آيد كه وي املاك و مستغلاتي در كاشمر، محولات و تربت حيدريه داشته است .
اين شاهزاده قاجار در اول محرم سال 1331 ق. در مشهد درگذشت و در حرم مطهر امام رضا(ع) در پايين پاي مبارك به خاك سپرده شد .
محمّدحسن ميرزا منتصرالملك به هنگام حيات خود به موجب يك فقره وقف‌نامه در سال 1320  هجری قمري، كاروانسراي جديد البنايي به انضمام دكاكين متعلّق به آن، واقع در كوچه عباسقلي خان را وقف بر آستان قدس رضوي کرد و مقرّر کرد، عوايد آن موقوفه صرف روضه‌خواني در مسجد گوهرشاد، حقوق طلاب مدرسه عباسقلي خان، زوّار فقير، حقوق حفّاظ مقبره خود و پدرش، جعفرقلي ميرزا ، روشنايي وتعميرات جزئي مسجد واقف در محله معروف به پاچنار شود.

بیمارستان منتصریه؛ موقوفه‌ای ماندگار از بانوی نیک اندیش
حاج محمّدحسن منتصرالملك پنچ پارچه از املاك خود از جمله همت‌آباد، جعفرآباد، ريوند، مستعلي و قريه فتح آباد، واقع در جلگة رخ و بلوك سنگان را در زمان حياتش به همسرش بانو رابعه خانم ملقّب به احترام السلطنه قهرماني مصالحه و واگذار مي‌کند به اين شرط كه همسرش با فروش بخشي از  این املاك به  احداث بيمارستاني در مشهد مقدّس به نام بيمارستان« منتصريّه» اقدام کند.
بانو رابعه خانم با توجه به نيّت مرحوم محمّد حسن، از محل فروش عين المال، بيمارستاني در مشهد مقدّس تأسيس و پس از كسر مخارج ساختمان و تهيّه لوازم مورد نياز، بقيّه درآمد اين املاك را براي هزينه روزانه بيمارستان اختصاص مي‌دهد.
همچنين بانو احترام السلطنه ، 1323 و 1325 ،1313 ،1311 ، مزارع جعفرآباد، همت‌آباد، سنگ سياه، كلاته شاه نو و يازده سهم و ربع سهم از مزرعة ريوند،  مزارع و قنات شوراب آقا نعيم، تك سفيد، واقع در كاشمر ، مزرعه سالار آباد را وقف می‌کند تا درآمد و منافع حاصل از این موقوفات برای صندوق ذخیره و بخش زنان بیمارستان منتصريّه صرف شود.
بيمارستان منتصريّه تا سال 1327 شمسي زير نظر خود بانو احترام السلطنه اداره  شد كه پس از فوت وي از اوّل بهمن ماه 1327 حسب الوصيه مرحومه احترام السلطنه، اداره امور بيمارستان و املاك جعفرآباد، همت آباد، مزارع سنگ سیاه، کلاته شاه نو و ریوند به آستان قدس رضوي واگذار مي شود.
بيمارستان منتصريّه تا سال 1335 شمسي داير بوده، كه با توجه به مطالعات به عمل آمده ازجهت قدمت ساختمان و عدم استحكام آن كه طبق اصول فني و مهندسي ساخته نشده بود و به علاوه به احتياجات روز نيز جواب گو نبود، با صرف قريب به يك ميليون تومان از محلّ درآمد  مزارع جعفرآباد، همت آباد و كمك آستان قدس رضوي، ساختمان جديدي طبق اصول فني و مهندسي طراحي و بنا شد و تمامي تجهيزات و لوازم ضروري آن به روز شد و از نيمه تيرماه 1343 رسماً افتتاح و شروع به كار کرد .
با گذشت قريب به 30 سال از آنجايي كه ساختمان بيمارستان قديمي و فرسوده شده بود مجدداً در سال 1381 به دستور آیت‌الله واعظ طبسی، تولیت فقید آستان قدس رضوی مقرر شد در ساختمان این بیمارستان، يك مركز تخصصي و فوق تخصصي « كليه و دياليز » احداث شود که در سال 1391 توسط آستان قدس رضوی و با صرف هزینه بالغ بر 100 میلیارد  بیمارستان منتصریه بازسازی شد و ساختمان آن در 6 طبقه و با زیربنایی حدود 10 هزار متر مربع به بهره‌برداری رسید.
در حال حاضر بیمارستان منتصریه مشهد، بیمارستان تخصصی دیالیز و پیوند اعضا، خدمات ارزنده‌ای را به بیمارانی که دچار نارسایی کلیوی، قلب، مغز استخوان، کبد و ... هستند، ارائه می‌دهد.
این بیمارستان در حال حاضر یکی از مجهزترین بیمارستان‌های کشور در زمینه دیالیز و پیوند اعضا است که دارای تجهیزاتی چون اتاق عمل، آی‌سی‌یو، اورژانس، رادیولوژی، آزمایشگاه و به طور کلی تمامی امکانات و تجهیزات بیمارستانی است و با همکاری پرسنل مجرب و پزشکان متخصص و فوق تخصص اداره می‌شود.
 این بیمارستان از زمان تاسیس تاکنون به صورت پیوسته در حال گسترش فعالیت‌های خود بوده و به صورت مستمر به بیماران شهر مشهد و نیز بیماران سایر شهرها برای انجام درمان‌های تخصصی خدمت رسانی می‌کند.
 خدمات متنوع و ارزنده‌‌ای که با هزینه بسیار کم در این بیمارستان ارائه می‌شود، ثمره ارزشمند موقوفه مرحومه احترام‌السلطنه قهرمان بوده است که این بانوی واقف علاوه بر این بیمارستان املاک زیادی را در بجستان، کاشمر و گناباد به عنوان پشتوانه این مرکز درمانی وقف کرده است تا درآمدهای آن برای درمان بیماران این مرکز استفاده شود.
 
امتیاز دهی
 
 

نظر شما
نام
پست الكترونيک
وب سایت
نظر
مطالب مرتبط
پربازدیدترین ها آخرین مطالب
.گزارش روز
.
فرهنگی
.

.All right reserved by Astan Quds Razavi

تمام حقوق این وبگاه متعلق به آستان قدس رضوی است.