.

گذری بر داوری ششمین دوسالانه «تذهیب‌های قرآنی و طراحی نقوش اسلامی کاربردی»

اعتلای هنرهای سنتی در پرتوی جشنواره‌ای با عیار بالا

یکی از روزهای گرم تابستان سال جاری بود که فراخوان ششمین دوسالانه «تذهیب‌های قرآنی و طراحی نقوش اسلامی کاربردی» اعلام شد و هنرمندان گوشه و کنار کشور دست به کار شدند تا آثاری ارزشمند خلق و به دبیرخانه این جشنواره در مشهد ارسال کنند.

1397/10/10 دوشنبه

دوسالانه تذهیب‌های قرآنی به همت مؤسسه آفرینش‌های هنری آستان قدس رضوی در کشور برگزار می‌شود که در این دوره جشنواره در مجموع 199 اثر در بخش‌های تذهیب تک اثر، تشعیر نقوش نباتی، گل و مرغ آبرنگی، گل و مرغ لاکی، طراحی کاشی سنتی و طراحی فرش از 154 شرکت‌کننده تا 20 آذر 1397 به دبیرخانه رسید. این آثار با حضور 11 استاد هنرمند کشور هفتم دی سال جاری در نگارخانه رضوان مشهد داوری شد و انتخاب آثار برگزیده بخش نمایشگاه ششمین دوره دوسالانه و رتبه‌بندی برگزیدگان آن صورت گرفت تا در هفته پایانی دی ماه اختتامیه آن برگزار شود. در این گزارش حال و هوای داوری آثار ششمین دوره این دوسالانه و نظرات تیم داوری مرور می‌شود.
همکاری هنرمندان پیش‌کسوت و جوان
گوشه و کنار نگارخانه رضوان مملو از میزهای فلزی بود که آثار هنری در بخش‌های تذهیب، تشعیر، گل و مرغ لاکی و گل و مرغ آبرنگی با نظم و حساسیت خاصی بر روی آن‌ها چیده شده بود. در انتهای سالن آثار طراحان فرش و کاشی به‌چشم می‌خورد. هنرمندان پیش‌کسوت و جوان در گروه‌های مختلف داوری با دقت خاصی آثار را ارزیابی می‌کردند. در مرحله نخست داوری، آثاری که قابلیت نمایش در نمایشگاه دوسالانه امسال را دارد، انتخاب شدند تا داوران با ریزبینی بیشتری وارد مرحله دوم داوری شوند. مرحله‌ای که در آن بر روی آثار برگزیده تمرکز شده بود و حتی برخی از داوران با ذره‌بین به تحلیل پیچ و خم خطوط و نقش‌های پر رنگ و نگار آثار می‌پرداختند. آنان بر طبق معیارهای خاص هر بخش به آثار امتیاز می‌دادند تا در نهایت رتبه‌های منتخب این دوره مشخص شود. در این بین از نقطه نظرات یکدیگر هم بهره‌مند می‌شدند. مجید فداییان از جمله داورانی بود که در مراحل داوری دوره‌های قبلی این دوسالانه در بخش‌های مختلف حضور داشته است. او درباره انتخاب اعضای هیئت داوران این جشنواره گفت: «از دوره نخست حمایت از هنرهای سنتی در حوزه کتاب‌آرایی با تکیه بر سنت و مکاتب قدیمی به‌ویژه قرآن‌نویسی و قرآن‌آرایی محوریت جشنواره بوده است و داوران همیشه طوری انتخاب شدند که این موضوع را باور داشته باشند. در ششمین دوره دوسالانه هم داوران از بین افراد علاقه‌مند و کسانی که بیشتر به اصالت و هویت داشتن آثار اعتقاد دارند، انتخاب شدند، اما این به معنای یک‌سو‌نگری آنان نیست. حضور برگزیدگان دوره‌های قبلی و هنرمندان جوان‌تر که شور و شوق و انرژی بیشتری دارند، در این تیم داوری از دیگر ویژگی‌های مثبت دوسالانه امسال است».
تکیه بر آثار قدما با رنگ‌ و بوی امروزی
استاد فداییان نگارگر برجسته تهرانی امسال برای داوری بخش‌های تشعیر و طراحی کاشی میهمان دوسالانه شده بود. او ابراز کرد: «بخش تشعیر این دوره دوسالانه از نظر تعداد و سطح کیفی آثار رسیده نسبت به دوره قبلی رشد خوبی پیدا کرده بود و رقابت تنگاتنگی بین آثار وجود داشت». همچنین بهرام مهربان کردستان از دیگر داوران بخش تشعیر ششمین دوسالانه تذهیب‌های قرآنی با بیان اینکه دوسالانه تذهیب‌های قرآنی جای خود را در میان هنرمندان کشور باز کرده است، گفت: «سطح کیفی آثار رسیده به جشنواره بسیار بالا بود که این امر بیانگر اعتبار بالای این دوسالانه است. همچنین استفاده از نقطه نظرات داوران حاضر در این دوره برای برگزاری هر چه پربارتر دوره بعدی جشنواره قابل تقدیر است». این داور سنندجی در کنار اشاره به نقش مهم جشنواره‌ها در احیای هنرهای سنتی کشور، به شرکت‌کنندگان چنین جشنواره‌هایی توصیه کرد تا طبق اصول فراخوان آثارشان را خلق کنند. چرا که برخی از آثار رسیده به ششمین دوره دوسالانه در بخش تشعیر نباتی به‌دلیل عدم تطابق با فراخوان از دوره رقابت کنار گذاشته شد. همچنین در این جشنواره اصالت آثار قدما بسیار مد نظر تیم داوران بود، از این رو هنرمندان باید بر آثار گذشتگان مطالعه نظری و عملی داشته باشند. البته این به معنای عدم توجه به محور خلاقیت و نوآوری در جشنواره نبود.
لزوم توجه به راه‌ندازی موزه تذهیب‌های قرآنی
داریوش جلیلیان که برای نخستین بار به‌عنوان داور با دوسالانه تذهیب‌های قرآنی همکاری داشت، بیان کرد: «آثار رسیده به بخش تذهیب بسیار نزدیک به هم بودند. بنابراین کیفیت آثار رسیده به این جشنواره نشان داد نه تنها دوسالانه تذهیب‌های قرآنی از جشنواره‌های مشابه آن در کشور چیزی کم ندارد، حتی با آن‌ها رقابت هم می‌کند. همچنین انتخاب داوران از مناطق مختلف کشور موجب اطمینان هنرمندان برای شرکت در این جشنواره شده است». این داور تهرانی برپایی کارگاه‌های یک روزه را قدم مثبتی در راستای اهداف آموزشی دوسالانه دانست اما اعتقاد داشت با برگزاری کارگاه‌های چند روزه، هنرجویان فرصت انجام کار عملی و شناسایی ایرادهای خود را دارند. او تصریح کرد: «امیدوارم شرایطی مهیا شود تا در پرتوی این دوسالانه برای شرکت‌کنندگان مناطق محروم، کارگاه‌های چند روزه رایگان زیر نظر استادان مجرب در مشهد برگزار شود تا این هنرمندان بتوانند با کسب دانش و تجربه بیشتر، رشد کنند و تجربیات خود را هم به هنرجویان مستعد منطقه خود منتقل کنند». علیرضا قزی از داوران بخش تذهیب این دوسالانه گفت: «با آنکه امسال فراخوان دیرتر از دوره‌های قبلی اعلام شد و خلق آثار تذهیب زمان‌بر است، اما سطح آثار رسیده به این بخش اغناکننده بود و داوری سخت و بسیار نزدیکی بین آثار داشتیم». این داور مشهدی ادامه داد: «امیدوارم در آینده بتوان شرایطی فراهم کرد تا آثار برگزیده جشنواره در برخی شهرهای دیگر کشور هم به نمایش درآید. البته باید به ایجاد موزه دائمی و حرفه‌ای تذهیب‌های قرآنی هنرمندان معاصر در کنار گنجینه نفایس قرآنی حرم مطهر رضوی هم اندیشید و نباید فقط به برگزاری جشنواره اکتفا کرد. بی‌شک با تعریف یک دبیرخانه دائمی برای این دوسالانه می‌توان فعالیت‌های بیشتری انجام داد».
رشد روزافزون گل و مرغ
میزهای دو ردیف ابتدای سالن نگارخانه رضوان انباشته از آثار گل و مرغ بود که در دو بخش گل و مرغ آبرنگی و گل و مرغ لاکی وارد رقابت شدند. بخش گل و مرغ با حضور سه داور از تهران، مشهد و شهرکرد بررسی ‌شد. عطاءالله شاکری داور مشهدی این بخش‌ها گفت: «آثار رسیده به بخش گل و مرغ آبرنگی از نظر تعداد بیشتر و از نظر کیفیت هم سطح بالاتری نسبت به آثار بخش لاکی جشنواره داشت. بنابراین در داوری بخش آبرنگی با چالش بیشتری روبرو بودیم». ترکیب‌بندی آثار، طراحی اجزای یک اثر، خلاقیت، شیوه‌های ساخت و ساز آثار و آرایه‌های افزوده شده به اثر، از جمله معیارهای بررسی آثار بخش گل و مرغ جشنواره بود. او ادامه داد: «متأسفانه در حوزه نگارگری و گل و مرغ و حتی حوزه تذهیب آن‌چنان نگاهی به آثار گذشتگان خود نداشتیم و شیوه و مکاتب قدما فراموش شده بود. با برپایی این جشنواره ابتدا در حوزه تذهیب بسیار موفق عمل شد و نگاه‌ها و سطح شعور هنری و بصری هنرمندان بالا رفت و به نقطه خوبی رسید. در حوزه گل و مرغ هم این مسیر دارد طی می‌شود و نسبت به سال‌های گذشته سواد بصری هنرمندان بالاتر رفته و هنرمندان در کنار اقتباس و الهام از شیوه‌های گذشته به نقطه نظرات جدیدی هم رسیده‌اند».
از طراحی فرش تا کاشی
امسال برای نخستین بار بخش طراحی نقوش اسلامی کاربردی هم به دوسالانه تذهیب‌های قرآنی افزوده شد تا طراحان کاشی سنتی و فرش فرصت شرکت در این رویداد مهم هنری کشور را داشته باشند. علیرضا اسماعیل‌پور هنرمند اصفهانی که در حوزه طراحی نقوش و نگارگری فعالیت می‌کند، از جمله داوران دو بخش طراحی فرش و کاشی سنتی جشنواره بود. او افزوده شدن این دو بخش را به محورهای جشنواره اتفاقی خوب دانست و گفت: «متأسفانه دوسالانه تذهیب‌های قرآنی با برگزاری دو جشنواره دیگر در حوزه فرش هم‌زمان بود که سابقه بیشتری در حوزه رقابت طراحی فرش داشتند. این امر بر روی تعداد آثار رسیده به دوسالانه اثر گذاشت، اما خوشبختانه سطح این آثار بسیار بالا بود و نشان داد هنرمندان حرفه‌ای در این بخش مشارکت داشته‌اند. بی‌تردید با ایجاد تغییراتی در فراخوان جشنواره دوره بعدی می‌توان شاهد نتایج بهتری در بخش طراحی فرش بود». کمیل ضرابی مدیر عامل شرکت کاشی سنتی قدس رضوی هم از جمله داوران بخش طراحی کاشی بود. او ابراز کرد: «رشته دانشگاهی طراحی فرش در کشور وجود دارد، اما رشته طراحی کاشی در دانشگاه نداریم. در حالی که همان‌قدر که فرش برای ما اهمیت دارد، کاشی هم مهم است. طراحان کاشی امروز به‌طور معمول افراد پیش‌کسوتی هستند که اطلاعات‌شان را در این حوزه از گذشتگان خود به سبک استاد شاگردی کسب کردند و یا افراد تحصیل کرده رشته‌هایی مانند معماری هستند که دانش بسیار بالایی درباره دوره‌های تاریخی هنر کاشی‌کاری ندارند. بنابراین افزوده شدن بخش طراحی کاشی به دوسالانه امسال، تلاشی بود تا هنرمندان رشته تذهیب با موضوع و اهمیت طراحی کاشی آشنا شده و وارد این عرصه شوند. می‌توان با برنامه‌ریزی دقیق و برپایی دوره‌های آموزشی اصول طراحی کاشی برای تذهیب‌کاران، اتفاقی بی‌سابقه در حوزه طراحی کاشی سنتی در مشهد رقم زد که پس از چند صد سال رخ داده است. هر چه قدر هنر تذهیب قوام پیدا کند و این قوام به فضای عمومی‌تر جامعه برود اتفاق‌های خوب‌تری خواهد افتاد».

گزارشگر: آرزو مستاجرحقیقی
 
امتیاز دهی
 
 

نظر شما
نام
پست الكترونيک
وب سایت
نظر
مطالب مرتبط
پربازدیدترین ها آخرین مطالب
.گزارش روز
.
فرهنگی
.

.All right reserved by Astan Quds Razavi

تمام حقوق این وبگاه متعلق به آستان قدس رضوی است.