نظرسنجی

انتظار شما از پورتال جامع آستان قدس رضوی در دهه کرامت چیست؟
   
پخش زنده مراسمات حرم مطهر و تقویت آن
انعکاس خبری برنامه ها، مراسمات و حضور زائران
گزارش تصویری (عکس و فیلم) از حرم مطهر، زائران و مراسمات
پرداختن به سیره رضوی و زندگی امام رضا علیه السلام
برگزاری مسابقات مرتبط



مدرسه علی نقی میرزا


موقعیت واقع در مرکز مجموعه اماکن متبرکه حرم مطهر که از سمت شرقی به صحن نو (آزادی) از سمت غرب به کشیک‌خانه خدام و کتابخانه قدیمی، از سمت شمال به دارالسعاده و از سمت جنوب به محوطه پایین پای مبارک منتهی می‌شده است.
پیشینه تاریخی
این مدرسه در دوره قاجار توسط علی نقی میرزا ملقب به «رکن الدوله»، آن هنگام که متولی آستان قدس رضوی و استاندار خراسان بود، احداث شد. (هشتمین پسر فتحعلی شاه ملقب به «رکن الدوله» و «حجه السلطان» در سال 1207ق. متولد شد. حدود 16 سال از طرف فتحعلی شاه حاکم قزوین بود، وی در فاصله 1238 تا 1239 ق. به عنوان حاکم و استاندار خراسان منصوب گردیده که در این سال صحن نو و مدرسه علی نقی میرزا را پایه‌ریزی و احداث کرد وی از محرکین علی خان ظل السلطان فرزند فتحعلی شاه برای تصاحب سلطنت است که در همین رابطه توسط محمد شاه دستگیر و تا آخر عمر در زندان تبریز به سر برد.)
از آنجا که وی از سال 1238 تا 1239ق. این دو سمت را برعهده داشت، تاریخ احداث مدرسه احتمالاً حدود سال 1239ق. بوده است زیرا وی ابتدا صحن نو را به کمک حاج آقاجان، معمارباشی آستان قدس رضوی احداث کرد، پس چون قطعه زمینی در قسمت غربی صحن نو متروک مانده بود، آنجا را به مدرسه علمیه تبدیل کرد.
نویسنده شمس الشموس در این باره می‌نویسد:
پس از {احداث} ساختمان صحن نو یک قسمت از اراضی وقفی شاه عباس به طور قناس بین صحن نو و صحن کهنه و بیوتات متبرکه باقی مانده بود - به طوری که در پیشتر ذکر شد - در قسمتی از آن دارالسعاده و دارالضیافه بنا گردید، صحن را متصل به بیوتات متبرکه کرده، قسمت دیگر از آن زمین قناس که پشت زاویه غربی صحن نو و نسبتاً وسیع‌تر بود پس از ساختمان صحن نو به دستور شاهزاده علی نقی میرزا «حجه السلطان» فرمانفرمای خراسان پسر فتح علی شاه قاجار به نام مدرسه علی‌نقی میرزا ساختمان گردید.

ویژگی‌های معماری مدرسه
حیاط مستطیل شکل کوچک مدرسه در وسط و در چهار سمت آن حجره‌ها در دو طبقه قرار داشت و از سه حجره صحن نو درهایی به حیاط مدرسه گشوده می‌شد.
نویسنده شمس الشموس درباره نقشه ساختمان مدرسه چنین می‌‌نویسد:
در هر یک از جنوب و شمال فضای حیاط مدرسه سه اطاق دو اشکوبه بنا گردید. در طرف شرقی از سه حجره صحن نو درهایی به حیاط مدرسه که طول آن 30/16 سانتیمتر و عرض آن 14 متر و مساحت آن مجموعاً 238 متر بود باز نمودند. پس از عزل علی نقی میرزا از تولیت حرم مطهر، چون مسؤولان امور، احداث مدرسه مذکور را در اراضی موقوفه آستان قدس رضوی برخلاف مقررات تشخیص دادند مدرسه تعطیل شد و از آن به عنوان کشیک‌خانه خدام استفاده می‌کردند و قسمت فوقانی آن را نیز به مخزن کتابخانه آستان قدس رضوی تبدیل کردند. در نتیجه تمام مدرسه جزو اماکن متبرکه شد.
سرانجام در سال‌های 4-1342ش. این مکان پس از نوسازی و ایجاد تغییراتی در قسمت‌های داخلی آن به صورت رواق بزرگی به نام رواق دارالذکر درآمد. این رواق هم اکنون به طول 72/15 سانتی‌متر و عرض 9 متر در جنوب شرقی حرم مطهر قرار دارد که از سمت غرب به رواق دارالعزه و از شرق به حجره‌های صحن نو و از شمال به دارالسرور و از جنوب به دارالزهد متصل است.
نویسنده شمس الشموس در این باره چنین می‌نویسد:
در سال 1343 خورشیدی جهت توسعه جا برای زوار به دستور تیمسار امیر عزیزی نایب التولیه، آسایشگاه پاسداران، از سالن غربی تحتانی به مدرسه علی نقی میرزا به اتاق فوقانی آن که در تصرف کتابخانه بود انتقال یافت. آسایشگاه مزبور را که سه درگاه و در بزرگ به فضای مدرسه داشت و طول آن بیش از 11 متر و عرض آن جدای شاه‌نشین‌های جانبی 3 متر و 12 سانتیمتر و ارتفاع {آن} 4 متر و 35 سانتیمتر بود، تعمیرات اساسی و آینه‌کاری زیبایی شد؛ فرش کف و ازاره آن را سنگ مرمر زیبایی کرد، سه چهل چراغ برقی آویخته و در آن سرداب‌هایی در سه طبقه جهت دفن اموات ساخت، گذشته از آن که مبالغ هنگفتی بابت حق الدفن عاید آستان قدس می‌گردد، رواق زیبایی شده به دارالعزه مرسوم گردید. در سال 1343ش. پس از ساختمان دارالعزه به دستور سپهبد امیر عزیزی نایب التولیه فضای مدرسه علی نقی میرزا را با تیر آهن و بتون آرمه مسقف نموده، سقف آن را مقرنس کاری نمودند، مشغول آینه کاری سقف گردید، دیوارهای چهار طرف آن سنگ مرمر عالی کرده مشغول کاشیکاری زیبا بودند که نایب التولیه تغییر نمود. سپهبد نادر پاتمانقلیچ به نیابت تولیت منصوب شد، اتمام آینه‌کاری سقف و کاشی‌کاری دیواره مدتی راکد ماند. در اواخر دوره وی آینه‌کاری سقف شروع ولی به اتمام نرسید، پس از ورود سپهرنیا، نایب‌التولیه جدید در سال 1346ش. آینه‌کاری مقرنس سقف به اتمام رسید. کاشیکاری معرق ممتاز دیوارها که ضمن آن اخبار و روایات. صحیحه منقوش گردیده است پایان یافت و دارالذکر موسوم گردید.

فعالیت‌ها و برنامه‌های آموزشی
در این مدرسه برنامه مدون و منظمی بخصوص در رشته علوم حوزوی وجود نداشت و از امکانات آن بیشتر برای بالا بردن سطح آگاهی تعدادی از خدام آستان قدس رضوی که علاقه‌مند به علوم و معارف اسلامی بودند استفاده می‌شد. از این رو برنامه‌های آموزشی آن در سطح فراگیری احکام، آداب، معارف اسلامی و عربی برای افراد مبتدی بود و هیچ گاه از این مدرسه به معنای کامل مدرسه علمیه که در بردارنده آموزش علوم حوزوی باشد استفاده نشد.

وضعیت موجود
این مدرسه علمیه عمر چندان طولانی نداشت زیرا در سال 4-1342ش. تنها پس از کمتر از 5 سال از ساخت آن، این مکان - همان طور که پیشتر گذشت - دستخوش نوسازی و تغییراتی در داخل ساختمان شد، لذا پس از مسقف شدن حیاط مدرسه تبدیل به رواق بزرگی به نام دارالذکر گردید.
این رواق هم اکنون یکی از رواق‌های زیبا و بزرگ حرم مطهر ثامن‌الحجج(ع) می‌باشد.






 
امتیاز دهی
 
 

نظر شما
نام
پست الكترونيک
وب سایت
نظر
نسخه قابل چاپ

عناوین مرتبط:
مطالب مرتبط