«وعده صادق»، دفاع مشروع تلقی می‌شود یا خیر؟ / بررسی دفاع مشروع ایران در برابر اسرائیل از منظر حقوق بین‌الملل

طی نشستی که به همت بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی برگزار شد، دفاع مشروع ایران در برابر اسرائیل از منظر حقوق بین‌‌لملل تبیین و بررسی شد.

به گزارش آستان‌نیوز، تجاوز نظامی رژیم نامشروع اسرائیل به کنسولگری ایران در دمشق و شهادت چندتن از دیپلمات‌ها و فرماندهان نظامی که در واقع تجاوز به خاک ایران محسوب می شد مقام معظم رهبری در خطبه نماز عید فطرامسال وعده مقابله را دادند، بر این اساس در بامداد یکشنبه ۲۶ فروردین، نیروهای مسلح ایران با انجام حملات ترکیبی با استفاده از موشک‌های بالستیک، کروز و پهپاد اهدافی را در دو منطقه رژیم صهیونیستی هدف قرار داد. سپاه با انتشار بیانیه‌ای نام عملیاتی انتقامی علیه رژیم صهیونیستی را «وعده صادق» نامید، پرسش این است، آیا وعده صادق، دفاع مشروع تلقی می‌شود یا خیر؟
بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی برای پاسخ به این سوال صبح امروز 12 خرداد، نشستی را با عنوان «تحلیلی از دفاع مشروع ایران در برابر اسرائیل از منظر حقوق بین‌الملل» در تالار شیخ طوسی بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی برگزار کرد.
استاد دانشگاه علامه طباطبایی و معاون پیشین وزارت امور خارجه در ابتدای این نشست با طرح این سوال که آیا وعده صادق، دفاع مشروع تلقی می‌شود یا خیر؟ به تبیین مشروعیت این عملیات پرداخت.
دکتر حسین فرحی ابراز کرد: رژیم ۷۶ ساله غاصب اسرائیل ۱۳ فروردین، ساعت ۵ عصر به کنسول‌گری ایران حمله کرده و این کنسولگری را با خاک یکسان کرد که در پی این حمله جمعی از مستشاران رسمی و کادر نظامی ایران شهید شدند. جمهوری اسلامی ایران نیز در روز 25 فروردین 1403 در پاسخ به اقدام جنایتکارانه و خلاف موازین بین‌المللی در حمله نظامی به کنسولگری ایران در دمشق، عملیات بزرگ وعده صادق را انجام داد.
وی ادامه داد: این عملیات دارای ویژگی‌هایی است که از جمله آن می‌توان به حمله به یک نقطه معنادار اشاره کرد، در واقع ما به پایگاه نواتیم حمله کردیم، این پایگاه هوایی که به عنوان مهم‌ترین پایگاه نیروی هوایی اسرائیل شناخته می‌شود، هدف موشک‌های بالستیک ایران قرار گرفت و مقامات نظامی ایران بعد از این حمله اذعان کردند هواپیماهایی که در هدف قراردادن سفارت ایران در دمشق مشارکت داشتند از این پایگاه هوایی پرواز کرده بودند.
فرخی هدف از این عملیات را قدرت‌نمایی جمهوری اسلامی ایران ذکر کرد و ادامه داد: جمهوری اسلامی ایران در عملیات وعده صادق، ناتوانی گنبد آهنین را بیش از پیش به رخ جهانیان کشید و این عملیات بزرگترین حمله پهبادی در طول تاریخ محسوب می‌شود.
به گفته معاون پیشین وزارت امور خارجه، نکته قابل توجه و مهم این عملیات پیام به ایالت متحده آمریکا بود که ثابت کنیم دوران بزن در رو تمام شده است، در عراق سردار دلها حاج قاسم سلیمانی را هدف قرار دادید و درعین‌الاسد تلافی شد.
وی در پاسخ به این سوال آیا این حمله‌ای که ما انجام دادیم مشروع است یا خیر؟ افزود: با توجه به مفاد کنوانسیون‌های بین‌الملل 1961 و 1963 که مربوط به روابط دیپلماتیک است و به وضعیت کنسولگری می‌پردازد، رژیم منحوس اسرائیل از پروتکلهای بین‌الملل عدول کرده و آن را نقض کرده است.
استاد دانشگاه علامه طباطبائی خاطر نشان کرد: اصل دفاع مشروع می‌گوید اگر عضوی از اعضا جامعه بین‌المللی مورد تعرض عضو دیگری قرار گیرد با رعایت عدول می‌تواند از خود دفاع مشروع انجام دهد و به استناد ماده ۵۱ از منشور سازمان بین‌الملل عملیات وعده صادق از منظر امور بین‌الملل مشروع بوده است.

آیا می‌توان به عملیات وعده صادق به لحاظ فقهی و حقوقی دفاع گفت یا خیر؟
پژوهشگر گروه مطالعات انقلاب و تمدن نوین اسلامی و دبیر علمی این جلسه نیز در ادامه گفت: دفاع مشروع در فقه و حقوق در حوزه بسیار وسیعی مورد بحث واقع شده است. فقیهان مذاهب اسلامی از زوایای مختلف و به موضوع پرداخته‌اند.
دکتر علی جان سکندری، با بیان اینکه یکی از انواع دفاع مشروع دفاع قانونمند از حکومت اسلامی و مسلمانان است، تصریح کرد: برای این نوع دفاع، اقسام گوناگونی را اعم از دفاع از دولت خود در مقابل تهاجم بیگانه( مثل تجاوز رژیم بعثی به خاک ایران) و دفاع از دولت دیگر می‌توان برشمرد.
وی به حکم دفاع در برابر تجاوزها اشاره کرد و افزود: فقیهان مذاهب اسلامی به اتفاق آرا این نوع دفاع را وظیفه هر مسلمانی دانسته‌اند و از آن با عناوین مختلفی مانند دفاع از بلاد اسلام، دارالایمان، بیضه اسلام، حوزه اسلام، کلمه اسلام و... یاد کرده‌اند. مصداق روشن و قطعی این عناوین سرزمین اسلامی است که انسان در آنجا زندگی می‌کند.
سکندری ادامه داد: دفاع از دولت اسلامی دیگر در برابر تهاجم دولت غیراسلامی نیز نوع دیگر دفاع مشروع است، در واقع تمام عناوین و تعبیراتی که فقیهان برا ی دفاع سازمان یافته ذکر کرده‌ اند، شامل این قسم از دفاع نیز می‌شود.
وی نوع دیگر دفاع مشروع را دفاع از دولت اسلامی دیگر در برابر تهاجم نظامی دولت مسلمان ذکر کرد و گفت: به نظر می رسد این فرض مشمول آیه نهم سوره حجرات است. عده‌ای از مفسران و فقیهان بر این باورند که آیه بر این مطلب دلالت می‎کند که هنگام وقوع جنگ میان دو گروه (یا دو دولت) از مسلمانان، باید بین آنان صلح داد و اگر یک گروه (یا دولت) به ظلم علیه دیگری تجاوز نمود، بر دیگر مسلمانان است که با گروه ستمگر و متجاوز وارد جنگ شوند تا دست از ظلم بکشد.
این پژوهشگر همچنین به دفاع از دولت کفر در برابر تهاجم دولت اسلامی اشاره کرد و ادامه داد: برای این نوع دفاع دو فرض قابل تصویر است، نخست تهاجم دولت اسلامی به دولت کفر، نبردی مشروع است و دیگری تهاجم دولت اسلامی به دولت کفر، نبردی نامشروع است.