راز شاه اسکندر؛ بازگشت افسانه‌های ایرانی برای نوجوانان در یک مجلد

زهرا مهاجری، از چهره‌های شناخته‌شده و باسابقه در عرصه قصه‌گویی، آموزش و بازنویسی افسانه‌های ایرانی است. او عضو انجمن قلم ایران، انجمن نویسندگان کودک و نوجوان و انجمن بانوان نویسنده و ناشر خراسان رضوی بوده و سال‌ها در حوزه‌های آموزش، دانشگاه و تربیت مربی فعالیت داشته است. مهاجری تاکنون ۱۴ کتاب و ۴ مقاله در زمینه ادبیات کودک، افسانه‌های ایرانی و پژوهش‌های ادبی منتشر کرده و «راز شاه اسکندر» جدیدترین اثر اوست.

این کتاب درواقع گزیده‌ای از مجموعه هفت‌جلدی «افسانه‌های ایرانی» است که پیش‌تر با استقبال گسترده مخاطبان روبه‌رو شده بود. مهاجری در این اثر ۸۰ افسانه از نقاط مختلف ایران را گرد آورده است؛ افسانه‌هایی که زمانی در قالب هفت جلد منتشر می‌شدند و حالا با زبانی ساده‌تر و انتخابی تازه‌تر، در یک جلد در اختیار نوجوانان قرار گرفته‌اند.

از مجموعه هفت‌جلدی تا گزیده‌ای برای نوجوانان

او با اشاره به پیشینه این اثر گفت: چاپ مجموعه هفت‌جلدی افسانه‌های ایرانی از سال ۱۳۸۰ توسط بنیاد پژوهش‌های اسلامی آغاز شد و جلد هفتم آن در سال ۱۳۹۵ از سوی به‌نشر منتشر شد. این مجموعه به چاپ‌های متعدد رسید، اما به‌مرور نایاب شد و همین موضوع باعث شد تصمیم بگیرم گزیده‌ای از داستان‌ها را در یک جلد و با زبانی ساده‌تر برای مخاطب نوجوان فراهم کنم.

وی با بیان اینکه این کتاب دربرگیرنده ۸۰ افسانه از گوشه‌وکنار ایران است، افزود: تلاش کردم روایت‌ها به فارسی روان و امروزی بازنویسی شود تا حتی کودک کلاس‌اولی هم هنگام خواندن، احساس غریبی نکند و بتواند با داستان‌ها ارتباط بگیرد.

مهاجری، درباره انگیزه‌های خود از گردآوری این افسانه‌ها توضیح داد: سه هدف اصلی را از گردآوری این افسانه‌ها دنبال می‌کردم؛ نخست، فراهم‌کردن خواندنی‌های سرگرم‌کننده و سالم برای کودکان و نوجوانان بود. دوم، حفظ ادبیات شفاهی و میراث داستانی ایران و سوم، توجه به جنبه‌های تربیتی افسانه‌ها که در شکل‌گیری اخلاق و شخصیت کودک نقش مهمی دارند.

افسانه‌ها؛ روایت زندگی و فرهنگ اقوام ایرانی

این نویسنده افسانه‌ها را آینه‌ای از زیست فرهنگی مردم ایران دانست و اظهار کرد: هر قصه، نوعی از زندگی را روایت می‌کند. کودکان و نوجوانان با خواندن این داستان‌ها با آداب، رسوم، پوشش و سنت‌های مناطق مختلف ایران آشنا می‌شوند. برای نمونه، داستان «ماه‌پیشونی» که نمونه ایرانی سیندرلاست، در مناطق مختلف کشور با تفاوت‌هایی روایت می‌شود و من تلاش کردم این تفاوت‌ها در بازنویسی حفظ شود.

وی ادامه داد: نوجوانی که در تهران زندگی می‌کند، بدون سفر می‌تواند از طریق این افسانه‌ها با فرهنگ مردم ترکمن، بلوچ یا کرد آشنا شود و این یکی از ظرفیت‌های مهم ادبیات داستانی است.

کارکرد‌های تربیتی فراتر از سرگرمی

مهاجری با تأکید بر اینکه افسانه‌ها تنها برای سرگرمی نیستند، گفت: این داستان‌ها دایره واژگان کودک را گسترش می‌دهند، تفکر منطقی و درک روابط علت و معلولی را تقویت می‌کنند و به پرورش عواطف و احساسات کمک می‌کنند. همچنین حضور عناصر تخیلی مانند پریان، قوه تخیل و خلاقیت را که پایه بسیاری از پیشرفت‌های علمی و هنری است، رشد می‌دهد.

وی افزود: لذتی که کودک از خواندن افسانه‌ها می‌برد، او را با کتاب و کتاب‌خوانی مأنوس می‌کند و این مهم‌ترین دستاورد چنین آثاری است.

گفتنی است کتاب «راز شاه اسکندر» در بیست‌وسومین جشنواره بین‌المللی قصه‌گویی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان شایسته تقدیر شده و پیش‌تر نیز جلد چهارم مجموعه افسانه‌های ایرانی از سوی کانون پرورش فکری و آموزش‌وپرورش (مجله رشد) مورد تأیید قرار گرفته است. همچنین زهرا مهاجری پیش از این، کتاب «افسانه‌های خراسان» را منتشر کرده که اکنون به چاپ دوم رسیده است.