دانشگاه بین‌المللی امام‌رضا (ع) در مسیر توسعه فناوری‌های کوانتومی

این موفقیت به همت دکتر منیره هوشمند، عضو هیئت علمی گروه مهندسی برق، حاصل شده و نگاه تازه‌ای به آینده پژوهش‌های کوانتومی در کشور ایجاد کرده است.در ادامه گفت‌وگوی ما با دکتر هوشمند را، می‌خوانید:خانم دکتر هوشمند، ضمن تبریک این موفقیت ارزشمند، لطفاً درباره این دستاورد و اهمیت آن برای دانشگاه و گروه مهندسی برق توضیح دهید.

این حمایت که توسط بنیاد ملی علم ایران و زیرمجموعه معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری ارائه شده، برای ما اهمیت زیادی دارد. این اتفاق نشان می‌دهد نهادهای علمی کشور به ظرفیت‌های پژوهشی گروه مهندسی برق دانشگاه بین‌المللی امام‌رضا(ع) اعتماد دارند و این حمایت می‌تواند مسیر توسعه فعالیت‌های علمی، پژوهشی و ارتقای جایگاه تخصصی دانشگاه را هموار کند.

فناوری‌های کوانتومی طی سال‌های اخیر بسیار مورد توجه قرار گرفته است. لطفاً برای مخاطبان ما توضیح دهید این حوزه چه مفهومی دارد و اکنون در چه مرحله‌ای از رشد قرار گرفته است؟

فناوری‌های کوانتومی بر پایه اصول فیزیک در ابعاد اتمی و زیراتمی بنا شده‌اند. در دهه‌های اخیر شاهد رشد بسیار سریع این فناوری بوده‌ایم. این حوزه پتانسیل ایجاد تحول در بخش‌هایی مانند هوش مصنوعی، رمزنگاری، پزشکی و علوم مواد را دارد. یکی از مهم‌ترین موضوعات، توانایی کامپیوترهای کوانتومی در شکستن شیوه‌های رایج رمزنگاری است که اهمیت امنیتی این حوزه را چند برابر می‌کند.

پژوهش شما و پژوهشگر فوق‌دکترا، آقای دکتر بلوکیان، درباره کمی‌سازی منابع و هزینه‌ها در مخابرات کوانتومی و بازطراحی پروتکل‌هاست. چرا این موضوع اهمیت ویژه‌ای دارد؟

با ظهور کامپیوترهای کوانتومی، سامانه‌های مخابرات کوانتومی به‌عنوان راه‌کاری با امنیت کامل مطرح شده‌اند و در بسیاری از کشورها وارد مرحله پیاده‌سازی شده‌اند. در ایران نیز فعالیت‌های اولیه آغاز شده است اما این فناوری پیچیده و نسبتاً پرهزینه است. بنابراین، کمّی‌سازی دقیق منابع و هزینه‌ها و بازطراحی پروتکل‌ها، باعث تسهیل استقرار گسترده‌تر این سامانه‌ها می‌شود و می‌تواند نقشی مهم در امنیت ارتباطات آینده کشور داشته باشد. هدف این پژوهش، ارائه راه‌حل‌های عملی و اقتصادی برای این مسیر است.

جذب آقای دکتر محمد بلوکیان به عنوان پژوهشگر فوق‌دکترا چه تأثیری بر روند تحقیقات دانشگاه خواهد داشت؟

حضور پژوهش‌گران پسادکتری، به‌ویژه در حوزه‌های نوظهور و استراتژیک، مانند تزریق انرژی تازه به مجموعه علمی است. این افراد با دانش عمیق و تجربه پژوهشی گسترده، سطح فعالیت‌های دانشگاه را ارتقا می‌دهند. این موضوع باعث شکل‌گیری همکاری‌های بین‌رشته‌ای، ارتباط بیشتر با دانشگاه‌ها و صنعت و در نهایت تقویت جایگاه علمی دانشگاه می‌شود. این حضور گامی مؤثر در مسیر رسیدن دانشگاه به جایگاه قطبی در حوزه‌های نوظهور است.

آیا این پروژه می‌تواند سرآغاز همکاری‌های گسترده‌تر با بنیاد ملی علم ایران یا سایر مراکز تحقیقاتی کوانتوم باشد؟

 این طرح، نخستین همکاری ما با این بنیاد نیست. پیش‌تر نیز با حمایت بنیاد ملی علم، محتوای آموزشی در حوزه اطلاعات و محاسبات کوانتومی تولید کرده‌ایم. هم‌چنین چندین طرح پژوهشی با حمایت ستاد اپتیک ـ کوانتوم معاونت علمی و وزارت ارتباطات انجام داده‌ایم اما این حمایت جدید، به‌دلیل تمرکز آن بر جذب پژوهشگر فوق‌دکترا، می‌تواند نقش دانشگاه را در توسعه فناوری‌های کوانتومی در سطح کشور پررنگ‌تر کرده و مسیر همکاری‌های آینده را هموار کند.

به‌عنوان نخستین میزبان پژوهش‌گر فوق‌دکترا در دانشگاه بین‌المللی امام‌رضا(ع)، چه پیامی برای جامعه علمی کشور دارید؟

این اتفاق نشان می‌دهد حمایت‌های پژوهشی کشور محدود به دانشگاه‌های دولتی بزرگ نیست. دانشگاه‌های غیردولتی نیز با داشتن توان علمی و تمرکز بر پژوهش‌های کاربردی می‌توانند اعتماد نهادهای ملی را جلب کنند. به دانشجویان و پژوهشگران جوان توصیه می‌کنم برای یادگیری دانش روز، نوآوری و ارائه ایده‌های خلاقانه تلاش کنند. فرصت‌ها وجود دارد و نباید از مسیر پژوهش دست کشید.