‏نقشه راه زندگی در کلام سلاله پاک امام رضا (ع)

در گفت‌و‌گو با حجت‌الاسلام والمسلمین محمدمهدی ماندگاری، کارشناس دینی بررسی کرده‌ایم که چگونه می‌توان با تکیه بر میراث امام هادی (ع)، از دام کج‌فهمی‌های فکری و بی‌برنامگی در زندگی رها شد. این مطلب به ما می‌آموزد که چطور «زیارت» را به «برنامه عمل» تبدیل کنیم تا در تلاطم‌های روزگار، مسیر درست را، گم نکنیم.

خروج از بن‌بست کج‌فهمی با چراغ «کلامکم نور»

حجت‌الاسلام ماندگاری با نگاهی آسیب‌شناسانه به وضعیت فعلی مناسبات انسانی، ریشه اصلی ناکامی‌ها را در لایه‌های معرفتی جست‌و‌جو کرده و می‌گوید: نخستین و بزرگ‌ترین معضل جامعه ما، نه در کمبود‌های مادی، بلکه در فقر فهم درست یا گرفتاری در دام کج‌فهمی‌ها نهفته است. این همان وضعیت خطرناکی است که قرآن کریم در توصیف آن می‌فرماید: «إِنَّهُمُ اتَّخَذُوا الشَّیَاطِینَ أَوْلِیَاءَ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَیَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ مُهْتَدُونَ» (سوره اعراف، آیه ۳۰)؛ یعنی کسانی که در عین سرگردانی در بیراهه‌ها، به غلط گمان می‌کنند که بر مدار هدایت و در مسیر درست گام برمی‌دارند.

ایشان در ادامه تبیین این چالش، راهکار برون‌رفت از این ظلمت فکری را در کلام نورانی امام هادی (ع) جست‌و‌جو کرده و عنوان می‌کند: پیشوای دهم در زیارت شریفه جامعه کبیره، که به حق منشور متعالی امام‌شناسی است، راه علاج این نقیصه را در پیوند زدن فهم انسانی به منبع لایزال وحی می‌دانند؛ آنجا که با صراحت می‌خوانیم: «کَلامُکُمْ نُورٌ وَ أَمْرُکُمْ رُشْدٌ».

اگر انسان بخواهد از بن‌بست نفهمی و کج‌فهمی رها شود، باید منظومه فکری خود را با نگاه ولایی تنظیم کند. این به معنای تعطیلی عقل نیست، بلکه به معنای صیانت و ایمن‌سازی عقل در پرتو نوری است که از زبان اولیای الهی جاری می‌شود.

بر اساس آیه شریفه «فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ» (سوره نحل، آیه ۴۳)، برای دستیابی به درک صحیح از پیچیدگی‌های سیاسی، فرهنگی و حتی معیشتی، ضرورت دارد که ابتدا تبیین برگزیدگان خدا از این حقایق را مبنای تحلیل و عمل خود قرار دهیم.

چرا دویدن‌های ما به «رسیدن» ختم نمی‌شود؟

‏این کارشناس دینی در ادامه توضیح می‌دهد: دومین گره، مسئله بی‌برنامگی یا تکیه بر الگو‌های مدیریتی غلط در زندگی فردی و اجتماعی است. بسیاری از دویدن‌های ما به رسیدن ختم نمی‌شود، چون جاده را اشتباه انتخاب کرده‌ایم یا راهنمای نابلدی را پیش‌رو قرار داده‌ایم.

هر برنامه‌ریزی موفقی، نیازمند یک راهنمای صادق و عالم است که به تمام پیچ و خم‌های وجودی انسان و جهان آگاه باشد.

حجت‌الاسلام ماندگاری با گریز به فراز دیگری از زیارت جامعه کبیره، بر عبارت «و مقدمکم امام حوائجی و ارادتی فی کل احوالی» درنگ کرده و ادامه می‌دهد: امام هادی (ع) به ما می‌آموزند که برای داشتن یک زندگی به‌سامان، باید پیشوای الهی را در تمام اراده‌ها و نیازها، جلوتر از خود قرار دهیم. برنامه‌ریزی درست، چیزی جز حرکت در مسیر انجام واجبات و ترک محرمات نیست.

وقتی راهنما الهی باشد، برنامه نیز الهی خواهد بود و در چنین ساختاری، خدمت به خلق خدا نه یک شعار، بلکه یک وظیفه تعریف شده در متن زندگی است. سپردن زمام برنامه‌های زندگی به دست کسانی که خود در شناخت مسیر ناتوانند، جز هدر رفت سرمایه‌های عمر نتیجه‌ای نخواهد داشت.

از شعار تا شعور؛ راز ماندن در مسیر حق

‏حجت‌الاسلام ماندگاری با اشاره به یکی از جدی‌ترین آسیب‌های رفتاری در جامعه تصریح می‌کند: تعریف اهداف بزرگ بدون آمادگی برای پرداخت هزینه‌های آن، ریشه بسیاری از شکست‌هاست. بسیاری از ما در مقام سخن، از آرمان‌های بلند دم می‌زنیم، اما در مقام عمل و در مواجهه با سختی‌ها، شانه خالی می‌کنیم. این عدم استقامت، ریشه در گسست میان نیت و عمل دارد.

وی برای تبیین ضرورت پایداری، به پیوند قلبی با امام اشاره کرده و می‌گوید: در زیارت جامعه کبیره، ما مکرر عرض می‌کنیم «مَعَکُمْ مَعَکُمْ لا مَعَ غَیْرِکُمْ»؛ این عبارت، صرفاً یک شعار احساسی نیست، بلکه اعلام آمادگی برای همراهی تمام‌عیار در مسیر حق است.

هر کس نیت و اراده خود را با اراده ولی خدا گره بزند، در میانه راه کم نمی‌آورد؛ چرا که استقامت، میوه درختی است که ریشه‌اش در باور به حضور و حمایت امام قرار دارد.

تمسک به ثقلین، همان‌گونه که پیامبر اکرم (ص) درحدیث «مَا إِنْ تَمَسَّکْتُمْ بِهِمَاِلُّلَنْ تَضوا أَبَدًا» تأکید فرموده‌اند، تنها راه مصونیت از لغزش در بزنگاه‌های دشوار است.

زیارت؛ مبدأ تحول در سبک زندگی

این سخنران دینی با تأکید بر ژرفای معرفتی میراث امام هادی (ع) می‌گوید: زیارت جامعه کبیره نه صرفاً یک متن برای قرائت و تبرک، بلکه یک دستورالعمل جامع و مرام‌نامه‌ای دقیق برای زیستن مؤمنانه در عصر غیبت است. سه‌گانه «فهم ولایی»، «برنامه‌ریزی توحیدی» و «مقاومت ایمانی»، اضلاع مثلثی هستند که اگر بر مدار هدایت امام تنظیم شوند، سعادت جامعه را تضمین می‌کنند؛ چرا که طبق فراز «کَلَامُکُمْ نُورٌ وَ أَمْرُکُمْ رُشْدٌ»، تنها در پرتو کلام ایشان است که بن‌بست‌های فکری و عملی گشوده می‌شود.

حجت‌الاسلام ماندگاری در پایان، ضمن دعوت از نسل جوان برای تدبر در این میراث ماندگار امام هادی (ع) در حریم قدسی امام هشتم (ع)، خاطرنشان می‌کند: حضور در این قطعه از بهشت و تمسک به انیس‌النفوس (ع)، زمانی به کمال می‌رسد که زیارت را به «برنامه زندگی» گره بزنیم.

جامعه کبیره به ما می‌آموزد که برای عبور از بن‌بست‌های فکری و معیشتی، باید منظومه فکری خود را با نور کلام معصوم تنظیم کنیم.

حقیقتِ «بِکُمْ فَتَحَ اللَّهُ وَ بِکُمْ یَخْتِمُ» به ما یادآور می‌شود که کلید گشایش‌های اقتصادی، سیاسی و فرهنگی در دست ولایت است.

اگر با این باور از صحن و سرای رضوی خارج شویم، در تلاطم‌های روزگار هرگز مسیر را گم نخواهیم کرد و به سوی افق‌های روشن تمدن اسلامی حرکت خواهیم کرد.