فرش دستباف ایرانی؛ سفیر فرهنگ و پرچم دوم ایران

به گزارش آستان نیوز، به مناسبت روز ملی فرش، رویداد نشست تخصصی نقش‌آفرینی روز سه‌شنبه ۱۹ خرداد ۱۴۰۵ به همت سازمان دانشجویان جهاد دانشگاهی مشهد و با همکاری شرکت فرش آستان قدس رضوی برپا شد، تاریخ فرش ایرانی و پیوند‌های این هنر -صنعت باهنر و تمدن این سرزمین واکاوی شد.

دکتر حمید کارگر، مدیرعامل شرکت فرش آستان قدس رضوی، در این رویداد در سخنانی با عنوان «چرا فرش دستباف؟» به برشمردن علل اهمیت فرش دستباف در ایران پرداخت.

وی با برشمردن ویژگی‌هایی همچون پیوند با تاریخ، فرهنگ و هنر، قدمت و دیرینگی، پراکندگی جغرافیایی، تنوع طرح و نقشه و سبک‌های بافت و تنوع کاربرد، گفت: فرش بستر مناسبی برای روایتگری، برقراری پیوند میان ملت‌ها و بهبود تعاملات انسانی است.

وی افزود: فرش دستباف از جنبه‌هایی همچون کمک به اقتصاد خانوار، اشتغال‌زایی و ارزآوری نیز قابل اعتناست.

کارگر بیان کرد: در واقع حضور و ایفای نقش فرش در دیپلماسی هنری، از جمله در موزه گردی، کارگاه‌گردی، قصه‌گویی، هدایای دیپلماتیک، آیین‌ها و سنت‌های مرتبط با فرش و نیز بافت فرش‌هایی با مضمون صلح و دوستی همیشه گویای ارزشمندی این سنت دیرینه است.

فرش‌شناسی بدون شناخت تاریخی امکان‌پذیر نیست

دکتر داود شادلو، عضو هیئت‌علمی دانشگاه هنر شیراز نیز در این رویداد در سخنانی با موضوع «درآمدی بر فرش‌شناسی» بر اهمیت شناخت تاریخی در مطالعات فرش تأکید کرد و گفت: فرش‌شناسی دانشی میان‌رشته‌ای است که در پیوند با تاریخ، هنر، فن، جغرافیا، فرهنگ، جامعه و اقتصاد فرش‌های شرقی قرار دارد.

وی یادآور شد: فهم عمیق فرش بدون شناخت پیشینه تاریخی آن امکان‌پذیر نیست و هرگونه مطالعه در این حوزه باید بر مبنای رویکردی تاریخی انجام شود.

استادیار گروه فرش دانشگاه هنر شیراز در ادامه به مهم‌ترین موانع فرش‌شناسی پرداخت و اظهار داشت: نبود نمونه‌های فیزیکی، کمبود منابع مستند بومی، ازمیان‌رفتن دانش شفاهی فرش‌بافی، جعل و تقلب در آثار تاریخی و نیز تغییرات مداوم بازار، پژوهش در تاریخ فرش را با دشواری‌های فراوان روبه‌رو کرده است.

وی همچنین منابع شناخت تاریخ فرش را تشریح کرد و گفت: پژوهشگران برای بازسازی گذشته این هنر از طیف گسترده‌ای از شواهد، شامل یافته‌های باستان‌شناسی، منابع مردم‌شناسی، آثار معماری، اسناد و متون تاریخی بهره می‌گیرند.

شادلو افزود: این منابع را می‌توان در سه گروه اصلیِ نمونه‌های فیزیکی، اسناد مکتوب و منابع تصویری دسته‌بندی کرد که در میان آنها، نمونه‌های فیزیکی فرش‌ها و فرش پاره‌های باقی‌مانده از بیشترین اعتبار برخوردارند.

این پژوهشگر فرش در بخش دیگری از سخنان خود به روند شکل‌گیری مطالعات فرش‌شناسی در جهان اشاره کرد و گفت: این مطالعات از نیمه قرن نوزدهم میلادی با افزایش توجه عمومی به فرش‌های شرقی آغاز شد و به‌تدریج با شکل‌گیری مکاتب دانشگاهی، برگزاری نمایشگاه‌های تخصصی و کشف آثار مهمی همچون قالی پازیریک گسترش یافت.

وی افزود: پیشرفت‌های فناورانه و روش‌شناختی دهه‌های اخیر افق‌های تازه‌ای را پیش روی پژوهشگران گشوده است.

شادلو در پایان با اشاره به پیچیدگی‌های تاریخ فرش تأکید کرد: بسیاری از مسائل این حوزه همچنان نیازمند پژوهش‌های بیشتر است و دستیابی به تصویری روشن‌تر از گذشته فرش ایران، مستلزم همکاری گسترده پژوهشگران و پایبندی به استاندارد‌های علمی و روش‌شناختی دقیق خواهد بود.

گفتنی است در این رویداد افزون بر ارائه سخنرانی، نمایشگاهی برای آشناسازی مخاطبان با فرایند تولید فرش دستباف برپا شد تا بازدیدکنندگان به‌صورت نمادین با حرفه‌های مرتبط با فرش، از جمله رنگرزی، ریسندگی، طراحی و بافت، آشنا شوند.

نمایش عمومی دو فرش خاص از تولیدات شرکت فرش آستان قدس رضوی با نام‌های «ایران جان» و «ضامن آهو» و عرضه برخی کتاب‌های تازه منتشرشده در حوزه فرش دستباف نیز از دیگر بخش‌های رویداد روز ملی فرش در مشهد بود.

همچنین در این رویداد چند فیلم کوتاه مرتبط با فرش دستباف به نمایش درآمد و قطعاتی از موسیقی مقامی خراسان توسط استاد غلام رسول صوفی و استاد عسگریان اجرا شد.

شایان‌ذکر است، فرش مشهد به‌عنوان یکی از قطب‌های شاخص در فرشبافی ایران، در سازمان جهانی مالکیت معنوی نیز به ثبت جهانی رسیده است.