زبان هنر لایه‌های پنهان حقیقت عاشورای حسینی را آشکار می‌کند

به گزارش آستان‌نیوز، احد فرامرز قراملکی، رئیس بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، یکشنبه ۱۱ مرداد ۱۴۰۵ در آیین رونمایی کتاب «حسین، زبانی دیگر» که با همکاری بنیاد پژوهش‌های اسلامی و مؤسسه آفرینش‌های هنری آستان قدس رضوی در نگارخانه رضوان برگزار شد، اظهار کرد: شاعر در این اثر می‌کوشد با زبانی هنری و نمادین، پرده از حقیقت نهضت حسینی بردارد و خواننده را به لایه‌های عمیق‌تر این واقعه رهنمون سازد.

وی افزود: این کتاب از نظر متن، محتوا، زبان و ساختار، نگاهی تازه به واقعه عاشورا دارد و با عبور از روایت صرف تاریخی، حقیقت این نهضت را در بستر زمان و متناسب با نیاز‌های انسان امروز بازخوانی می‌کند.

قراملکی ادامه داد: شاعر در این مسیر می‌کوشد حجاب جهل را از چهره خورشید حقیقت کنار بزند، سیمای تحریف را آشکار کند و حقیقت مکتب امام حسین (ع) را با بیانی هنرمندانه و تأمل‌برانگیز پیش روی مخاطب قرار دهد.

امام حسین (ع)؛ زبانی فراتر از واژگان

رئیس بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی با تأمل در عنوان کتاب گفت: نخستین پرسشی که در برابر مخاطب قرار می‌گیرد، این است که مقصود از «زبانی دیگر» چیست؟ موضوع کتاب تنها زبان امام حسین (ع) نیست، بلکه شخصیت آن حضرت خود به‌مثابه زبانی دیگر معرفی می‌شود؛ زبانی فراتر از قالب‌های متعارف که حامل حقیقت، معنا و پیام است.

وی بیان کرد: زبان گفتار، زبان بدن، سکوت و محیط، همگی شیوه‌هایی شناخته‌شده برای انتقال معنا هستند، اما شاعر در این اثر، امام حسین (ع) را زبان حقیقت معرفی می‌کند؛ زبانی که برای فهم آن باید از ظاهر الفاظ عبور کرد و به ساحت معنا رسید.

قراملکی با اشاره به بهره‌گیری گسترده شاعر از نماد و رمز افزود: سکوت در این کتاب تنها به معنای خاموشی نیست، بلکه سکوتی گویاست که پیام شهادت را در خود جای داده و به متن جلوه‌ای هنری و اندیشه‌برانگیز بخشیده است.

وی به عبارت «سکوت او را زبانی است رنگ‌رنگ» در کتاب اشاره کرد و گفت: این تعبیر نشان می‌دهد که سکوت در اثر، خود به زبانی مستقل برای بیان حقیقت تبدیل شده است؛ زبانی که در عین خاموشی، عمیق‌ترین مفاهیم را به مخاطب منتقل می‌کند.

هنر، راهی برای فهم حقیقت ذومراتب عاشورا

رئیس بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی تصریح کرد: شاعر با انتخاب زبان نمادین، در پی بیان حقیقتی ذومراتب از واقعه عاشوراست. لایه آشکار این حقیقت در منابع تاریخی، مقتل‌ها و آثار پژوهشی بازتاب یافته، اما مراتب عمیق‌تر آن تنها از مسیر زبان هنر و رمز فهمیده می‌شود.

وی ادامه داد: هدف شاعر، بازگویی دوباره رخداد‌های تاریخی نیست، بلکه می‌خواهد مخاطب را به بطن حقیقت عاشورا و ابعاد معرفتی نهضت حسینی برساند. از همین رو، امام حسین (ع) در این اثر تنها یک شخصیت تاریخی نیست، بلکه رمز حقیقت، آزادی و آفرینش است.

قراملکی با بیان اینکه حقیقت عاشورا نیز همچون قرآن کریم دارای ظاهر، باطن و مراتب متعدد معناست، خاطرنشان کرد: شاعر با جسارت و نگاهی هنرمندانه به این ساحت رمزآلود وارد شده است تا مخاطب را از سطح واقعه عبور دهد و به فهمی ژرف‌تر از پیام نهضت حسینی برساند.

وی افزود: چنین رویکردی، ظرفیت هنر را برای بازنمایی ابعادی از عاشورا نشان می‌دهد که شاید زبان مستقیم تاریخی و پژوهشی به‌تنهایی نتواند تمام ظرافت‌های آن را بیان کند.

ترجمه‌ای وفادار، روان و شاعرانه

رئیس بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، ترجمه فارسی کتاب را از نقاط قوت برجسته آن دانست و گفت: مترجم توانسته سه ویژگی دشوار را به‌طور هم‌زمان در کنار یک‌دیگر حفظ کند؛ وفاداری به متن اصلی، روانی و سلاست زبان فارسی و انتقال فضای شاعرانه و هنری اثر.

وی افزود: جمع‌کردن این سه ویژگی در ترجمه متون ادبی و نمادین آسان نیست، اما مترجم با دقت و تلاش فراوان توانسته مخاطب فارسی‌زبان را با روح اثر اصلی همراه کند.

قراملکی بیان کرد: موسیقی کلام، لطافت ادبی و فضای شاعرانه اثر در ترجمه به‌خوبی احساس می‌شود و متن در عین برخورداری از ظرافت‌های ادبی، از پیچیدگی‌های غیرضروری و ابهام‌های آزاردهنده فاصله دارد.

وی ادامه داد: کتاب سرشار از نماد‌ها و استعاره‌هاست، اما مترجم ضمن حفظ این ویژگی‌ها، ارتباط مخاطب با متن را نیز نگه داشته و زیبایی‌های ادبی اثر را به زبان فارسی منتقل کرده است.

نماد‌هایی برای روایت رنج و رهایی

رئیس بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، صلیب و رخساره را از نماد‌های برجسته این کتاب برشمرد و گفت: هر یک از این نماد‌ها با بسامد و کارکردی متفاوت، در خدمت تبیین حقیقت عاشورا قرار گرفته‌اند.

وی افزود: شاعر با بهره‌گیری از نماد صلیب، رنج و ایثار امام حسین (ع) را در افقی فراتر از یک رخداد تاریخی به تصویر می‌کشد و نشان می‌دهد که این رنج، پیام‌آور آزادی، آگاهی و رهایی انسان است.

قراملکی خاطرنشان کرد: این نمادپردازی، میان پیام عاشورا و حقیقت مشترک ادیان الهی پیوند برقرار می‌کند و نشان می‌دهد که نهضت امام حسین (ع) ظرفیت گفت‌و‌گو با همه انسان‌ها و فرهنگ‌ها را دارد.

گفتنی است، کتاب «حسین، زبانی دیگر»، سروده جواد جمیل، شاعر معاصر عراقی، با ترجمه محمدتقدمی صابری، پژوهشگر بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، در این آیین با حضور جمعی از استادان، پژوهشگران و فعالان فرهنگی رونمایی شد.

مهلا دانشمند