رونمایی از اسناد کهن و مکتوب تاریخی آیین اربعین در حرم رضوی

به گزارش آستان‌نیوز، این مراسم رونمایی، در قالب سیصدمین برنامه سه‌شنبه‌های علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی، به مناسبت اربعین حسینی و با هدف گرامیداشت یاد و میراث امام شهید (رحمت‌الله علیه)، دوشنبه، ۱۲ مردادماه ۱۴۰۵، با حضور محمدرضا قائمی‌نیک، معاون پژوهشی دانشگاه علوم اسلامی رضوی، جمعی از مدیران و کارشناسان سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی و دیگر علاقه‌مندان، در تالار «اندیشه» کتابخانه مرکزی حرم مطهر امام رضا (ع)، برگزار شد.

در این مراسم از ۶ سند با عناوینی همچون «هزینه‌های آستان قدس از بابت تعطیلی حمام آغچه در ایام عاشورا، اربعین و ۲۱ ماه رمضان، متعلق به سال ۱۱۴۷ هجری قمری» و «رسید هزینه‌های آستان قدس از بابت روشنایی و شمع موم و شمع پیه برای تعزیه امام حسین (ع) در ایام عاشورا و شب اربعین در حرم مطهر، متعلق به سال ۱۲۶۹ هجری قمری»، رونمایی شد.

همچنین می‌توان به سند‌های «درخواست حواله وجوه نقدی برای هزینه‌های شب اربعین حسینی، متعلق به سال ۱۲۹۷ هجری قمری»، «هزینه‌های روضه‌خوانی ایام اربعین از محل موقوفه وزیر نظام، متعلق به سال ۱۲۸۸ هجری قمری»، «رسید هزینه‌های روشنایی حرم مطهر در شب اربعین از محل نذورات، متعلق به سال ۱۳۲۳ هجری قمری» و سند «نوحه اربعین»، اشاره کرد.

اربعین حسینی در آینه اسناد و موقوفات آستان قدس رضوی

کبری صدریان، کارشناس طبقه‌بندی و فهرست‌نویسی اسناد آستان قدس رضوی در این مراسم با اشاره به پیشینه تاریخی و تکوین جاذبه اربعین، گفت: با رسمیت یافتن مذهب تشیع در دوره صفویه و تثبیت تشکیلات اداری آستان قدس رضوی، آیین‌های سوگواری اهل بیت (ع) به‌ویژه اربعین حسینی، از قالب رفتار‌های خودجوش پراکنده به ساختاری منظم، موقوفه محور و تحت نظارت اداری تبدیل شد.

وی افزود: وجود بالغ بر ۶۰ سند تاریخی از دوره صفویه تا معاصر پیرامون اربعین، گویای جایگاه برجسته این مناسبت در مشهد مقدس است.

صدریان بیان کرد: تعطیلی موقوفات خدماتی و تجاری در روز اربعین، یکی از نخستین نشانه‌های تعظیم شعائر اربعین در ساختار و اداره املاک حرم مطهر رضوی، به شمار می‌آید.

وی ادامه داد: همچنین برگزاری مراسم اربعین در حرم مطهر، متکی بر عواید موقوفات خاصی بوده که واقفان دوراندیش برای این روز مشخص کرده بودند.

وی تصریح کرد: از بازخوانی اسناد تاریخی آستان قدس رضوی و تحلیل سیر تحول آیین اربعین، می‌توان به سه نتیجه کلیدی اعم از «نهادینه‌سازی مناسک از طریق وقف»، «پیوند جغرافیایی مرقد مطهر امام رضا (ع) با یادمان کربلا» و «پویایی کارکرد اجتماعی اربعین»، رسید.

نقش تمدنی پیاده‌روی اربعین از منظر رهبر شهید (رحمت‌الله علیه)

در ادامه این مراسم، محمدرضا قائمی‌نیک، معاون پژوهشی دانشگاه علوم اسلامی رضوی با محوریت «نقش تمدنی پیاده‌روی اربعین از منظر رهبر شهید (رحمت‌الله علیه)»، عنوان کرد: در بیانات حضرت آیت‌الله العظمی امام سیدعلی خامنه‌ای (رحمت‌الله علیه) بر نقش‌های اجتماعی، فرهنگی و تمدنی اربعین، تأکید شده است.

وی ادامه داد: از جمله عناوین برگرفته از بیانات رهبر شهید (رحمت‌الله علیه) می‌توان به مفهوم بیداری اسلامی و مقاومت و نقش اربعین درباره آن، اشاره کرد.

سخنران مراسم، افزود: بخش دیگر در بیانات قائد شهید (رحمت‌الله علیه) مرتبط با توصیه‌ها و نکات ایشان درباره پیاده‌روی اربعین است که وجه رسانه‌ای آن برای رهبر شهید (رحمت‌الله علیه) اهمیت خاصی داشته است.

وی با اشاره به اینکه فراگیر شدن موکب‌ها در کشور، نمونه‌ای از وجه میان فرهنگی پیاده‌روی اربعین و ارتباط ایرانیان با عراقی‌هاست، گفت: در این بین، رهبر شهید (رحمت‌الله علیه) علاوه بر تکریم میزبانان عراقی، بر وجه جهادی بودن و مردمی‌بودن مدیریت اربعین، تأکید بسیار داشتند.

قائمی‌نیک بیان کرد: قائد شهید (رحمت‌الله علیه)، اربعین را همچون پیشرانی در کشور‌های اسلامی در مسیر تمدن نوین اسلامی قرار دادند؛ چراکه این آیین دارای ظرفیت خاصی برای تجمیع سلایق مختلف دارد. همچنین اربعین، یک نیروی محرک دارد که امت اسلام را می‌تواند به کنشگری وادار کند.

وی همچنین در این مراسم، گفت: در مذهب تشیع دو آیین شامل «زیارت» و «رویداد‌های مناسبتی با محوریت برگزاری مراسم عزاداری یا جشن»، از اهمیت خاصی برخوردار است.

معاون پژوهشی دانشگاه علوم اسلامی رضوی ادامه داد: حوزه‌های مختلف علوم انسانی همچون فرهنگ، جامعه و حتی مسائل روان‌شناختی در مطالعات آیین، آیین را از صرف یک مناسک به یک کلان مسئله اجتماعی و تمدنی تبدیل کرده است. در این میان، شهر مشهد نیز یکی از آیینی‌ترین شهر‌های دنیا به شمار می‌رود.

وی با تأکید بر سابقه دیرینه پیاده‌روی اربعین در میان عراقی‌ها، خاطرنشان کرد: از اواخر دهه ۸۰ شمسی تاکنون، جمعیت کثیری از ایرانیان در آیین اربعین شرکت می‌کنند.