تصویر رهبرشهید بر شانه‌های مشایه؛ روایتی از یک پیوند فرامرزی

پیاده‌روی اربعین، فراتر از یک رویداد آیینی، ویترینی از فرهنگ‌های بومی و سنت‌های برخاسته از دل تاریخ است. زائرانی که تجربه حضور در مشایه را داشته‌اند، به‌خوبی با رسم تمثال‌گردانی آشنا هستند؛ آیینی که در آن تصاویر ائمه اطهار (ع) در قاب‌های چوبیِ نصب‌شده بر علم‌های بلند، بر شانه‌های زائران حمل می‌شود.

این سنت که برای بسیاری از ما یادآور یادماندگی دهه هفتاد و هشتاد شمسی در ایران است، در عراق، اما قصه‌ای متفاوت دارد. استفاده از این تمثال‌ها در عراق، پاسخی است به سال‌ها محدودیت، اختناق و ممنوعیتِ تحمیلی توسط حکومت بعث؛ گویی هر قاب چوبی که بر فراز جمعیت می‌رود، فریادِ هیهات منا الذله و پیروزیِ حافظه تاریخی بر فراموشی است.

آنچه این شیوه نمایش را در میان عراقی‌ها متمایز می‌کند، قداست‌بخشی به آن است. این قاب‌ها تنها متعلق به حضرات مقدس معصومین (ع) و در موارد بسیار محدود، بزرگان دینی است؛ به‌گونه‌ای که حتی برای شهدای پرشمارِ خودِ عراقی‌ها نیز به‌ندرت از این ساختار خاص علم‌گردانی استفاده می‌شود. این نوعی ارادتِ ویژه و درجه‌یک است که حریم آن به‌سادگی شکسته نمی‌شود.

اما امسال، مسیر مشایه شاهد یک استثنای معنادار بود. در میان انبوه بیرق‌های سیاه و سبز، تصاویر آقای شهید بر همان علم‌های چوبیِ مخصوص، در دستان جوانان عراقی دیده می‌شد. این رخداد، نه‌فقط یک ادای احترام ساده که نشان‌دهنده عمق نفوذِ یک چهره‌ی تأثیرگذار مقاومت در جان‌ودل مردمی است که مرز‌های جغرافیایی را به رسمیت نمی‌شناسند.

حضور تمثال آقای شهید در چنین جایگاه نمادینی، نشان می‌دهد که محبت میان دو ملت ایران و عراق، بیش از آنکه بر معادلات سیاسی استوار باشد، بر مدار هم‌سویی در آرمان‌ها می‌چرخد. این تصویر، نه‌تنها یک گزارش تصویری از اربعین امسال که سند زنده‌ای از پیوندی است که در دوران حوادث، نه‌تنها گسسته نشد، بلکه در مسیر کربلا، به شکلی نمادین و ماندگار، بر شانه‌های مردم عراق حک شد.