پیامبر اکرم (ص)، سراج منیر و الگوی بی‌بدیل اخلاق برای بشریت

حجت‌الاسلام‌والمسلمین عباس فرازی نیا، مدیر ارتباطات حوزوی دفتر تولیت آستان قدس رضوی، به مناسبت ایام حزن‌انگیز رحلت پیامبر گرامی اسلام (ص) و شهادت سبط اکبرشان امام حسن مجتبی (ع) و شهادت ولی‌نعمتمان آقا علی بن موسی‌الرضا (ع) یادداشتی نوشت که در متن آن آمده است:

خدای متعال در قرآن کریم، رسول گرامی‌اش را با عالی‌ترین اوصاف معرفی می‌کند. پیامبری که رحمة للعالمین است؛ رحمتی که وسعت آن، دنیا، آخرت و ملک و ملکوت را در بر می‌گیرد.

در پرتو لطف خدای ارحم‌الراحمین و رسالت پیامبر رحمت (ص)، سیره خاندان عصمت و طهارت (ع) همواره چراغ راه بشریت بوده است؛ چنان‌که وجود نازنین امام حسن (ع)؛ کریم اهل‌بیت و امام حسین (ع) به‌عنوان کشتی نجات، نماد هدایت و پناهگاه ستمدیدگان هستند.

خداوند در بیان جایگاه رفیع ایشان می‌فرماید: وَإِنَّکَ لَعَلَىٰ خُلُقٍ عَظِیمٍ؛ آنچه سرمایه عظیم و منحصر‌به‌فرد پیامبر (ص) است، اخلاق عظیم ایشان است. شاخصه و جلوه بارز این اخلاق عظیم، مهربانی است؛ مهربانی که محصول صبوری و تحمل در برابر ناملایمات است.

پیامبر اسلام (ص) سراج منیر است، چراغ هدایتی که روشنایی‌اش مسیر رسیدن به سعادت را برای بشریت روشن می‌کند چنانچه خداوند در توصیف رسالت رسول اکرم (ص) می‌فرماید: یَا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنَّا أَرْسَلْنَاکَ شَاهِدًا وَمُبَشِّرًا وَنَذِیرًا وَدَاعِیًا إِلَى اللَّهِ بِإِذْنِهِ وَسِرَاجًا مُّنِیرًا؛ اى پیامبر ما تو را به‌عنوان گواه، و بشارت‌دهنده و انذارکننده فرستادیم و تو را دعوت‌کننده به‌سوی خدا به فرمان او قراردادیم و چراغى روشنى‌بخش.

قاعده سعادت در زندگی، دانستن مبدأ و مقصد است. انسانی که مبدأ و مقصد خود را بداند، هرگز در غبار فتنه و جهالت گم نمی‌شود. رسول اکرم (ص) به‌عنوان چراغ هدایت، این مبدأ و مقصد را برای بشریت ترسیم کرده است. هر کس با جان‌ودل به ایشان اقتدا کند، انتهای مسیر را خواهد دید و از سرگردانی و ضلالت مصون خواهد ماند.

خداوند متعال در قرآن کریم می‌فرماید: لَقَدْ کَانَ لَکُمْ فِی رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ کَانَ یَرْجُو اللَّهَ وَالْیَوْمَ الْآخِرَ وَذَکَرَ اللَّهَ کَثِیرًا؛ همانا براى شما رسول خدا الگو و سرمشقى نیکوست، براى کسانى که به خدا و روز قیامت امید دارند و خدا را بسیار یاد مى‌کنند. خداوند متعال پیامبر اکرم (ص) را اسوه حسنه معرفی می‌کند. اما این الگو بودن محدود به زمان خاصی نیست. معیار بهره‌مندی از این الگو، داشتن دو صفت کلیدی امید به خدا و باور به معاد است.

در نگاه وحیانی، جایگاه عبدالله بودن پیامبر (ص) مقدم بر رسول‌الله بودن ایشان است. حتی در عالی‌ترین درجات قرب الهی (معراج و مقام قاب قوسین)، صفت برتر ایشان در کلام خدا عبد است. این یعنی مسیر کمال و رستگاری، تنها در سایه بندگی خالصانه حضرت حق میسر است و این بندگی برای تمام اقشار (فقیر و غنی، جوان و پیر) در همه شرایط زمانی و مکانی، یک اصل تغییرناپذیر است.

زندگی پیامبر (ص) از همان آغاز، کلاس درسی برای عبور از سختی‌هاست یتیمی و رنج؛ ایشان از همان بدو تولد با فقدان پدر و در کودکی با فقدان مادر روبه‌رو شدند. این تجربه، همدلی با دردمندان و استقامت در سختی‌ها را در وجود ایشان نهادینه کرد. خلوت‌گزینی و تربیت روح؛ دوران شبانی و حضور در کوه و دشت، فرصتی برای دوری از فضای آلوده به شرک و تمرین نجوا باخدا بود. ایشان مدیریت و تدبیر را در خلوت آموختند تا برای مدیریت قلب‌های جامعه عرب جاهلی آماده شوند.

امانت، صداقت و خوش‌اخلاقی سه شاخصه کلیدی است که پیامبر (ص) را امین مکه کرد به‌طوری که حتی دشمنان پیامبر (ص) نیز ایشان را به سه ویژگی می‌شناختند که هر مدیری و هر جوانی در دنیای امروز به آن محتاج است.

تحول تاریخی و تغییرات زمانه، ماهیت دین را تغییر نمی‌دهد. شخصیت محمد مصطفی (ص) همان‌طور که در مکه توانست با ابزار اخلاق و امانت، اعتماد بزرگانی، چون حضرت خدیجه (س) را جلب و یک تحول تمدنی ایجاد کند، امروز نیز می‌تواند نسخه‌ای شفابخش برای مدیریت تضاد‌های اجتماعی باشد.

برای رسیدن به الگوی نبوی، باید از ظاهر فراتر رفت و به محتوا که همان بندگی خدا و اخلاق‌مداری در اجتماع است، چنگ زد. اگر عبدالله باشیم، در هر جایگاهی می‌توانیم به سیره نبوی اقتدا کنیم و راه رستگاری را بپیماییم.

پیامبر اکرم (ص) در طول حیات خود و در مرحله پایانی عمر شریفشان، امت را تاقیام‌قیامت به چشمه همیشه جاری امامت و ولایت دعوت کردند و غدیر خم که تجلی رسمی این دعوت در عبارت مَن کنتُ مَولاهُ فَهذا عَلی مَولاه است و ثقلین که میراث گران‌بهای ایشان برای هدایت امت، قرآن و عترت است.

امید است در این شب‌های پر از حزن و ماتم، توفیق داشته باشیم با شناخت بیشتر نام، کلام و مرام رسول اکرم (ص) و کرامت امام حسن مجتبی (ع)، گام‌های بلندتری در مسیر تقرب به‌سوی خدا برداریم.