رونمایی از نسخه خطی ثواب الاعمال ۷۴۲ ساله در کتابخانه حرم رضوی

به گزارش آستان‌نیوز، این مراسم رونمایی، ۲۷ مردادماه ۱۴۰۵، با حضور حجت‌الاسلام‌والمسلمین ابوالفضل حافظیان بابلی، فهرست‌نگار کتاب‌های خطی و نسخه‌پژوه، جمعی از مدیران و کارشناسان سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی و سایر علاقه‌مندان، در تالار «اندیشه» کتابخانه مرکزی حرم مطهر حضرت رضا (ع)، اجرا شد.

سیدرضا صداقت حسینی، کارشناس ارزشیابی و ثبت نسخ خطی مدیریت مخطوطات آستان قدس رضوی بیان کرد: کتاب «ثواب الاعمال و عقاب الاعمال»، تألیف محمد بن علی بن بابویه قمی معروف به «شیخ صدوق (متوفی سال ۳۸۱ هجری قمری)»، از فقها و راویان حدیث شیعه در قرن چهارم هجری قمری، است. این کتاب به زبان عربی و مشتمل بر احادیث مرتبط با پاداش و عقاب اعمال است.

وی، ادامه داد: در مراسم حاضر از نسخه‌ای با محوریت منتخبی از ثواب الاعمال که در سوم شعبان سال ۷۰۶ هجری قمری کتابت شده و با شماره ۱۵۴۴۰ در کتابخانه مرکزی این آستان مقدس نگهداری می‌شود، رونمایی شد.

صداقت حسینی گفت: این نسخه خطی ارزشمند به‌خط نسخ ۱۳ سطری توسط «محمد عبید آل محمد»، در ۲۰ ورق به ابعاد ۱۶ در ۱۲ سانتی‌متر، نوشته شده و قدیمی‌ترین نسخه خطی شناخته شده از کتاب ثواب الاعمال در کتابخانه‌های کشور، به شمار می‌آید.

وی تصریح کرد: در حال حاضر، ۱۰۳۵ نسخه خطی از تألیفات شیخ صدوق از جمله ۴۲ نسخه خطی از کتاب ثواب الاعمال در کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی نگهداری می‌شود.

شناسایی بیش از ۳ هزار نسخه خطی از آثار شیخ صدوق

در ادامه مراسم، حجت‌الاسلام‌والمسلمین ابوالفضل حافظیان بابلی اظهار کرد: شیخ صدوق، محدثی بود که به میراث امامان معصوم (ع) توجه داشت و آثار متعددی تألیف کرده است که در این آثار، تنوع بسیاری دیده می‌شود.

از حدود سه هزار و ۳۰۰ نسخه خطی شناسایی شده از آثار شیخ صدوق در فهرست‌های نسخه‌های خطی، ۱۰۳۵ نسخه آن در کتابخانه آستان قدس رضوی نگهداری می‌شود.

وی همچنین با طرح این پرسش که «ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، یک کتاب یا دو کتاب مجزا است؟»، ادامه داد: نسخه‌های متعددی وجود دارد که در آنها، این دو اثر جداگانه و به تنهایی، کتابت شده است.

این فهرست‌نگار کتاب‌های خطی بیان کرد: به نظر می‌رسد از آن‌جایی که مؤمنین رغبت بیشتری به روایات بشارت‌دهنده داشتند، کاتبان علاقه بیشتری به استنساخ ثواب الاعمال داشتند.

وی گفت: ممکن است باور برخی از مطالبی که در کتاب‌هایی همچون ثواب الاعمال و عقاب الاعمال شیخ صدوق آمده است، مشکل باشد. همچنین، بین عمل و پاداش آن، تناسبی را حس نکنیم. یعنی برای یک عمل کوچک، ثواب بسیار بزرگی ذکر شده باشد.

حجت‌الاسلام‌والمسلمین حافظیان بابلی، با اشاره به اینکه به چند طریق می‌توان این موارد را توجیه کرد، افزود: ما باید در زمینه اسناد چنین احادیثی، بسیار وسواس به خرج دهیم.

وی با ذکر مثالی، ادامه داد: فضای عالم آخرت با فضای عالم دنیا بسیار تفاوت دارد. در واقع، حال ما نسبت به عالم آخرت همچون جنینی است که عظمت و گستردگی عالم دنیا را متوجه نمی‌شود. ما نیز نمی‌توانیم عظمت و لذت‌های معنوی آخرت را تصور کنیم. بنابراین، تناسب بین عمل و پاداش در بسیاری از این روایات برای ما قابل درک نیست.

این نسخه‌پژوه گفت: همچنین ما باید زبان و معنی حدیث را بفهمیم. به این ترتیب، باید ارکان متعددی جمع شود تا بتوان این گونه روایات را معنا و توجیه و تناسب آن را، بیان کرد.

وی همچنین در این مراسم، مطالبی با محوریت نقش برجسته فهرست‌نگاران در ارتقای جایگاه کتابخانه‌ها، مشکلات حوزه فهرست‌نویسی نسخه‌های خطی، لزوم استفاده فهرست‌نگاران از منابع متعدد و دارابودن صبر و شکیبایی در امر فهرست‌نویسی و اهمیت وجود فهارس کتابخانه‌ها در لابه‌لای برخی از نسخه‌های خطی، عنوان کرد.