وحدت اسلامی؛ راهبرد تمدنی امت اسلام

در شرایطی که دشمنان امت اسلامی باسیاست «تفرقه‌بینداز و حکومت کن» در پی غارت منابع و تضعیف ملت‌های مسلمان هستند، بازگشت به وحدت می‌تواند معادلات قدرت را در منطقه و جهان، تغییر دهد.

از نگاه قرآن، وحدت مسلمانان یک فرمان الهی و راهبردی جامع است که ابعاد سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و تمدنی را در بر می‌گیرد. خداوند در آیه ۱۰۳ سوره آل‌عمران می‌فرماید: «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلَا تَفَرَّقُوا»؛ همگی به ریسمان الهی چنگ بزنید و پراکنده نشوید.

این آیه یک دستور عمومی است، نه یک توصیه فردی. همچنین در آیه ۴۶ سوره انفال هشدار می‌دهد: «وَلَا تَنَازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَتَذْهَبَ رِیحُکُمْ»؛ نزاع نکنید که سست می‌شوید و قدرت و شوکتتان از بین می‌رود. این یعنی تفرقه مستقیماً به شکست و زوال عزت می‌انجامد. پیامبر اکرم (ص) نیز مسلمانان را به‌مثابه یک پیکر واحد توصیف کرده‌اند که اگر عضوی از آن به درد آید، سایر اعضا با بی‌خوابی و تب همراهی می‌کنند؛ بنابراین وحدت نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت وجودی برای امت اسلامی است.

بازگشت به این اصل قرآنی امروز بیش از هر زمان دیگری ضروری است؛ چراکه دشمنان اسلام با بهره‌گیری از اختلافات مذهبی، قومی و ملی، امت اسلامی را به حاشیه رانده‌اند و منابع عظیم آن را به یغما می‌برند. ما در منطقه‌ای زندگی می‌کنیم که قلب تپنده انرژی جهان است؛ اما به‌جای اینکه این ثروت صرف توسعه، علم و اقتدار مسلمانان شود، خرج جنگ‌های داخلی، خرید تسلیحات از غرب و پروژه‌های لوکس حاکمان وابسته می‌شود.

قرآن می‌فرماید: «إِنَّ هَٰذِهِ أُمَّتُکُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً»؛ این امت شما امت واحدی است. تفرقه، انحراف از مسیر الهی و بازگشت به وحدت، بازگشت به قدرت و کرامت است.

سیاست استعماری «تفرقه‌بینداز و حکومت کن»، قرن‌هاست که باظرافت در جهان اسلام پیاده شده است. استعمارگران با ایجاد جنگ‌های نیابتی، دامن‌زدن به تعصبات فرقه‌ای، حمایت از جریان‌های تکفیری افراطی، تجزیه کشور‌های بزرگ اسلامی و تحقیر هویت‌های ملی، امت واحد را به ملت‌های متفرق و متخاصم تبدیل کرده‌اند. امروز نیز با ابزار‌های رسانه‌ای، شایعه‌پراکنی مذهبی، ایران‌هراسی، عرب‌هراسی و شیعه‌هراسی و در مقابل، سنی هراسی، بین مسلمانان فاصله می‌اندازند. هدف اصلی آنها این است که مسلمانان آن‌قدر درگیر اختلافات داخلی شوند که فرصت نکنند به غارت منابعشان، اعتراض کنند.

دشمنان از وحدت شیعه و سنی بیشتر از هر چیز دیگری می‌ترسند؛ زیرا وحدت به معنای پایان غارت منابع، پایان نفوذ نظامی و سیاسی، و ظهور یک بلوک قدرتمند جهانی است که می‌تواند در برابر زیاده‌خواهی‌های استکبار بایستد.

تجربه تاریخی صدر اسلام نشان می‌دهد که وقتی مسلمانان متحد بودند، توانستند دو ابرقدرت زمان خود را به چالش بکشند. اتحاد، معادلات قدرت را تغییر می‌دهد.

اگر ۱.۵ میلیارد مسلمان با ذخایر عظیم نفت، گاز، موقعیت ژئوپلیتیکی و نیروی انسانی جوان متحد شوند، هیچ قدرت استعماری توان مقابله با آنها را نخواهد داشت. بی‌تردید، امروز آمریکا و ایادی‌اش نمی‌توانستند در برابر امت واحده اسلامی، هیچ غلطی بکنند.

اما تحقق وحدت نیازمند نقش‌آفرینی رسانه‌ها، نخبگان فکری و تک‌تک مسلمانان است. رسانه‌ها و نخبگان باید از توهین به مقدسات دیگر مذاهب جلوگیری کنند، بر مشترکات دینی تأکید ورزند، شایعات تفرقه‌افکنانه را خنثی کنند و تصویری واقعی از اسلام واحد ارائه دهند.

در هفته وحدت، تولید محتوای تقریبی، گفت‌و‌گو‌های بین مذهبی و تبیین سیره پیامبر (ص) در ایجاد برادری می‌تواند گام‌های مؤثری باشد. جوانان نیز در زندگی روزمره می‌توانند با پرهیز از تفرقه‌افکنی در فضای مجازی، احترام به برادران اهل‌سنت و شیعه، شرکت در فعالیت‌های مشترک و مطالعه درباره مشترکات دینی، به تحقق وحدت کمک کنند. وحدت از رفتار‌های کوچک آغاز می‌شود؛ وقتی یک جوان شیعه به برادر سنی خود به‌عنوان یک مسلمان واقعی نگاه کند و بالعکس، دشمنان در ایجاد شکاف ناکام می‌مانند.

وحدت اسلامی، نه یک شعار مناسبتی، بلکه یک راهبرد تمدنی است که می‌تواند امت اسلام را از وضعیت انفعالی کنونی خارج کرده و به جایگاه شایسته خود در تاریخ بازگرداند. دشمنان ما از وحدت ما می‌ترسند، نه از ثروت ما. اگر مسلمانان باتکیه‌بر مشترکات دینی و منافع جمعی، یک‌صدا و یک‌دل شوند، هیچ قدرت استعماری توان مقابله با آنها را نخواهد داشت. هفته وحدت، فرصتی مغتنم برای بازگشت به این اصل قرآنی و تحقق آرمان امت واحده است.

سید محمدمهدی آقایی، مدیر مدرسه فقه و اصول دارالعلم