عبدالعظیم حسنی (ع)؛ از معرفت دینی تا انسجام اجتماعی

به گزارش آستان نیوز، حضرت عبدالعظیم حسنی (ع) تنها یک محدث و راوی احادیث اهل‌بیت (ع) نبود، بلکه از علمای بزرگ‌خاندان رسالت و پشتوانه‌ای معرفتی و اجتماعی برای شیعیان بود.

حجت‌الاسلام دکتر سید محمود مرویان حسینی، دکترای علوم قرآنی و حدیث دانشگاه علوم اسلامی رضوی و استادیار گروه علوم قرآنی و حدیث، در گفت‌و‌گو با خبرنگار ما، ابعاد مختلف شخصیت، سیره و آموزه‌های این عالم بزرگ را تشریح کرد. مشروح این گفت‌و‌گو را در ادامه می‌خوانید:

حضرت عبدالعظیم حسنی (ع) چه جایگاهی در میان خاندان اهل‌بیت (ع) داشت؟

ایشان از سادات حسنی و از نوادگان امام حسن مجتبی (ع) با چهار واسطه بود. حضرت عبدالعظیم (ع)، امام رضا (ع)، امام جواد (ع) و امام هادی (ع) را درک کرد و از این بزرگواران حدیث نقل کرد. برخی بزرگان حدیث‌شناس، از جمله مرحوم عطاردی، معتقدند ایشان امام کاظم (ع) را نیز درک کرده است.

چه ویژگی‌هایی در شخصیت حضرت عبدالعظیم (ع) برجسته بود؟

ایشان اهل ادب، خضوع، حیا و تواضع بود و در میان مردم به امانت‌داری و راست‌گویی شهرت داشت. نقل شده است که هنگامی که نزد امام جواد (ع) یا امام هادی (ع) می‌رفت، امام او را در کنار خود می‌نشاند و از احوالش سؤال می‌کرد.

هجرت حضرت عبدالعظیم (ع) به ری در چه شرایطی اتفاق افتاد؟

دوران زندگی ایشان با خفقان و سرکوب شیعیان همراه بود و حضرت عبدالعظیم (ع) مورد غضب حاکمان عباسی قرار گرفت. به همین دلیل، به امر امام هادی (ع) از سامرا به ری هجرت کرد و در آنجا، باوجود شرایط تقیه، به هدایت مردم و نقل احادیث اهل‌بیت (ع) پرداخت.

جایگاه علمی ایشان چگونه بود؟

حضرت عبدالعظیم (ع) تنها راوی حدیث نبود؛ بلکه عالمی بود که توان پاسخ‌گویی به مسائل علمی، دینی و شرعی و دست‌گیری از مؤمنان و نیازمندان را داشت. در کتاب‌های حدیثی نیز روایات متعددی از ایشان نقل شده است.

اعتماد امام هادی (ع) به حضرت عبدالعظیم (ع) در تاریخ چگونه نشان‌داده‌شده است؟

در روایتی، ابوحماد رازی نقل می‌کند که پس از پرسش از امام هادی (ع) درباره مسائل حلال و حرام، هنگام وداع، امام فرمود اگر در تشخیص امور دینی دچار مشکل شدی، از عبدالعظیم حسنی سؤال کن و سلام مرا به او برسان. این روایت جایگاه علمی ایشان را نشان می‌دهد.

چرا «عرضه ایمان» حضرت عبدالعظیم (ع) به امام هادی (ع) اهمیت دارد؟

این رفتار یکی از نقاط برجسته شخصیت ایشان است. عرضه ایمان یعنی انسان اعتقادات خود را به امام عرضه کند و مسیر فکری خود را بسنجد. همان‌گونه که جسم انسان به چکاپ نیاز دارد، افکار و اعتقادات نیز باید بررسی و با اندیشه اصیل دینی تنظیم شود.

این رفتار حضرت عبدالعظیم (ع) چه درسی برای دین‌داری امروز دارد؟

باید اعتقادات خود را به امام (ع)، نایب امام (ع) و دانشمندان دینی عرضه کنیم تا ببینیم مسیر اندیشه ما در چه جهتی قرار دارد؛ زیرا افکار و اعتقادات، پایه رفتار‌های انسان هستند.

سفارش امام رضا (ع) که حضرت عبدالعظیم (ع) نقل کرده، چه محور‌هایی دارد؟

بستن راه دل بر شیطان، صداقت در گفتار، ادای امانت، ترک مجادله‌های بی‌فایده و تقویت ارتباط میان مؤمنان، از محور‌های اصلی این سفارش است.

کمی بیشتر روی این رابطه عمیق تأمل کنیم. چرا امام رضا (ع) بر صداقت تأکید می‌کنند؟

دروغ موجب بی‌اعتمادی، خفت و ذلت در نگاه دیگران و بی‌برکتی در مال و کار می‌شود. در مقابل، راست‌گویی و درست‌کرداری از نشانه‌های سلامت روح و قوت ایمان است و می‌تواند زمینه اصلاح بسیاری از مشکلات را فراهم کند.

امانت‌داری در نگاه اهل‌بیت (ع) چه گستره‌ای دارد؟

امانت فقط مال مردم نیست؛ آبروی مردم، اسرار آنان و حتی مسئولیت‌های اجتماعی نیز امانت است. انسان باید امانت را چه در برابر فرد نیکوکار و چه فرد گناهکار ادا کند؛ چه امانت کم باشد و چه زیاد.

چرا ترک مجادله‌های بی‌فایده در کنار صله و ارتباط با مؤمنان مطرح شده است؟

درگیری‌ها و مجادله‌های بی‌فایده می‌تواند افکار و اجتماعات را به تفرقه و تشنج بکشاند. در مقابل، اسلام بر اخوت، رفاقت، همبستگی، مواسات و پشتیبانی از یکدیگر تأکید دارد و رابطه گرم میان مؤمنان را زمینه تقرب به خداوند می‌داند.

در نهایت، به ما بگویید، مهم‌ترین پیام سیره حضرت عبدالعظیم (ع) برای جامعه امروز چیست؟

در شخصیت ایشان دو محور برجسته دیده می‌شود؛ نخست، عرضه اعتقادات و تنظیم افکار با اندیشه ناب امامت و ولایت و دوم، انتقال توصیه‌های امام رضا (ع) درباره بستن راه نفوذ شیطان، صداقت، امانت‌داری، ترک مجادله‌های بی‌فایده و تقویت انسجام اجتماعی. بازشناسی چنین شخصیت‌هایی می‌تواند به ما بیاموزد چگونه درست بیندیشیم، درست رفتار کنیم و درست زندگی کنیم.