پایان عملیات مرمت سردر «باب‌القبله» در صحن قریش حرم کاظمین (ع)

به گزارش آستان‌نیوز، مصطفی جعفریانی، گفت: فاز نخست از پروژه جامع حفاظت و مرمت کاشی‌های تاریخی دوره قاجار در صحن قریش حرم مطهر امامین جوادین (ع) با موفقیت به پایان رسید.

در این عملیات که بخشی از طرح ساماندهیِ کلِ ۳۷۰۰ مترمربعی جداره‌های این صحن است، سردر «باب‌القبله» به وسعت ۱۵۰ مترمربع با رعایت دقیق اصول علمی مرمت شد تا گامی عملیاتی در راستای صیانت از اصالتِ این شاهکار هنری، برداشته شود.

وی در این زمینه، اظهار داشت: پروژه مرمت صحن قریش با هدف احیای هویت بصری و استحکام‌بخشی کالبدی، با رویکردی حفاظتی و استفاده از فنون اصیل سنتی در دستور کار قرار گرفته است. تحقق این سطح از دقت در مرمت، نشان‌دهنده تعهد مجموعه به استاندارد‌های علمی و بهره‌گیری از توان فنی متخصصان داخلی برای بازآفرینی مواریث تاریخی در اعتاب مقدسه است که خوشبختانه فاز نخست آن با موفقیت در سردر باب‌القبله، اجرا شد.

کاشی‌های هفت‌رنگ با قدمت ۱۵۰ ساله

مهندس اکبریان، مدیر پروژه مرمت صحن قریش، در تشریح جزئیات این عملیات اظهار داشت:کاشی‌کاری‌های هفت‌رنگ این صحن با قدمتی بالغ بر ۱۵۰ سال، متعلق به دوره قاجار است که به مرور زمان بر اثر نفوذ رطوبت صعودی، نشست‌های ساختاری و شرایط اقلیمی دچار آسیب‌هایی نظیر طبله‌شدن، ترک‌خوردگی، شکستگی و ریزش لعاب شده بود، بر اساس اصول بین‌المللی مرمت، راهبرد متخصصان شرکت ما بر اساس حفظ حداکثری اصالت بنا تعریف شد؛ به‌گونه‌ای که حتی کاشی‌هایی با ۲۰ درصد بقای فیزیکی نیز تخریب نشدند، بلکه مراحل تثبیت، وصالی و استحکام‌بخشی را، طی کردند.

اکبریان افزود: مجموعه صحن قریش شامل جداره‌های پیرامونی، طاق‌نما‌های دو طبقه، بخش‌های سرپوشیده و سه ورودی اصلی «باب‌القبله»، «باب‌المراد» و «باب صاحب‌الزمان» به وسعت ۳۷۰۰ مترمربع است که تیم اجرایی، این پروژه را به‌صورت مرحله‌به‌مرحله پیش می‌برد و با تکمیل موفقیت‌آمیز فاز نخست در باب‌القبله، مسیر برای ادامه مرمت و احیای سایر بخش‌ها، هموار شده است.

وی، تصریح کرد: پیش از این نیز پیمانکاران مختلفی برای اجرای این طرح وارد عمل شده بودند، اما خروجی لازم حاصل نشده بود؛ با این حال، مدیریت حرم مطهر کاظمین این بار با پذیرش پروتکل‌های علمی و زمان‌بندیِ لازم برای یک مرمت بنیادین، کیفیت کار را مبنا قرار دادند و خوشبختانه خروجی فاز نخست کاملاً مورد رضایت و استقبال متولیان حرم مطهر قرار گرفته است.

تدوین ۷۰۰۰ فریم عکس مستندسازی از صحن قریش

مهندس بازی، ناظر این پروژه در کاظمین، با اشاره به مستندنگاری علمی پیش از شروع عملیات اجرایی مرمت کاشی‌های صحن قریش در گفت‌و‌گو با خبرنگار ما افزود: در فاز مطالعاتی و آسیب‌شناسی، تک‌تک جداره‌ها و قطعات کاشی با ثبت نزدیک به ۷۰۰۰ فریم عکس مستندسازی و دفترچه فنی آسیب‌شناسی تدوین شد. پس از کدگذاری و نقشه‌برداری، کاشی‌ها پیاده‌سازی شدند و بستر آجری با روش سنتی «خندان‌کردن» بند‌ها (خالی‌کردن بند‌های فرسوده جهت نفوذ و درگیری ملات تازه) آماده گردید. سپس با سازوکشی و بهره‌گیری از طناب‌های سنتی حاصل از لیف خرما، بستر کار برای مهار مکانیکی کاشی‌ها کاملاً مسلح شد.

بازی تصریح کرد: برای نصب مجدد و اتصال دستک‌های پشت کاشی، از ترکیب مصالح تخصصی این کار استفاده شد. همچنین در بخش‌های مفقوده و بندکشی‌ها، عملیات موزون‌سازی رنگی متناسب با طرح و نقش قاجاری با قلم‌گیری دست‌ساز به اجرا درآمد و در مرحله نهایی، کل سطوح با پوشش حفاظتی «تثبیت کننده نهایی» جهت تثبیت لعاب و نفوذناپذیری در برابر رطوبت عایق‌بندی شد.

مهندس ناظر پروژه با تفکیک عملیات اجرایی در سردر باب‌القبله خاطرنشان کرد: از کل این حجم عملیات، بخش عمده‌ای به مرمت و تثبیت کاشی‌های اصیل تاریخی و بخشی دیگر به نوسازی و بازتولید قطعات غیرقابل‌مرمت اختصاص داشت. با توجه به نبود کوره و کارگاه‌های استاندارد سنتی در عراق، ساخت کاشی‌های جدید دقیقاً مطابق اسلوب، رنگ‌های معدنی و شیوه پخت قاجاری به کارگاه‌های تخصصی ما در ایران سپرده شد و پس از تولید و بسته‌بندی ایمن، جهت نصب به کاظمین، انتقال یافت.

وی با اشاره به حساسیت‌های ساخت قطعات جدید خاطرنشان کرد: برای رسیدن به انطباق کامل با نمونه‌های تاریخی، ساخت قالب‌ها چندین نوبت تکرار شد و ثبات فرمولاسیون رنگ‌ها بیش از ۲۰ بار تحت آزمون و پخت‌های تجربی قرار گرفت؛ هرچند این حجم از بررسی‌های آزمایشگاهی زمان زیادی می‌برد، اما برای تحویل اثری استاندارد و ماندگار، ضروری بود.