تبیین نسبت میان شیعه و محب در کلام حضرت زهرا (س)

حجت‌الاسلام والمسلمین رضا محمدی شاهرودی، کارشناس معارف دینی در گفت‌وگوی زیر با استناد به بیانی روشنگر از حضرت صدیقه طاهره (س)، نسبت میان شیعه بودن، دایره محبت و گستره شفاعت را، تبیین می‌کند.

این روز‌ها دلدادگان اهل‌بیت (ع) در سوگ شهادت حضرت زهرا (س) سیاه‌پوش هستند و چشم امید به عنایت ایشان دارند. آیا شفاعت حضرت در قیامت، تنها مخصوص عده‌ای خاص از شیعیان ممتاز است یا گستره وسیع‌تری دارد؟

برای پاسخ به این پرسش باید به کلام نورانی خود حضرت زهرا (س) رجوع کنیم. روزی مردی همسرش را فرستاد تا از حضرت بپرسد آیا او جزو شیعیان اهل‌بیت محسوب می‌شود یا خیر. حضرت زهرای مرضیه (س) پاسخی دقیق و روشنگر دادند و فرمودند: شیعه ما کسی است که به دستور‌ها و اوامر ما عمل کند و از آنچه نهی کرده‌ایم دوری گزیند؛ اگر چنین هستید، از شیعیان ما به شمار می‌آیید و در غیر این صورت، خیر. این کلام در حقیقت تعریف جامع و آرمانی از هویت شیعه واقعی است.

این تعبیر حضرت ممکن است برای بسیاری از مؤمنان نگران‌کننده باشد؛ وقتی آن بانو متوجه اندوه و هراس آن مرد از کوتاهی در اعمالش شدند، چه واکنشی نشان دادند؟

همین اتفاق افتاد؛ وقتی پاسخ حضرت به گوش آن مرد رسید، به شدت منقلب شد و با بی‌تابی گریست و گفت پس وای بر ما که از عهده همه دستورات برنمی‌آییم و اهل عذاب خواهیم بود. همسرش این حال پریشان را به حضرت گزارش داد. حضرت صدیقه طاهره (س) در این مرحله وجه مهر و شفاعت را تبیین کرده و فرمودند: به همسرت بگو چنین نیست که گمان کرده؛ «شِیعَتُنَا مِنْ خِیَارِ أَهْلِ الْجَنَّةِ»؛ شیعیان واقعی ما برگزیدگان اهل بهشت و همسایگان خاص پیامبر هستند که جایگاهشان مثل ستارگان آسمان برای دیگران دور از دسترس است. اما هرکس که صرفاً «محب» ما باشد و محبت ما در دلش باشد، حتی اگر به واسطه گناهانش مستحق بازخواست شود، تا ابد در عذاب نخواهد ماند و در نهایت شفاعت ما شامل حالش خواهد شد تا نجات یابد.

پس میان «شیعه بودن» به معنای پیرو راستین و «محب بودن» تفاوت وجود دارد؟ این تمایز در قیامت چگونه نمایان می‌شود؟

دقیقاً همین‌طور است. شیعه مقامی بس والاست که با عمل تام و انقیاد شکل می‌گیرد، اما دایره شفاعت حضرت زهرا (س) فراتر از شیعیان خاص است و دلدادگان و محبان را هم در بر می‌گیرد. البته بهشت درجات دارد؛ فردی که یک عمر بندگی کرده و پیرو حقیقی بوده، با کسی که محبت داشته ولی دچار خطا و گناه شده، جایگاه برابری ندارند. محبت اهل‌بیت زمینه‌ساز دستگیری است، اما مانع از اجرای عدالت و پاک شدن مؤمن از ناپاکی‌ها نیست؛ شفاعت می‌آید تا محب در آتش نماند.

آیا ممکن است کسی در این دنیا به دلایل مختلف ولایت را نشناخته باشد، اما مستحق رحمت و شفاعت شود؟ تکلیف کسانی که عنادی نداشتند چیست؟

مردم در برابر حقیقت دو دسته‌اند. گروهی معاند هستند؛ یعنی با وجود اینکه حق برایشان روشن شده و کلام پیامبر (ص) در غدیر را دانسته‌اند، از روی لجاجت زیر بار نرفته‌اند که این انکار به انکار خدا بازمی‌گردد. اما بخش زیادی از انسان‌ها معاند نیستند، بلکه طبق تعبیر آیات ۹۷ تا ۹۹ سوره مبارکه نساء، مستضعف فکری هستند؛ یعنی حقیقت به گوش آنها نرسیده یا به دلیل شرایط جغرافیایی و محیطی نتوانسته‌اند حق را بشناسند. خداوند با این گروه با رحمت برخورد می‌کند. در قیامت زمینه درک حقیقت و آزمون برای آنها فراهم می‌شود و، چون باطن لجبازی ندارند، با شناخت حقیقت به ولایت ایمان می‌آورند و نجات پیدا می‌کنند، هرچند درجه آنها با مؤمنان اهل عمل متفاوت خواهد بود.

حال که مشخص شد محبان اهل‌بیت (ع) حتی با وجود خطا‌ها و نیاز به پاسخگویی در نهایت اهل نجات هستند، این شفاعت نجات‌بخش حضرت زهرا (س) دقیقاً در چه مرحله‌ای از قیامت به داد انسان می‌رسد؟

شفاعت، واپسین منزلگاه و آخرین امید در دادگاه عدل الهی است. این دستگیری درست در مقطعی رخ می‌دهد که رسیدگی به پرونده اعمال پایان یافته، حجت تمام شده و فرد به دلیل بار سنگین گناهانش، محکوم به عذاب شده است. در آن تنگنای سرنوشت‌ساز که انسان از همه‌جا ناامید است، لطف مادرانه حضرت صدیقه طاهره (س)، تجلی پیدا می‌کند. این نجات یا پیش از افتادن در ورطه عذاب است که جلوی عقوبت را می‌گیرد، یا اگر فرد نیاز به تطهیر داشته باشد، در نهایت او را از آتش بیرون می‌کشد. پیام فاطمیه همین است که نور محبت این خاندان هرگز خاکستر نمی‌شود و در اوج بی‌پناهی، راه بهشت را به روی محبان باز می‌کند.