دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع) چالش‌های زنان در نظام عدالت کیفری را بررسی کرد

به گزارش آستان نیوز، انجمن‌های علمی دانشجویی حقوق و روان‌شناسی واحد خواهران دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع)، نشست علمی زنان و عدالت کیفری را با حضور دکتر محمد فرجیها، عضو هیئت‌علمی دانشگاه تربیت‌مدرس تهران و دکتر علی ادبی، مدرس دانشگاه و وکیل پایه یک دادگستری برگزار کردند. در این نشست، جایگاه زنان در نظام عدالت کیفری، تأثیر ملاحظات جنسیتی بر فرایند‌های قضایی و ضرورت توجه به نیاز‌های اجتماعی و روان‌شناختی زنان در مواجهه با این نظام، مورد بحث قرار گرفت.

ضرورت توجه به ملاحظات جنسیتی در نظام عدالت کیفری

دکتر محمد فرجی‌ها در بخش اصلی این نشست، با تأکید بر ضرورت استفاده از یافته‌های علمی در سیاست‌گذاری کیفری، توجه به شرایط و ویژگی‌های زنان را در مراحل مختلف مواجهه با نظام عدالت کیفری ضروری دانست. براین‌اساس، سیاست‌ها و مداخلات کیفری زمانی می‌توانند اثربخش باشند که بر شناخت دقیق مسئله و ارزیابی نتایج اقدامات، استوار شوند.

او در تبیین ضرورت سنجش اثربخشی مداخلات گفت: هر مداخله‌ای باید هدف داشته باشد، آن هدف باید قابل‌سنجش باشد و شما باید از روش‌های علمی استفاده کنید برای اینکه بتوانید اثربخشی‌تان را، بسنجید.

در این چارچوب، توجه به زنان صرفاً به معنای بررسی وضعیت آنان به‌عنوان متهم یا مرتکب جرم نیست؛ بلکه تجربه زنان بزه‌دیده و همچنین شرایط زنانی که در فرایند رسیدگی قضایی و اجرای مجازات قرار می‌گیرند نیز باید در تحلیل نظام عدالت کیفری، موردتوجه باشد.

آثار حبس بر زنان و خانواده‌های آنان

یکی دیگر از محور‌های مطرح شده در این نشست، پیامد‌های حبس برای زنان و خانواده‌های آنان بود. در این بخش، آثار زندانی‌شدن مادران بر فرزندان و خانواده، شرایط زندگی زنان در دوران حبس و دشواری‌های بازگشت آنان به جامعه پس از آزادی، موردتوجه قرار گرفت.

از این منظر، بررسی وضعیت زنان زندانی نباید به مدت محکومیت و اجرای مجازات محدود شود؛ چراکه پیامد‌های حبس می‌تواند پس از پایان دوره مجازات نیز در زندگی فرد و اعضای خانواده او ادامه پیدا کند؛ بنابراین، حمایت‌های اجتماعی و فراهم‌کردن زمینه بازگشت زنان به زندگی عادی، بخشی از مسئله عدالت کیفری است.

دسترسی زنان زندانی به خدمات حقوقی و حمایتی

دکتر علی ادبی نیز با طرح برخی تجربه‌های مرتبط با فعالیت‌های حقوقی و حمایتی، به دشواری‌های دسترسی زنان زندانی به خدمات حقوقی و وضعیت زنانی اشاره کرد که در دوران حبس از حمایت خانواده و اطرافیان برخوردار نیستند.

در این بخش، مسئله دسترسی به وکیل، پیگیری وضعیت حقوقی زنان زندانی و توجه به شرایط خاص آنان، از جمله موضوعاتی بود که در پیوند میان نظام حقوقی و مسئولیت‌های اجتماعی موردتوجه قرار گرفت. این مباحث نشان می‌دهد که رسیدگی قضایی به پرونده‌ها، به‌تنهایی پاسخ‌گوی همه نیاز‌های زنان درگیر با نظام کیفری نیست و حمایت‌های حقوقی و اجتماعی نیز، باید در کنار آن، دیده شود.

عدالت ترمیمی؛ فراتر از مختومه شدن پرونده

در ادامه مباحث، ضرورت توجه به پیامد‌های اجتماعی جرم و استفاده از رویکرد‌های ترمیمی در کنار فرایند‌های قضایی مطرح شد. در این رویکرد، مسئله صرفاً تعیین مسئولیت کیفری و صدور حکم نیست؛ بلکه آثار جرم بر بزه‌دیده، خانواده و محیط اجتماعی نیز اهمیت دارد.

فرجی‌ها با اشاره به تفاوت میان پایان رسیدگی قضایی و حل‌شدن مسئله اجتماعی، تأکید کرد: در بسیاری مواقع، پرونده از نظر قضایی مختومه شده، اما مسئله اجتماعی هنوز وجود دارد.

این نگاه، ضرورت توجه به جبران خسارت، حمایت از آسیب‌دیدگان و فراهم‌کردن زمینه بازگشت افراد به جامعه را برجسته می‌کند؛ موضوعی که در بحث عدالت ترمیمی، فراتر از پاسخ کیفری صرف به جرم قرار می‌گیرد.

شایان‌ذکر است، پیش‌ازاین، دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع) در مسیر آگاهی‌بخشی درباره مسائل زنان و خانواده، مجموعه آموزشی مادر، معمار آرامش خانواده را با همکاری انجمن علمی علوم تربیتی واحد خواهران و معاونت فرهنگی و دانشجویی دانشگاه منتشر کرده است. چهارمین قسمت این مجموعه با تمرکز بر نقش بازی، روایت امید و مدیریت هوشمندانه رسانه، راهکار‌هایی برای ارتقای سواد رسانه‌ای کودکان و تقویت امنیت روانی خانواده‌ها ارائه می‌کند. قسمت‌های پیشین نیز به موضوعاتی همچون مدیریت تله‌های شناختی، مقابله با آثار جنگ ترکیبی و مدیریت اخبار در خانواده پرداخته‌اند.