از قلب بیمار تا نقشه درمان؛ هوش مصنوعی در خدمت درمان دقیق‌تر

تصور کنید پزشک، پیش از آنکه بیمار وارد اتاق آنژیوگرافی شود، بتواند تصویری دقیق از وضعیت رگ‌های قلب او داشته باشد؛ بداند تنگی‌ها در کدام قسمت قرار دارند، شدت آنها چقدر است و برای باز کردن مسیر خون‌رسانی به قلب، چه ابزار‌هایی باید در اختیار داشته باشد. این دیگر صرفاً یک تصویر از عروق نیست؛ نقشه‌ای برای ورود به یکی از حساس‌ترین مداخلات پزشکی است.

این اتفاق حالا در بیمارستان رضوی مشهد، با کمک فناوری هوش مصنوعی رقم خورده است. متخصصان قلب و عروق این بیمارستان در اقدامی تازه، از یک نرم‌افزار پیشرفته برای تحلیل تصاویر سی‌تی آنژیوگرافی عروق کرونر استفاده کرده‌اند؛ نرم‌افزاری که اطلاعاتی فراتر از تصاویر معمول در اختیار پزشک قرار می‌دهد و امکان برنامه‌ریزی دقیق‌تر برای آنژیوپلاستی را پیش از ورود بیمار به اتاق آنژیوگرافی فراهم می‌کند.

دکتر یگانه مبصر، متخصص بیماری‌های قلب و عروق در مصاحبه با آستان نیوز، پیش از هر چیز بر نکته‌ای تأکید کرد که شاید در نگاه نخست ساده به نظر برسد، اما در کیفیت نهایی این فناوری نقش تعیین‌کننده‌ای دارد؛ ضربان قلب بیمار.

او، تشریح کرد: برای دستیابی به تصاویر باکیفیت در سی‌تی آنژیوگرافی کرونر، ضربان قلب بیمار باید هنگام تصویربرداری به کمتر از ۶۵ ضربه در دقیقه برسد. به همین دلیل، آماده‌سازی بیمار پیش از تصویربرداری و همکاری او با کارشناسان بخش سی‌تی آنژیوگرافی اهمیت زیادی دارد؛ چراکه تحلیل هوشمند تصاویر نیز در نهایت به کیفیت داده‌های اولیه، وابسته است.

اما اتفاق اصلی پس از ثبت تصاویر آغاز می‌شود؛ جایی که هوش مصنوعی، وارد میدان می‌شود.

در ادامه دکتر مسعود سجادی متخصص قلب و عروق، در گفت‌و‌گو با آستان نیوز تفاوت این روش با سی‌تی آنژیوگرافی معمول را در میزان اطلاعاتی داشته که از تصاویر استخراج شده دانست.

وی، ادامه داد: در روش‌های متداول، پزشک عمدتاً با اطلاعات آناتومیک عروق روبه‌رو است؛ اما نرم‌افزار جدید امکان بررسی دقیق‌تر تنگی‌ها، میزان کلسیم و ویژگی‌های پلاک‌های داخل عروق کرونر را، فراهم می‌کند.

اهمیت این اطلاعات زمانی روشن‌تر می‌شود که پزشک بخواهد برای باز کردن یک رگ مسدود یا تنگ‌شده تصمیم بگیرد. انتخاب ابزار مناسب، اندازه بالون، نوع استنت و طول آن، از جمله مواردی است که در موفقیت مداخله درمانی اهمیت دارد. حالا نرم‌افزار با تحلیل تصاویر، بخشی از این اطلاعات را پیش از آغاز عمل در اختیار متخصص، قرار می‌دهد.

به تعبیر دیگر، پزشک پیش از ورود به اتاق آنژیوگرافی، تنها با یک تصویر از رگ‌های قلب مواجه نیست؛ بلکه می‌تواند با شناخت دقیق‌تری از وضعیت ضایعه، برای چگونگی انجام مداخله برنامه‌ریزی کند.

در این تجربه درمانی، کار به تحلیل تصاویر سی‌تی آنژیوگرافی محدود نمانده است. پس از طراحی برنامه آنژیوپلاستی بر اساس اطلاعات نرم‌افزار، از روش تصویربرداری درون‌عروقی OCT نیز استفاده شده است؛ روشی که امکان مشاهده جزئیات داخل رگ را، فراهم می‌کند.

به گفته دکتر سجادی، یافته‌های حاصل از OCT با اطلاعات ارائه‌شده توسط نرم‌افزار همخوانی داشته است؛ موضوعی که اهمیت این فناوری را در اختیار قراردادن اطلاعات کاربردی برای پزشک نشان می‌دهد.

او این مورد را نخستین تجربه انجام‌شده در ایران با استفاده از این نرم‌افزار عنوان می‌کند؛ تجربه‌ای که در آن، فناوری هوش مصنوعی پیش از شروع مداخله، به طراحی نقشه درمان کمک کرده است.

آنچه در این اقدام اهمیت دارد، صرفاً اضافه‌شدن یک دستگاه یا نرم‌افزار جدید به تجهیزات بیمارستانی نیست. مسئله اصلی، تغییر در شیوه تصمیم‌گیری پیش از مداخله است؛ اینکه پزشک بتواند با اطلاعات دقیق‌تر، آمادگی بیشتری برای ورود به رگ‌های قلب بیمار داشته باشد و ابزار‌های موردنیاز را از پیش انتخاب کند.

باتوجه‌به این اتفاق مهم می‌توان گفت، هوش مصنوعی قرار نیست جای متخصص قلب و عروق را بگیرد؛ قرار است جزئیات بیشتری در اختیار او بگذارد. در بیمارستان رضوی، این فناوری حالا به بخشی از مسیر حرکت به‌سوی تشخیص و درمان دقیق‌تر بیماری‌های قلبی تبدیل شده است؛ مسیری که در آن، دانش پزشک و توان تحلیل فناوری در کنار یکدیگر، قرار می‌گیرند.