ضرورت بازخوانی میراث نبوی و علوی برای انسجام امت اسلامی

به همت سازمان علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی دفتر قم، همایش ملی «حفظ انسجام امت اسلامی در سیره و سنت پیامبر اکرم (ص)، امام حسن (ع) و امام رضا (ع)» با حضور جمعی از فرهیختگان حوزوی و دانشگاهی، برگزار شد.

به گزارش آستان نیوز، در این همایش که به مناسبت ایام سوگواری پایان صفر و با هدف بررسی شیوه‌های علمی، اخلاقی و اجتماعی اهل‌بیت(ع) و ارائه راهکارهایی برای ارتقای وحدت و انسجام جامعه اسلامی در دفتر سازمان علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی شعبه قم، برپا شد، شماری از اساتید و پژوهشگران علوم دینی به ارائه سخنرانی پرداختند.

معرفت به رسالت و ولایت؛ دو میراث بزرگ پیامبر(ص)

حجت‌الاسلام والمسلمین حمید پارسانیا، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی و استاد دانشگاه تهران، در ابتدای این همایش با موضوع «هویت امت اسلامی در عصر حضور و غیبت امام» سخنرانی کرد و گفت: شناخت هویت امت اسلامی بدون بازخوانی میراث نبوی و علوی ،امکان‌پذیر نیست.
وی با اشاره به شرایط تاریخی ظهور اسلام گفت: تحولی که پیامبر اکرم(ص) ایجاد کردند بدون در نظر گرفتن پیشینه فرهنگی و اجتماعی عرب جاهلی ، قابل تحلیل نیست.
استاد دانشگاه تهران با اشاره به اینکه پیامبر(ص) علاوه بر علم ولایی که هم‌سنگ علم الهی است در سطح فرهنگ عمومی جامعه نیز کنش داشتند تاکید کرد: این دو سطح معرفتی در کنار هم مسیر تمدنی اسلام را،شکل دادند.
وی معرفت مرتبط با ولایت و دیگری معرفت مربوط به رسالت را دو میراث بزرگ پیامبر اکرم(ص) دانست و ادامه داد: در عصر ظهور حقیقت باطنی نبوت آشکار می‌شود و ارتباط انسان با عالم به‌گونه‌ای دیگر رقم، می‌خورد.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی، با اشاره به میراث فلسفی مسلمانان،خاطر نشان کرد: فارابی در سنت فلسفه اسلامی طرح «مدینه فاضله» را به‌عنوان جامعه‌ای آرمانی ترسیم کرد و نشان داد که ساختار اجتماعی باید بر پایه معرفت وحیانی و ولایت سامان یابد.
وی درباره آرای علامه طباطبایی، گفت: سکولاریسم به معنای جدایی دین از حیات اجتماعی و سیاسی است و نخستین بار در حوزه کلام اسلامی توسط علامه طباطبایی مطرح شد.
استاد دانشگاه تهران خاطر نشان کرد: پس از رحلت پیامبر(ص)، با روی کار آمدن بنی‌امیه، حکومت‌هایی روی کار آمدند که ظاهر دینی داشتند اما قادر به ایجاد فرهنگ اصیل اسلامی نبودند.
وی ادامه داد: امامان معصوم(ع)، در این شرایط دشوار به کنش‌گری پرداختند؛ نمونه آن عملکرد امام حسن مجتبی(ع) در مواجهه با صلح تحمیلی و مواضع امام رضا(ع) در برابر خلافت عباسی است.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی درباره دوران غیبت کبری، تصریح کرد: غیبت به معنای تعطیلی امامت نیست بلکه استمرار حضور امام در سطحی دیگر است و جامعه باید وظایف خود را بر اساس این مبنا سامان دهد.
این استاد دانشگاه خاطر نشان کرد:: با ظهور حضرت ولی‌عصر(عج) باطن نبوت آشکار شده و تحول بنیادینی در ساختار سیاسی و معرفتی جهان بشری رخ خواهد داد.

امام حسن(ع)؛ الگویی برای مدیریت سیاسی جامعه

حجت‌الاسلام محسن الویری، عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع) نیز با محور نگاه امت‌گرایانه امام حسن(ع) در کنش‌های سیاسی سخنرانی کرد. وی با اشاره به واگذاری حکومت توسط امام حسن(ع)، گفت: تصمیم امام با اولویت‌بخشی به منافع جمعی، نمونه‌ای برجسته از سیاست مبتنی بر اخلاق، عقلانیت و حفظ وحدت اجتماعی است.
وی در ادامه درباره تأثیر مصالح عمومی بر تصمیمات امام حسن(ع) اظهار داشت: معیار رشد و کمال امت اسلامی، تطبیق حاکمیت با عینیت امامت، تأثیر رفتار مردم و رعایت سابقه تاریخی و سنت پیامبر(ص) و امیرالمؤمنین(ع) است.
عضو هیات علمی دانشگاه باقرالعلوم خاطر نشان کرد:: نگاه امت‌گرایانه امام حسن(ع) فراتر از تصمیم واگذاری حکومت بود و الگویی روشن برای مدیریت مبتنی بر اخلاق و عقلانیت ارائه می‌دهد.

مدارا و خردورزی در سیره امام رضا(ع)

حجت‌الاسلام حمیدرضا مطهری، رئیس پژوهشکده تاریخ و سیره اهل بیت(ع) و عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی نیز درباره «نقش امام رضا(ع) در ترویج فرهنگ گفت‌وگو و کاهش تنش‌های اجتماعی» توضیحاتی را ارائه کرد.
وی با اشاره به شرایط تاریخی دوران امامت حضرت رضا(ع) اظهار داشت: گفت‌وگوهای ایشان با گروه‌های مختلف نه تنها هدف آموزشی داشت بلکه به کاهش تنش‌ها و حل اختلافات نیز کمک می‌کرد.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی خاطر نشان کرد: رعایت اخلاق، مدارا و خردورزی در گفت‌وگوها از ویژگی‌های برجسته امام رضا(ع) بود و این رویکرد نه تنها در حوزه دینی بلکه در عرصه سیاست و فرهنگ نیز قابل الگوگیری است.

عوامل موفقیت تمدن نبوی

در ادامه همایش، دکتر سیدعلیرضا واسعی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با محور «جامعه نبوی درتراز تمدن عیار» سخن گفت. وی اظهار داشت: پیامبر اسلام(ص) تمدنی نو بنا نهاد که بر کرامت، آزادی، محبت و قانون استوار بود و الگویی ماندگار برای همه دوران‌ها، به شمار می‌آید.
این استاد دانشگاه، تاکید کرد: تمدن سازوکاری برای هم زیستی انسان‌هاست، جامعه عرب پیش از بعثت را فاقد تمدن واقعی معرفی کرد و ویژگی‌های آن را زیست قبیله‌ای، قانون خون، غنیمت‌خواهی و محدود بودن مردم‌گرایی، دانست.
واسعی با بیان اینکه پیامبر اسلام(ص) با محور قرار دادن توحید، ساختاری انسانی و متمدن ایجاد کرد ، افزود: ایشان در مدینه با تدوین «قانون اساسی» کرامت انسانی، آزادی و عدالت اجتماعی را تضمین کرد.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی فتح مکه و خطبه حجة‌الوداع پیامبر را،از نقاط عطف تمدنی جامعه اسلامی دانست و تصریح کرد: رفتار پیامبر(ص) با مردم همواره بر پایه محبت و رحمت بود و همین ویژگی عامل موفقیت تمدن نبوی به شمار می‌رود.

مهندسی فرهنگی رسول الله(ص)

دکتر اصغر منتظرالقائم، عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان، نیز در این همایش با محور «مهندسی فرهنگی رسول الله» به ایراد سخن پرداخت و گفت: پیامبر اسلام(ص) با بهره‌گیری از مسجد، خانواده و نظام‌های سیاسی و فرهنگی پایه وحدت و توسعه تمدن اسلامی را ایجاد کردند.
وی افزود: مسجد نه تنها مرکز عبادت بلکه محور زندگی شهری و اجتماعی بود و مراسم عقد اخوت میان مهاجران و انصار موجب تقویت همبستگی و پایه‌های روابط تمدنی شد.
عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان در پایان، نظام‌های سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی پیامبر(ص) را ابزارهای اصلی تمدن‌سازی دانست و خاطر نشان کرد: پیامبر(ص) با ارزش‌گذاری برای انسان‌ها و فراهم کردن زمینه رشد فردی توانستند جامعه‌ای پایدار و منسجم ایجاد کنند.