اندیشه‌های رهبر شهید در ارتباط با احکام، فقه، میراث، تاریخ و الهیات اجتماعی در اسلام

به گزارش آستان نیوز، صبح امروز، ۲۹ مردادماه ۱۴۰۵ بعد از گذشت چهل روز از تشییع و تدفین آقای شهید ایران در مشهد و حرم مطهر رضوی، ویژه‌برنامه‌های آستان قدس رضوی به مناسبت چهلم شهادت حضرت آیت‌الله‌العظمی سید علی خامنه‌ای (قدس الله نفسه‌الزکیه) برگزار شد که از جمله آنها همایش «جایگاه و کارکرد علوم اسلامی در منظومه فکری رهبر شهید انقلاب اسلامی» بود که به همت سازمان علمی فرهنگی آستان قدس رضوی در تالار قدس حرم مطهر رضوی بود.

این ویژه‌برنامه تخصصی به همت سازمان علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی با حضور طلاب جوان مشهد و سخنرانی آیت‌الله محمدمهدی شب‌زنده‌دار، آیت‌الله احمد مروی، حجت‌الاسلام‌والمسلمین سید محمدکاظم طباطبایی، دکتر مهدی خواجه‌پیری، حجت‌الاسلام‌والمسلمین محسن الویری و حجت‌الاسلام‌والمسلمین عبدالحسین خسروپناه از ساعت ۸ صبح آغاز شد و هر یک از اساتید به جنبه‌های مختلف فکری رهبر شهید دررابطه‌با علوم اسلامی پرداختند.

رهبر شهید متخصص ابواب مختلف در فقه بود

آیت‌الله محمدمهدی شب‌زنده‌دار، عضو فقهای شورای نگهبان و دبیر شورای‌عالی حوزه‌های علمیه به‌عنوان سخنران نخست این همایش علمی در خصوص تبیین فقه در منظومه فکری رهبر شهید (رحمت‌الله علیه) بیان کرد: فقه آن چیزی است که در تمامی ساحت‌های اعتقادی، فکری، اخلاقی و... از بشر خواسته شده است و رهبر شهید متخصص ابواب مختلف در فقه و تحصیل‌کرده در دو حوزه علمی قوی مشهد و قم بودند و پیوسته با کتاب و سنت و فهم شریعت در ارتباط بودند. در مقام عمل نیز مجدانه، مخلصانه و شجاعانه وارد شدند و مجموعه‌ای در این زمینه تشکیل دادند.

شب‌زنده‌دار تصریح کرد: ایشان ایمان قلبی راسخ تام به این موضوع داشتند که حکومت صالحی که بتواند دنیا و آخرت انسان‌ها را تأمین کند جز از طریق فقه آ‌ل‌الله و آموزه‌های نبی مکرم اسلام ساخته نیست. ایشان از همان دوران نوجوانی به این واقعیت ایمان آورد و خداوند نیز توفیق حرکت در این مسیر را به رهبر شهید عنایت کرد.

وی با اشاره به این مطلب که در پنج امر، نظریات فکری شهید بزرگوار را می‌توان نام برد، افزود: اصل اول عبودیت و نگاه به احکام اسلام در حوزه‌های مختلف است؛ این یکی از ارکان فکری برای تشکیل حکومت اسلامی است. مسئله دوم اهتمام شدید به احکام الهی بود به‌ویژه احکام اولیه اسلام. ایشان عمیقاً معتقد بودند آنچه در فقه به‌عنوان احکام اولیه آمده بدون هیچ کم‌وکاست باید عملیاتی شود و وظیفه حکومت، پیاده‌کردن این احکام است. مسئله سوم شناخت موضوعات خارج از فقه بود. رهبر شهید به‌ویژه بعد از تشکیل حکومت اسلامی، در شناخت موضوعات مختلف، بررسی‌های عالمانه انجام دادند. مسئله چهارم و پنجم نظر ایشان در منابع فقه و مناهج صحیح در فقه بود.

ویژگی‌های اکتسابی رهبر شهید (رحمت‌الله علیه) باید الگوی طلاب باشد

آیت‌الله احمد مروی، تولیت معزز آستان قدس رضوی نیز در بخش دوم این نشست به ویژگی‌های شخصیتی رهبر شهید که ایشان را این‌گونه در قله نشاند اشاره کرد و گفت: اگر ایشان رهبر انقلاب (رحمت‌الله علیه) هم نبودند باز هم این ویژگی‌ها در خصوص ایشان را باید مطرح می‌کردیم. ایشان ویژگی‌های منحصر به فردی داشت که برای طلاب جوان می‌تواند الگو و سرمشق خوبی باشد. بخشی از ویژگی‌های ایشان، جزو ذات رهبر شهید (رحمت‌الله علیه) بود که قابل‌یادگیری نیست؛ اما بخش دیگر شخصیت رهبر شهید (رحمت‌الله علیه)، خصوصیات اکتسابی ایشان است که باید برای ما الگو باشد.

آیت‌الله مروی بیان کرد: نخستین ویژگی رهبر شهید (رحمت‌الله علیه)، اهل مطالعه بودنشان بود. ایشان هیچ زمانی را چه در سفر چه در حضر، برای مطالعه از دست نمی‌دادند. ارتباطات گسترده با طیف‌های مختلف از دوران جوانی، دیگر ویژگی رهبر شهید (رحمت‌الله علیه) بود. شجاعت در بیان مسائل علمی، داشتن افق دید بلند در آینده اسلام، جامع‌نگری بدون تعصب و تصلَب غیرمنطقی و ایستا و نقدپذیری نیز از دیگر ویژگی‌های شخصیتی ایشان است. حقیقتاً این ویژگی‌ها باعث شد شخصیت رهبر شهید (رحمت‌الله علیه) برجسته و کم‌نظیر شود و موردتوجه عالم قرار گیرد.

توجه رهبر شهید (رحمت‌الله علیه) به رواج علم حدیث در حوزه‌های علمیه

حجت‌الاسلام‌والمسلمین سید محمدکاظم طباطبایی، رئیس پژوهشکده علوم و معارف اسلامی در خصوص جایگاه و کارکرد حدیث در منظومه اسلامی از منظر رهبر شهید (رحمت‌الله علیه) ابراز کرد: «اهتمام به حدیث پس از تمسک به کتاب قرآن کریم، برترین وظیفه برای عالم دینی است. حدیث مادر بسیاری از علوم اسلامی یا تمام آنها است.» این دو جمله از رهبر شهید (رحمت‌الله علیه) است که وقتی کنار هم قرار گیرد نشان‌دهنده منظومه فکری ایشان نسبت به جایگاه حدیث در اسلام را نشان می‌دهد.

حجت‌الاسلام طباطبایی بیان کرد: رهبر شهید (رحمت‌الله علیه) در طول حیاتشان ۱۶۴۸ جلسه درس خارج فقه داشتند که تمامی آنها با حدیث یا شرح حدیث آغاز شده است که نشان‌دهنده توجه و اهمیت ایشان به حدیث است.

یکی از مشکلات موجود در حوزه علمیه این است که حدیث، جزو دروس جانبی بوده، درحالی‌که رهبر شهید (رحمت‌الله علیه) تأکید داشتند دیگر علوم اسلامی مانند حدیث، تفسیر و فلسفه و کلام... باید در متن اصلی حوزه‌های علمیه باشد.

گردآوری ۱۵۰ هزار نسخه خطی در آستان قدس رضوی

مهدی خواجه پیری، مؤسس و مدیر مرکز بین‌المللی میکروفیلم نور نیز در خصوص ظرفیت‌های میراث مکتوب و نسخ خطی، احیا و روش بهره‌گیری از این میراث از دیدگاه رهبر شهید (رحمت‌الله علیه) بیان کرد: در سه قرن اول اسلام، بزرگان دینی کتاب‌های زیادی نوشتند و خوش‌بینانه‌ترین حالت آن این است که ۹۰درصد آنها از بین رفته است. بعد از دوره صفوی مسئله استنساخ شروع می‌شود و نهضتی در این زمینه آغاز می‌شود.

خواجه پیری تشریح کرد: امروز در آستان قدس رضوی اهتمام به گردآوری نسخ خطی وجود دارد، در آینده‌ای نزدیک بزرگ‌ترین مجموعه میراث اسلامی و نسخ خطی که حدود ۱۵۰ هزار عدد است در مجموعه آستان قدس رضوی نگهداری خواهد شد. ما در دنیا شاید دومین یا سومین کشوری هستیم که دارای میراث و نسخ خطی هستیم که تقریباً ۵۰ درصد آنها هنوز فهرست نشده است. اگر اتفاقی مانند جنگ که در کشور داشتیم بیفتد و این آثار نابود شود همه ما از این میراث عظیم محروم می‌شویم.

رهبر شهید (رحمت‌الله علیه)، یک اندیشمند تراز اول جهان اسلام است

حجت‌الاسلام‌والمسلمین دکتر محسن الویری، دانشیار و رئیس گروه تاریخ دانشگاه باقرالعلوم (ع) که از دیگر سخنرانان این نشست علمی بود، به موضوع تبیین بینش تاریخی رهبر شهید (رحمت‌الله علیه) پرداخت و ابراز کرد: به نظر بنده، بُعد اندیشمندانه رهبر شهید (رحمت‌الله علیه) نادیده گرفته شده است و ما باید به این بخش توجه بیشتری داشته باشیم. ایشان جدا از اینکه رهبر سیاسی بودند، دارای اندیشه‌های علمی به‌مثابه یک اندیشمند تراز اول جهان اسلام است و این جنبه شخصیتی ایشان باید موردتوجه قرار گیرد.

حجت‌الاسلام الویری بیان کرد: رهبر عزیز ما به سه شکل به تاریخ اهتمام ورزیدند، گاه بیانات صریح نسبت به خوانش تاریخ داشتند، دسته دوم آثار قلمی مکتوب ایشان و تألیف و ترجمه‌های کتب مختلف از جمله «مسلمانان در نهضت آزادی هندوستان» و «صلح امام حسن مجتبی (ع)» می‌توان نام برد. سوم، چگونگی بهره جستن ایشان از آگاهی تاریخی در راهبری جمهوری اسلامی است.

به گفته این پژوهشگر تاریخی، تاریخ صدر اسلام، تاریخ معاصر جهان اسلام، تاریخ ایران با تأکید ویژه بر تاریخ معاصر ایران، تاریخ‌تمدن غربی و تاریخ گستره تمدنی شرق با تأکید بر روسیه، از جمله موضوعاتی است که رهبر شهید (رحمت‌الله علیه) در حوزه تاریخ به آنها اهتمام ورزیدند. رهبر شهید (رحمت‌الله علیه) در عرصه سودمندی تاریخ باتوجه‌به علوم اسلامی نیز گام‌های مؤثری برداشتند و بیان داشتند: «چون قرآن کتاب هدایت است و هدایت انسان به تاریخ پیوسته است و در این کتاب آسمانی، نمونه‌های بسیاری وجود دارد؛ لذا تاریخ مهم است». مسئله وسعت بخشیدن به بینش‌ها و ضرورت پرداختن به علم تاریخ از دیگر موارد توجه رهبر شهید (رحمت‌الله علیه) به سودمندی تاریخ است چرا که به عقیده ایشان تاریخ می‌تواند بینش‌ها را زنده کند.