لزوم انتقال درست تجربه و آموزش در حوزه آینه‌کاری سنتی در کشور

به گزارش آستان نیوز، مهارت «آینه‌کاری در معماری ایران» در بیستمین اجلاس کمیته بین‌دولتی میراث ناملموس یونسکو در دهلی‌نو به‌عنوان بیست و هفتمین میراث ناملموس کشور، ثبت جهانی شده است. در این میان، کتابخانه و موزه ملی ملک، موقوفه فرهنگی آستان قدس رضوی در تهران، اقدام به برگزاری دوره آموزشی «نقش ازل» با محوریت آینه‌کاری سنتی ایرانی با آموزش و اجرای فروغ مددی، هنرمند برجسته کشور در حوزه آینه‌کاری، کرده است تا نام خود را به‌عنوان اولین موزه فعال در حوزه آموزش این هنر و فن ارزشمند، ماندگار کند. در این راستا، با این بانوی هنرمند به گفت‌و‌گو می‌پردازیم که در ادامه، می‌خوانید.

بهره‌گیری از ظرفیت استادان شناخته‌شده

در ابتدا از فروغ مددی درباره چگونگی آشنایی‌اش با کتابخانه و موزه ملی ملک می‌پرسم که پاسخ می‌دهد: سال‌هاست که برنامه‌های این موقوفه فرهنگی را دنبال می‌کنم، این مجموعه با بهره‌گیری از ظرفیت استادان پیش‌کسوت و شناخته‌شده کشور به امر آموزش در حوزه هنر‌های اسلامی - ایرانی ورود پیدا کرده و در مسیر درستی در حرکت است که مایه خرسندی است.

وی ادامه می‌دهد: همکاری‌ام با کتابخانه و موزه ملی ملک نیز به دعوت بخش آموزش این مجموعه رقم خورد؛ چنان‌که نخستین دوره آموزشی آینه‌کاری سنتی ایرانی از آبان‌ماه سال جاری آغاز شد و در حال حاضر، دومین دوره در این موزه در حال برگزاری است.

این مدرس می‌گوید: ۳۰ سال سابقه همکاری با اداره میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی تهران را دارم، البته رشته اصلی فعالیتم در حوزه مرمت آثار فرهنگی است و کارآموز‌هایی در این حوزه زیر نظرم در انجام پروژه‌های مرتبط، مشارکت داشتند.

مددی می‌افزاید: دراین‌بین، شاهد آموزش‌های اشتباه در حوزه آینه‌کاری سنتی در بستر مجازی بودم. متأسفانه در این آموزش‌ها، اصالت و دقتی که در کار قُدما وجود داشت، در حال ازبین‌رفتن بود؛ بنابراین در کنار فعالیت در حوزه مرمت، وارد حوزه آموزش آینه‌کاری نیز شدم.

وی با اشاره به اینکه حدود پنج سال سابقه فعالیت در حوزه آموزش آینه‌کاری سنتی دارد، می‌گوید: در واقع، این پیشینه کاری، زمینه‌ساز آغاز همکاری‌ام با کتابخانه و موزه ملی ملک شد. البته تعداد استادان در حوزه آموزش آینه‌کاری سنتی در کشور که تحصیلات آکادمیک داشته باشند، محدود است.

ارائه آموزش در سطوح مختلف

مددی همچنین بیان می‌کند: سه دوره آموزشی در حوزه آینه‌کاری سنتی در سطوح مقدماتی، متوسطه و پیشرفته، برای برگزاری در موزه ملی ملک، تعریف کرده‌ام.

وی ادامه می‌دهد: در دوره مقدماتی، هنرجویان با ابزار اجرای آینه‌کاری و انجام برش‌های اولیه آینه آشنا شدند. پس از آن نیز برش دو شکل هندسی را فراگرفتند. در پایان دوره با آموخته‌های خود و این شکل‌های هندسی، توانستند یک تابلو خلق کنند.

وی می‌افزاید: دومین دوره نیز با ادامه آموزش مباحث دوره اول، البته به‌صورت حرفه‌ای‌تر دنبال می‌شود و هنرجویان اشکال هندسی پیچیده‌تری را برش می‌دهند. در دوره سوم و پیشرفته نیز برش شکل‌های هندسی پیچیده‌تر انجام می‌شود و به‌تدریج به سمت آموزش گره و برش‌های اسلیمی در حوزه آینه‌کاری، پیش می‌رویم.

این مدرس می‌گوید: البته اگر هنرجویان تمایل داشته باشند، برگزاری هر کدام از این دوره‌ها با هماهنگی با بخش آموزش مجموعه، تکرار می‌شود.

وی با اشاره به اینکه در صورت استقبال هنرجویان، برگزاری دوره‌ها در سطح فوق پیشرفته نیز ادامه خواهد داشت، تصریح می‌کند: ما در این موزه، درصدد انتقال درست تجربه و آموزش به هنرجویان علاقه‌مند به آینه‌کاری سنتی ایرانی هستیم.

نوع مخاطبان دوره

مددی درخصوص نوع مخاطبان دوره آموزشی آینه‌کاری سنتی ایرانی کتابخانه و موزه ملی ملک نیز بیان می‌کند: برخی از هنرجویان این دوره، اگرچه تجربه انجام فعالیت‌های هنری همچون نقاشی و خلق تابلو با رزین را داشتند، اما تاکنون در حوزه هنر‌های سنتی، وارد نشده بودند. به‌طور مثال، آنها با هدف تلفیق هنر آینه‌کاری با سایر هنرها، وارد فراگیری این دوره شده بودند.

وی ادامه می‌دهد: جذابیت این هنر موجب شد تا بیشتر هنرجویان نخستین دوره آموزشی، ترغیب شوند آن را در سطح بعدی نیز دنبال کنند.

این مدرس همچنین عنوان می‌کند: اگرچه روی اجرای اصول کار آینه‌کاری بسیار تعصب دارم و بر روی سبک سنتی آن با هنرجویانم کار کرده‌ام، اما به آنها جرأت ورود به حوزه هنر مدرن با همان پشتوانه هنر سنتی را داده‌ام.

وی می‌افزاید: به عبارتی هنرجویان باید اصول و تکنیک هنر آینه‌کاری سنتی را درک کنند تا بتوانند آن را با یک هنر مدرن تلفیق کنند.

پیشینه هنر آینه‌کاری

از این هنرمند درباره پیشینه هنر آینه‌کاری نیز می‌پرسم و او می‌گوید: قدمت آینه در ایران به شکل امروزی نقره‌اندود شده و شیشه‌ای، به دوره صفویه برمی‌گردد. البته از دوره ساسانی و هخامنشی، آینه در ایران وجود داشته، اما به سبک آبگینه و شیشه نبوده است. در واقع، سنگ و فلز صیقلی می‌شده و مورد استفاده قرار می‌گرفته است.

وی همچنین بیان می‌کند: آینه‌ها به شکل جام یعنی در ابعاد بزرگ، از ایتالیا وارد ایران می‌شد و از آنجایی‌که این آینه‌ها با کشتی حمل و نقل می‌شد، تعدادی از آنها در این مسیر می‌شکست.

به گفته مددی، اگرچه ایرانیان ابتدا این جام‌های بزرگ را در قاب‌های گچی و فلزی بکار می‌بردند -که نمونه‌های آن در کاخ گلستان قابل مشاهده است-، اما به‌تدریج، این تکه آینه‌ها با ابتکار هنرمندان مورد استفاده قرار گرفت تا سبک سنتی آینه‌کاری ایرانی، شکل گیرد.

وی تصریح می‌کند: به عبارتی این روش استفاده از آینه، به‌طور کامل ایرانی بوده و از ایران به برخی کشور‌ها همچون عراق و سوریه منتقل شده است. حتی در ونیز ایتالیا، آینه‌ها در ابعاد بزرگ استفاده می‌شده و به شکل آینه‌کاری سنتی ایرانی در ابعاد کوچک، نبوده است.

این مدرس کتابخانه و موزه ملی ملک می‌گوید: به‌این‌ترتیب، آینه‌کاری سنتی از دوره تاریخی صفویه در ایران شروع می‌شود و در دوره قاجاریه به اوج می‌رسد.

وی خاطرنشان می‌کند: در دوره پهلوی با وجود اینکه این هنر تکمیل می‌شود و رونق می‌یابد، رو به افول نیز می‌رود چنان‌که شاهد وجود تالار آینه در کاخ مرمر، کاخ نیاوران و کاخ سبز هستیم. به عبارتی، این هنر اگرچه حفظ شده، اما استفاده از آن، محدودتر شده است.